Çështjet e “pashpjegueshme”…, a mbesin në prapavijë?

Akademik Hakif Bajrami, Historian, Prishtinë

“Asnjëherë mos thuej kurrë”, Popullore!

• Çështja e Lidhjës Shqiptare të Prizrenit dhe Çështja e Ulqinit

Siç dihët Lidhja Shqiptare e Prizrenit u themelua në fillim si organizatë oportuniste, që do të thot se nuk kërkonte shkëputje të plotë nga Porta. Por në procesin kohor, kjo organizatë politike kombëtare do ta shkruaj në Flamurin e saj se: “Nuk lejojmë që asnjë pllambë toke shyptare të okupohët, ose të konsiderohet tokë asnjanse”. Ky parim politik do të vijë në shprehje vetëm pasi që Lidhja Shqipatre u detyrua për t` i mbrojtur trojet edhe me fuqinë e armës, fakt ky që ndodh nga viti 1881, me kryengritjet në Vilajetin e Kosovës. Pikërisht në këtë kohë do të lind çështja e Ulçinit, krahas çështjës së muhaxherëve që të kanë të drejtë të kthehën në Sanxhakun e Nishit. Kërkesa nuk mungoi, sepse falë moralit patriotik të Lidhjës, rrezulatet e saj u amortizuan shumë në rrafshin partiotik në të gjitha sferat, aq më parë kur struktura e popullsisë në viset shqiptare ishte e përafët me atë në Ulçin, e cila ishte në tërësi shqiptare.

Në lidhje çka u tha më lartë, dihet se Fuqitë evrpoiane më 1881 kishin marr vendim që Ulçinin ta shkëpusin nga trungu shqiptar dhe të ndodh aneksimi i kësaj skelje detare nga Mali i Zi, me grancion të Francës dhe Anglisë. Garancioni i aneksimit nga Mali i Zi do të ndodh pasi që anijet e Francës dhe Anglisë e kishin bllokuar limanin e Ulçinit nga deti, duke i drejtuar topat me kërcnim ndaj shqiptarëve se në qoftë se nuk terhiqeni, do të bombardoheni.

Kështë shkrim po e bëjmë për faktin se një vendim i tillë ishte bërë me prapavi dhe vlente për 99 vjetë. Por implementi i atij vendimi nuk u shyrtua më kurr, sepse shteti Shqiptar pas 28 Nëntorit 1912,nuk grumbulloi forcë të mjaftuar që drejtësinë ta garantojë me një kërkesë ose me një kërcnim, madje edhe me shpallje lufte: “nëse nuk realizohët” skadimi i marrëveshjës.Ndoshta çdo angazhim është i vonë, por historianët që gjurmojnë nepër arkiva, duhët ta nxierrin dokuemntin nga ndojë sirtar apo dose në arkivat diplomatike që: “mos të flenë më”, dhe çështja e Ulqinit të marrë epilogun e vet në arsenalin e drejtësë.

2. Çështja e Kosovës dhe Vrdikti i GJND-ës më 2010

Serbia nazifashiste ka shpresuar se Kosova do të hyn në luftë më 1991. Serbia ka shpresuar se pas vitit 1997 Shqipëria do të hyn në luftë në anën e Kosovës. Por të abstenimet janë një vizion i strategjisë politike shqiptare sepse po të hynim në luftë më 1991 Kosova do të mbetej koloni serbiane edhe për një kohë të gjatë sepse do ta humaste luftën. Ndërsa Shqipëria veproi drejtë që nuk hyri në luftë me Serbinë, sepse lufta ishte e humbur, e pastaj si pasojë do të fshihej nga hartat edhe Kosova si ish krahinë. Mbi të gjitha lufta e UÇK-ës më 1998 dhe intervenimi i NATO-s më 24 mars 1999 u shndërruan në vlerë historike dhe sot Kosova është rrugë të drejtë për t` u bërë antare e NATO-s dhe e OKB-ës.

