Kosova ka hyrë në një fazë ku debati politik po varfërohet dita-ditës. Në vend të argumenteve, shpesh dëgjohen sharje. Në vend të ideve, dëgjohet gjuhë e rrugës. Në vend të respektit për institucionet, shohim përpjekje për t’i poshtëruar ato para publikut.
Nuk është rastësi që demokracitë e konsoliduara reagojnë ashpër ndaj sjelljeve që minojnë autoritetin e institucioneve. Mesazhi është i qartë: demokracia mbrohet jo vetëm duke ndëshkuar korrupsionin, por edhe duke ruajtur besimin e publikut tek institucionet.
Në Kosovë, për fat të keq, shpesh dëgjojmë deklarata të papranueshme nga figura politike dhe persona me ndikim publik. Fjalori banal ndaj kryeministrit, ministrave, deputetëve apo institucioneve është bërë pothuajse i zakonshëm. Kur një figurë publike përdor shprehje vulgare në televizion, në rrjete sociale apo në tubime politike, dëmi nuk i bëhet vetëm personit që sulmohet. Dëmi i bëhet kulturës demokratike.
Një fëmijë që dëgjon politikanë, deputetë apo ish-komandantë duke sharë në publik, mëson se forca e fjalës nuk qëndron te argumenti, por te ofendimi. Një i ri që sheh se askush nuk mban përgjegjësi për gjuhën e urrejtjes apo vulgaritetin, krijon bindjen se respekti për institucionet është dobësi, jo virtyt.
Demokracia nuk kërkon qytetarë që pajtohen me qeverinë. Demokracia kërkon qytetarë që respektojnë rregullat e debatit publik. Mund të kundërshtosh ashpër kryeministrin, presidenten apo kryetarin e Kuvendit. Mund të kërkosh dorëheqjen e tyre. Mund të organizosh protesta. Por nuk mund të normalizosh gjuhën e rrugës dhe ta paraqesësh atë si trimëri politike.
Kosova ka nevojë për standarde më të larta etike në jetën publike. Partitë politike duhet të distancohen nga deklaratat fyese të zyrtarëve të tyre. Kuvendi duhet të zbatojë rregullat disiplinore ndaj deputetëve që përdorin gjuhë denigruese. Organet e drejtësisë duhet të reagojnë kur deklaratat kalojnë kufirin e fyerjes, kërcënimit apo nxitjes së urrejtjes.
Nuk mund të ndërtojmë shtet evropian me gjuhë primitive. Nuk mund t’u kërkojmë fëmijëve të respektojnë mësuesit, policinë, gjykatat dhe institucionet, nëse vetë politikanët japin shembullin e kundërt.
Kosova nuk ka nevojë për më shumë “trima” që shajnë para kamerave. Ka nevojë për liderë që dinë të flasin me dinjitet, të kundërshtojnë me argumente dhe të mbrojnë autoritetin e institucioneve që përfaqësojnë.Sepse kur bie respekti për institucionet, nuk humbet një qeveri apo një parti. Humbet vetë shteti.
Nga Kongresi Amerikan te Kosova, kur fyerja e Institucioneve bëhet problem shtetëror
Në vitin 2002, ish-kongresmeni amerikan James Traficant u dënua me burg për korrupsion dhe abuzim me detyrën. Mirëpo, ajo që tërhoqi vëmendjen e opinionit publik nuk ishte vetëm dënimi. Gjatë shqiptimit të vendimit, gjykatësja federale Lesley Wells theksoi se Traficant kishte dëmtuar respektin e qytetarëve ndaj qeverisë dhe institucioneve, duke përdorur pozitën e tij për të sulmuar sistemin dhe për të shmangur përgjegjësinë.
Mesazhi ishte i qartë: askush nuk është mbi institucionet.
Në Shtetet e Bashkuara, meritat politike nuk shërbejnë si mburojë kundër përgjegjësisë. Një kongresmen mund të ketë fituar zgjedhje për dekada, por në momentin kur minon besimin ndaj institucioneve, sistemi reagon.
Në Kosovë, për fat të keq, po shohim të kundërtën.
Një nga shembujt më të njohur ishte deklarata publike e Sami Lushtakut ndaj kryeministrit Albin Kurti, ku ai përdori një nga shprehjet më vulgare të dëgjuara ndonjëherë në diskursin politik kosovar. Deklarata u transmetua në media, u shpërnda në rrjetet sociale dhe u dëgjua nga mijëra qytetarë.
Pyetja nuk është nëse dikush e mbështet apo e kundërshton Kurtin. Pyetja është: çfarë mesazhi merr shoqëria kur një figurë politike flet në këtë mënyrë dhe nuk përballet me asnjë pasojë politike?
A pati ndonjë kërkim faljeje?
A pati ndonjë distancim zyrtar?
A pati ndonjë sanksion etik?
Praktikisht jo.
Edhe më shqetësues është fakti se një pjesë e opinionit e trajtoi këtë si akt guximi.
Por në cilën demokraci perëndimore konsiderohet guxim përdorimi i gjuhës së rrugës ndaj institucioneve?
Imagjinoni një ish-gjeneral amerikan, një senator britanik apo një deputet gjerman që do t’i drejtohej kancelarit, presidentit apo kryeministrit me fjalor të tillë. Brenda pak orësh do të përballej me presion të jashtëzakonshëm publik dhe politik.
Në Kosovë, ndërkaq, problemi relativizohet.
Shpesh dëgjohet arsyetimi: “Ai është komandant.”
Por pikërisht këtu qëndron keqkuptimi më i madh.
Në demokraci, kontributi i luftës meriton respekt.
Nuk meriton imunitet moral.
Asnjë luftëtar, asnjë komandant, asnjë deputet dhe asnjë kryetar komune nuk fiton të drejtën të jetë mbi standardet e sjelljes publike.
Sepse shteti për të cilin u luftua nuk është pronë e askujt.
Ai është pronë e qytetarëve.
Dhe qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë që përfaqësuesit e tyre të flasin me dinjitet.
Fëmijët e Kosovës nuk kanë nevojë të mësojnë se politika është art i sharjes.
Kanë nevojë të mësojnë se politika është art i argumentit.
Në fund të fundit, historia e demokracive moderne nuk është historia e triumfit të individëve mbi shtetin.
Është historia e triumfit të institucioneve mbi arbitraritetin e individëve.
Dhe Kosova nuk do të bëhet më demokratike kur të ketë më shumë “komandantë” që shajnë.
Kosova do të bëhet më demokratike kur edhe komandantët, edhe deputetët, edhe kryeministrat, t’i nënshtrohen të njëjtit standard: respektit ndaj Republikës dhe institucioneve të saj.
