Prof. Dr. Sabri Tahiri, Gjilan
Në një kohë kur bota po përballet me konflikte identitare, polarizim politik dhe tensione fetare e etnike, Kosova, Shqipëria dhe hapësira shqiptare kanë një vlerë të veçantë që duhet ta ruajnë dhe ta promovojnë me krenari: traditën e bashkëjetesës ndërfetare dhe ndërmjet komuniteteve të ndryshme etnike. Kjo nuk është vetëm një trashëgimi historike, por edhe një avantazh strategjik për të ardhmen tonë shtetërore, kombëtare dhe ndërkombëtare.
Shqiptarët janë ndër popujt e rrallë në Evropë ku identiteti kombëtar historikisht ka qenë më i fortë se dallimet fetare. Myslimanë, katolikë, ortodoksë dhe besimtarë të komuniteteve të tjera kanë jetuar për shekuj pranë njëri-tjetrit, duke ndarë të njëjtën gjuhë, kulturë, traditë dhe aspiratë për liri. Kjo kulturë tolerance ka qenë një nga tiparet më fisnike të shoqërisë sonë.
Edhe përbërja etnike e Kosovës është një realitet që duhet parë si pasuri. Kushtetuta dhe ligjet garantojnë të drejtat e të gjitha komuniteteve, duke krijuar bazën për një shoqëri demokratike dhe gjithëpërfshirëse. Një shtet që respekton dinjitetin dhe të drejtat e çdo qytetari fiton besueshmëri brenda vendit dhe respekt në arenën ndërkombëtare.
Pikërisht ky karakter multietnik dhe multikonfesional ka qenë një nga argumentet më bindëse që bota demokratike e mbështeti Kosovën në luftën për liri dhe më pas në procesin e ndërtimit të shtetit. Partnerët tanë ndërkombëtarë panë te Kosova jo një projekt të dominimit etnik apo fetar, por një projekt të demokracisë, të barazisë qytetare dhe të respektimit të të drejtave të njeriut. Kjo mbetet një prej kapitaleve më të rëndësishme politike dhe diplomatike të Republikës së Kosovës.
Prandaj, udhëheqja shtetërore dhe diplomacia jonë duhet ta shfrytëzojnë këtë vlerë me mençuri. Kosova duhet të ndërtojë marrëdhënie miqësore me të gjitha vendet që respektojnë të drejtën ndërkombëtare, pavarësisht nëse ato i përkasin botës perëndimore, lindore apo arabe. Diplomacia moderne nuk ndërtohet mbi paragjykime, por mbi dialog, respekt të ndërsjellë dhe interesa të përbashkëta.
Në këtë kuadër, një rëndësi të veçantë merr puna me pesë shtetet e Bashkimit Evropian që ende nuk e kanë njohur pavarësinë e Kosovës. Njohja nga këto vende do të lehtësonte ndjeshëm rrugën drejt integrimit evropian dhe do të forconte subjektivitetin ndërkombëtar të shtetit tonë. Për këtë arsye, çdo veprim politik apo publik duhet të kontribuojë në krijimin e besimit dhe jo të prodhojë keqkuptime apo tensione të panevojshme.
Po ashtu, nuk është në interesin tonë kombëtar që të hapim debate përçarëse rreth fesë apo konvertimeve fetare. Republika e Kosovës dhe Republika e Shqipërisë janë shtete laike, ku liria e besimit është e garantuar me kushtetutë dhe me standardet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut. Besimi është çështje personale dhe e ndërgjegjes së lirë të secilit qytetar. Shteti nuk duhet të favorizojë asnjë besim, por të garantojë lirinë dhe barazinë e të gjithëve.
Debatet që ushqejnë ndarje mbi baza fetare apo etnike rrezikojnë të dëmtojnë kohezionin tonë shoqëror dhe të krijojnë perceptime të gabuara tek partnerët ndërkombëtarë. Në një rajon që ka kaluar konflikte të shumta, stabiliteti dhe harmonia janë vlera që kërkojnë kujdes të vazhdueshëm.
Natyrisht, kjo nuk nënkupton kufizimin e lirisë së shprehjes apo të debatit akademik. Në një shoqëri demokratike, çdo çështje mund të studiohet dhe të diskutohet me argumente shkencore, me respekt dhe pa gjuhë fyese. Problemi lind atëherë kur debatet përdoren për të nxitur urrejtje, paragjykime ose përçarje ndërmjet qytetarëve.
Historia jonë dëshmon se shqiptarët kanë ditur ta vendosin interesin kombëtar mbi dallimet fetare. Kjo është një trashëgimi që duhet ruajtur me kujdes dhe t’u përcillet brezave të rinj përmes edukimit, kulturës dhe shembullit institucional. Harmonia ndërfetare nuk është vetëm një kujtim i së kaluarës; ajo duhet të mbetet një projekt i së ardhmes.
Sot, sfidat kryesore të Kosovës dhe Shqipërisë nuk janë dallimet fetare apo etnike. Ato lidhen me zhvillimin ekonomik, cilësinë e arsimit, luftën kundër korrupsionit, forcimin e shtetit ligjor, integrimin evropian, ndaljen e emigrimit të të rinjve dhe rritjen e mirëqenies së qytetarëve. Pikërisht këtyre prioriteteve duhet t’u kushtohen energjitë e shoqërisë sonë.
Diversiteti nuk duhet parë si hendikep, por si një pasuri që na bën më të fortë, më të besueshëm dhe më të respektuar. Kur qytetarët ndihen të barabartë dhe të respektuar, forcohet uniteti i brendshëm; kur bota sheh një shoqëri tolerante dhe demokratike, forcohet edhe pozita ndërkombëtare e shtetit.
Në fund, mesazhi duhet të jetë i qartë: identiteti ynë kombëtar nuk dobësohet nga larmia fetare dhe etnike, por pasurohet prej saj. Sa më shumë ta kultivojmë tolerancën, respektin dhe dialogun, aq më të forta do të jenë shtetet tona dhe aq më i sigurt do të jetë rrugëtimi ynë drejt familjes evropiane. Kjo është rruga që i shërben interesit kombëtar, paqes shoqërore dhe të ardhmes së të gjithë qytetarëve tanë.
Më 17 korrik 2026