Dihet botërisht se Kosova i shpalli luftë Serbisë më 1998. Luftën do ta drejtojë Shtabi i Përgjishëm  i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, luftë ajo që u përkrah nga NATO nga 24 marsi deri më 10 Qershor 1999. Në këtë drejtim gjithnjë siç dihet Kosova e shpalli pavarësinë më 17 shkurt 2008, pas Deklaratës së Bushit Ri më 10 qershor 2007 në Tiranë. Ky transformim kishte ndodhur pasi që Mali i Zi u shkëput në Jugosllavia e Tretë (e Zhablakut) më 2006. Dhe, kur qendrat e fuqisë e kuptuan se me asnjë shtet sllavë Serbia si marionetë Ruse nuk po mundet për të jetuar në një shtet, atëherë si është e mundur që shqiptarët që e kanë territorin e vet, që në Antikë quhej Dardani e në vijim quhej Kosova, ndërsa nga viti 1864 me Ligjin Sulltanor mbi vilajetët, Kosova u avansua në Vilajet të Kosovës, pas një procesi duke e lakuar qendrën nepër qytete si Prizreni e pastaj Prishtina dhe më në fund kryeqendra e Vilajetit u pranua të jetë Shkupi. Edhe ky vedrikt historik në proces nuk u pranua, por me forcë ushtarke e ndryshuan luftërat, pa përfunduar çështjën e imperiumit dhe dominumit nga okupatori i mëparmë (Turqia) e në favor të okupatorëve të rinjë (Serbia dhe Mali i Zi). Përkundër një interesimi intelektaul çështja e Kosovës nuk u shtrua në asnjë forum ndërkombëtar.

Ja se çka shkruan për çështjën e dominiumit dhe imperiumit në një dokument Kosulli Jugosllav në Marsej drejtuar Konsullit Jugosllav në Ankara më 1934: “ Konsullata e Përgjithëshme e Mbretërisë Jugosllave Rezervat Nr. 54, Marsejë, më 30 Qershor 1934, dërguar Konsulatës Mbretërore në Ankara-Në letrën e vet Rezervat Nr. 284. dt.24 të k.m. Konsullata Mbretërore urdhëroi të kërkojë që t` i sqarojë dispozitat kalimtare të projektit të Konventës mbi vëndosjën midis Turqisë dhe Jugosllavisë, të cilën e kam hartuar në marrëveshje me Konsullatën Mbretërore, në mënyrë që Ministria e Punëve të jashtëme të mund të fillojë zgjidhjën e këtij problemi. (Gjithënjë është fjala për përgatitjën e dokumentacionit për ta krijuar dhe nënshkruar e ratifikuar një Konventë Jugosllavo-Turke për t` i shpërngulur shqiptarët me detyrim në Turqi.Siç dihët Konventa u përpilua në Stamboll më 1938 (11 gusht u nënshkrua akti final pasonte ratifikimi, por e nderpreu lufta e Dytë Botërore-HB).Vijon teksti i konzullit nga Marseji:

“Kam nderin t` i përgjigjëm Konsullatës Mbretërore lidhur me pyetjet e parashtruara:

1.Ministria e Punëve të Jashtëme e Turqisë nuk ka pasur rastin t` i interpretojë dispozitat e nenit 4 të Traktatit të Stambollit, data 1 mars 1914, sepse ky Traktat nuk ka qenë i aplikuar.

2.Neni I i Traktatit të Stambollit e ka pranuar vlerën e dispozitave politike të Traktatit të Sen Zhermenit, por Traktati i Stambollit nuk ka hyrë në fuqi, sepse nuk është bërë kembimi i instrumenteve të ratifikimit (Instrumenti i këtij Traktati gjendet në Arkivin Politik  të Ministrisë, i përgatitur për këmbimin e instrumenteve të ratifikimit). Pas Luftës së Dytë Ballkanike, Mbretëria e Serbisë dhe Mbretëria e Malit Zi kanë bërë ndryshimin e kufijëve të ish territoreve të Perandosisë Osmane sipas dispozitave të Traktatit të Bukureshtit.Madje edhe çështjet politike (ndryshimi i kufijëve) kanë mbetur të pazgjidhura midis Turqisë, nga njera anë, dhe Serbisë e Malit Zi, pastaj Jugosllavisë, në anën tjetër, sepse ne nuk i kemi nënshkruar aktet e Llozanës (1923-HB).Turqia nuk ka pranuar gjendjen e krijuar me nënshkrimin e Traktatit mbi përtritjën e mardhënjeve diplomatike në tetor të vitit 1925, i cili nuk përmban kurrfar dispozitash të tjera.Prandaj as Mbretëria e Serbisë as Mbretëria e Malit Zi, pra as Mbretëria e Jugosllavisë, nuk kanë kurrfar akti juridik, me të cilin Turqia do ta pranonte lëshimin e ish-krahinave të Perandorisë Osmane, që i janë tash në përbërëje të Mbretërisë së Jugosllavisë.Rrjedhimisht nuk ekzistojnë as dispozita që do t` i rregullonin midis nesh e Turqisë çështjet tjera që dalin nga lëshimi i territoreve-dominium (çështjet e pasurive) dhe imperium (çështjet e personave). Çështja e pasurive është zgjidhur në Beograd në mbarim të vitit kaluar (1933), pa marrë parasysh të gjitha ato që i kanë paraprirë. Në të njejtën mënyrë duhet të zgjidhet çështja e personave (imperiumi)”. ….( dok. gjendet në DASIP. B. Konsullati në Turqi, F.20, 1934, dokument ky që vëteton se Serbia dhe Mali i Zi-Jugosllavia në Kosovë ka qenë okupatore në bazë të drejtës ndërkombëtare. HB).

(Lexues dhe studiues të nderuar, askush nuk mundet për ta paramenduar se çfar kurthash kanë thurë diplomacitë kur është në pyetje çështjet shqiptare. Pra është punuar me të gjitha mjetët që shqiptarët e Kosovës dhe ata në Jugosllavi në tërësi, gjithnjë për t` i venë para aktit të kryer. Por duhët shënuar edhe faktin tjetër se shqiptarët në përgjithësi nuk kanë pasur die që t` u hyjnë çështjeve në hulumtim, sepse kurrë nuk sajuan forcë për t` i rrealizuar të drejtat e veta legjitime.Madje më 1913 Nikolla Pashiqi i shkruane Londrës se shqiptarët e Pejës, Gjakovës dhe Prizenit po i lutën Konferencës që të i plasojnë me Serbinë; ndërsa më 1919, i njejti politikan serban i shkruante Versajit se “Popullsia e Mbishkodërs, të gjithë fise shqiptare të konfesionit katolik po kërkojnë t` i takonë Mbetërisë SKS e jo pushtetit shqiptar. “Lutja” e tyre ishte shkruar nga i jejti person me dorë me alfabet shqip. Ndërsa “lutja e baorëve të Dibrës (të gjithë shqiptar të rreligjionit islam |lutjën e shkruanin me alfabet arab (…).Më 1946 në Paris Jugosllavët filluan ta “mbrojnë Shqipërinë”, krejtë me prapavi duke punuar diçka tjetër që Çështja e Kosovës mos të çitët në rend dite nga Delegacioni i Shqipërisë.Me të njejtat prralla Delegacioni i Jugosllavisë Tretë në Rambuje më 1999 provoi ta kamufloi Çështjën e Kosovës, duke i detyruar disa shqipfolësa që të “Proncohën” se nukduan t` i takojnë pushtetit të Tiranës, por duan të mbesin me Serbinë”. (Dokumenti është si dosje në Arkivin e Serbisë dhe ruhet si dokuemnt zyrtar !!!).Prandaj e tërë kjo histori argumentuese dëshmon se Serbia nuk do të pushoi kurrë së kërkuarai që të kthehet si okupatore në Kosovës. E kotë është, koha ka treguar se intrigat serbe nuk do të ndalën, për derisa t` i paguaj Beogradi REPARACIONET me detyrim ndërkombëtar.

Çështjet tjera në fokusin e harmonisë së ligjeve të brendëshme dhe atyre ndërkombëtare

Kur të hulumtohën këto çështje kombëtare shqiptare askush nuk munet për të na e ndaluar që së pakut ta interpretojmë drejtë historinë shqiptare. Ndërsa është në kompetencë apsolute të qeverive shqiptare që ta krijojnë një institut, që do t` i interpretonte aktet dhe konventat sidomos Jugosllavi-Turqi. Bje fjala po e shënojmë Marrëveshjën e Sen Zhermenit , aprovuar si rrezultat i Konferencës së Paqës në Vesaj më 1919, për Pakicat kombëtare. Ja intriga serbe: Aty, Nikolla Pashiqi personalisht arrinë që ta futë si klauzulë, duke u pajtuar edhe Qeveria Frenge që: “Mbretëria SKS nuk ua pranon të drejat e pakicave kombëtare atyre popujve që i ka okupuar para 1 prillit 1913”. Kjo do të thot se intriga u bë ligj, prandaj shqiptarët edhe Maqedonët deri më 1941 mbetën pakica kombëtare, me të cilat bëhej tregti legale dhe u nënshkruan konventa, prej të cilave Serbia në çdo etapë historike nxirrte përfitime duke kolonizuar sidomos Kosovën me sllavë, krejtë me prapavi që të serbizohet.

Çështja e BRSS-ës dhe Ukrainës

Pyetja ka të bëj me  “inteigritetin”- një shtet dy vota në OKB.Si çështje e “paspjegueshme” historike paraqitët probelmi i Ukrainës pas Luftës Dytë Botërore që është shtet në shtetin e Rusisë Sovjetike, dhe në OKB e kishte një (1) votë, sikurse shtetër tjera. Pra bëhet një “përjashtim” nga e drejta ndërkombëtare, sepse Ukraina ka pasur një rrol historik në luftë kundër fashizmit dhe këtë realitet Rusia Sovjetike që e ka vulën e fitimtarit e ka vlerësuar. Në këtë kuadër shtrohet payetja që e imponon fuqia drejtësinë dhe deri ku shtrihet kjo e drejtë, e cila nuk është e përseritëshme askund tjetër. Pra me një anë Stalini don të tregohet se Rusia është shtet serioz dhe lejon pozicione të tilla.Kurse në anën tjetër Ukraina ka kufizime serioze edhe pse me vetëdia i është bashkuar Rusisë, aq më parë kur historie e Ukrainës është më e vejtër se ajo ruse.

Lidhur me këtë shtrohet pyetja shtesë, a ka qenë ajo histori e krijuar me dëshirë, apo është e imponuar nga Moska sepse Kievi ka histori më të thellë kohore.Ngjarjet historike pas vitit 1945 kanë treguar se Ukraina kishte të drejtë.

Çështja e Kinës dhe Honkongut

Në Kinë u vendosë pushteti totalitar-komunist më 1949, që do të thot se në vend lejohej të veproi vetëm partia komuniste.Por në proces, dihet se Britania e Madhe kishte fuqi, prandaj e rezervoi munësinë që Honkongu të mbetët, ende një koloni e Mbretërisë së bashkuar-Anglisë, me kusht që një kohë duhet të kalojë dhe Honkongu pastaj imediativisht duhet për t` iu bashkuar Kinsë. Ajo mundësi e lejuar me të drejtën ndërkombëtare u realizua po atë ditë kur i kaloi afati i kolonisë. Dhe tash shtrohet pyetja pse Honkongut si lima me rëndësi në Lindjën e Largët i lejohet bashkimi me Kinën me kusht që sistemi i brendëshëm kapitalist mos të shpartallohët. A nuk ka mundur që e njejta “histori” të krijohët edhe në rastin e Ulqinit, dhe jo vetëm këtij limani me peshë historike që gjithëmonë kishte qenë trevë shqiptare në Detin Adriatik.

Pra me rastin e Honkongut u krijua një element i ri në glob që dy sisteme mund të korespondojnë “normal” në një shtet, por që ai realitet nuk e merr pozicionin që të zgjërohet në rastet tjera dhe kështu “rasti” mbete i izoluar  me mundësi: Një shtet dy sisteme-Kina komuniste dhe Honkongu kapitalist, realitet ky që është në zbatim edhe sot.

Nga ajo që u tha më lartë vijmë te përfundimi se në glob mund të ketë “tepër histori”, por ajo “histori e tepërt” a e  mangon drejtësin. Edhe me këtë shembull po dëshmohet se drejtësia nuk është matematikë.Dhe u mund të vijmë në konkluzë aksiomatike, se drejtësia është forcë dhe asgjë tjetër.

Çka ndodhi në zgjedhjet e imponuara më 7 qershor 2026 në Republikën e Kosovës?

Në Kosovë më 7 qershor 2026 ndodhi fenomeni i prituar se zgjedhësit janë lodhur dhe nuk patën fuqi t` ia kushtojnë një gjysëm ore për t` iu afrua kutive të votimit.Mos ta zgjati. Në Kosovë është krijuar një shtresë e qytetarëve e cila nuk është klasë politike por është një psikologji aristokrate që pushon në dymendësi ose në paaftësi që partitë me autoritetin etyre ta joshin qytetarin të dali në votime, pra që presin dikush me e lutë, fakt ky që është historik nga partiarkati.Nëse kjo shtresë pretendon të avansohet në klasë, imediativisht e shpje Kosovën në “interesin” e ish okupatorit. Së dytë, kjo shtresë e plotëson në një mënyrë propogandën serbe se: “shqiptarët nuk dijnë të bëjnë shtet, se vetëm Serbia këtë kastë pa histori mund ta politizojë, me prapavi që një ditë ta riokupojë. (shiqo: Vlladan Gjorgjeviq, Arrnauti i velike sille, Beograd 1913).

Kur jemi te ky fenomen që është çështje sociale politike mund të konkludojmë se dukuria e sielljës së drejtësisë në vend të duhur, të paktën nga viti 1999 në Kosovë, nuk mund të presim pasivitet politik që do të mbretëronte me lutje e konferenca patetike.

Shkrimi i kushtohët: Shotë dhe Azem Galicës!

Më 10 qershor 2026