____
KUR HISTORIA SHQIPTARE HYN NË XHAMI DHE DEL PREJ SAJ ME PASAPORTË OSMANE
____
Problemi nuk është se një hoxhë mund të gabojë në histori.
Problemi fillon kur një tezë historike e pambështetur shndërrohet në të vërtetë absolute përmes autoritetit fetar dhe u futet në kokë të rinjve si fakt.
Rasti i Irfan Salihut është pikërisht një rast që meriton të analizohet pa doreza.
Salihu ka deklaruar se shqiptarët në Kosovë ishin vetëm rreth një për qind në vitin 1445 dhe se “turqit i sollën shqiptarët në Kosovë dhe u dhanë toka”.
Ky nuk është thjesht një gabim i vogël.
Është një pretendim që prek drejtpërdrejt historinë, identitetin dhe kujtesën kombëtare të shqiptarëve të Kosovës.
Dhe pyetja është brutalisht e thjeshtë:
Ku janë provat?
Në vitin 1445 nuk kishte regjistrim modern të popullsisë, kategori kombëtare sipas kuptimit të sotëm dhe statistika që mund të prodhonin me siguri një shifër kaq precize.
Prandaj, kur dikush na thotë “një për qind”, duhet të tregojë burimin, dokumentin, metodën dhe mënyrën e llogaritjes.
Përndryshe kemi diçka që duket si statistikë, por sillet si propagandë.
Një numër nuk bëhet shkencë vetëm sepse ka një përqindje pas vetes.
Dhe këtu Salihu ka një problem edhe më të madh: vetë Bashkësia Islame e Kosovës e kishte ndëshkuar për deklaratat e tij historike dhe statistikore.
Në vitin 2015 ai u suspendua dhe Komisioni Disiplinor i BIK-ut e largoi për një vit nga detyra, duke përmendur “pavërtetësi historike dhe statistikore” dhe shifra të paqëndrueshme shkencërisht lidhur me popullsinë e Kosovës rreth vitit 1445.
Pra, nuk është vetëm një kritikë e bërë nga unë.
Edhe institucioni fetar ku shërbente e kishte konstatuar problemin.
KUR SHQIPTARI SHPËRNGULET NGA HISTORIA
Burimet mesjetare dëshmojnë praninë e elementit shqiptar në Kosovë dhe në hapësirat përreth para pushtimit osman.
Kjo nuk do të thotë se Kosova e shekullit XIV ishte shtet kombëtar shqiptar.
Natyrisht që jo.
Por është mashtrim metodologjik ta kthesh këtë fakt në të kundërtën dhe të thuash:
“Shqiptarët i sollën osmanët.”
Kjo është pikërisht pika ku një interpretim historik mund të shndërrohet në narrativë politike.
Sepse ideja e shqiptarit si “ardhacak” në Kosovë nuk është shpikje e internetit. Ajo ka histori të gjatë në propagandën nacionaliste serbe.
Vaso Çubrilloviqi, në memorandumin e vitit 1937, propozonte masa konkrete për dëbimin e shqiptarëve nga Kosova.
Prandaj, kur dikush sot e paraqet shqiptarin si të ardhur dhe Kosovën si një vend ku shqiptarët u vendosën nga një perandori, nuk kemi luksin ta dëgjojmë me indiferencë.
Duhet ta pyesim:
Çfarë pasoje ka kjo narrativë mbi vetëdijen e një të riu shqiptar?
Sepse nëse një brez bindet se paraardhësit e tij janë “sjellë” nga një fuqi e huaj, atëherë nuk po ndryshohet vetëm një kapitull historie.
Po ndryshohet marrëdhënia e tij me tokën, kujtesën dhe identitetin e vet.
INDOKTRINIMI NUK FILLON ME PUSHKË
Kjo është ajo që shumë njerëz nuk duan ta kuptojnë.
Indoktrinimi nuk fillon domosdoshmërisht me:
“Shko lufto.”
Mund të fillojë me:
“Mos pyet.”
Pastaj:
“Beso.”
Pastaj:
“Historia që ke mësuar është gënjeshtër.”
Pastaj:
“Kombi yt nuk ka rëndësi.”
Dhe në fund:
“Vetëm ne e dimë të vërtetën.”
Kjo është skema klasike e zëvendësimit të mendimit kritik me bindjen absolute.
Dhe pikërisht këtu duhet të flasim seriozisht për indoktrinimin psikologjik, sociologjik dhe pedagogjik të të rinjve.
Një i ri që kërkon identitet është terren i përshtatshëm për përgjigje absolute.
Nëse i mëson:
mos pyet,
mos dysho,
mos kontrollo,
mos krahaso,
mos e sfido autoritetin,
atëherë nuk po e edukon.
Po e stërvit për bindje.
Pyetja pedagogjike është:
A po u mësojmë të rinjve historinë, apo po u mësojmë çfarë duhet të besojnë për historinë?
FEJA NUK ËSHTË MBULIM PËR FALSIFIKIMIN E HISTORISË
Ta themi qartë:
Kritika ndaj kësaj propagande nuk është kritikë ndaj Islamit.
Nuk është kritikë ndaj myslimanëve shqiptarë.
Dhe nuk është sulm ndaj xhamisë.
Është kritikë ndaj atij që përdor autoritetin fetar për të bërë pretendime historike pa prova dhe për t’ua imponuar ato besimtarëve si të vërteta.
Një shqiptar mysliman nuk ka pse të zgjedhë mes Islamit dhe shqiptarësisë.
Historia shqiptare është ndërtuar nga shqiptarë të besimeve të ndryshme.
Prandaj një mysliman shqiptar mund të jetë besimtar i devotshëm dhe njëkohësisht të ketë vetëdije të fuqishme për historinë dhe identitetin e tij shqiptar.
Një besim i fortë nuk ka nevojë për një histori të falsifikuar për t’u mbrojtur.
SHEFQET KRASNIQI DHE ZEKIRJA QAZIMI
Nëse flasim për figurat fetare që janë përfshirë në raste të rënda, duhet të flasim me emra dhe me përgjegjësi.
Shefqet Krasniqi është përballur me akuza të rënda nga Prokuroria Speciale, përfshirë nxitje të terrorizmit dhe përhapje të intolerancës kombëtare, racore e fetare.
Por ai u shpall i pafajshëm.
Kjo duhet thënë qartë.
Ndërsa Zekirja Qazimi është rast tjetër: ai u dënua për vepra të lidhura me rekrutimin për organizata terroriste.
Këto nuk janë thashetheme Facebook-u.
Janë çështje që kanë kaluar nëpër sistemin e drejtësisë.
Dhe pikërisht për këtë duhet të bëjmë dallimin:
Nuk i akuzojmë njerëzit pa prova; por as nuk i fshehim provat kur ekzistojnë.
Kush ka predikuar ekstremizëm, kush ka rekrutuar, kush ka nxitur urrejtje apo kush ka deformuar historinë, duhet të përgjigjet për atë që ka thënë dhe bërë.
Jo për atë që ne imagjinojmë se ka thënë dhe bërë.
PYETJA QË E SHKATËRRON PROPAGANDËN: “SI E DI?”
Kjo është pyetja që duhet t’ua bëjmë të gjithëve:
Si e di?
Si e di se shqiptarët ishin një për qind?
Si e di se i sollën osmanët?
Si e di se pushtimi osman ishte “çlirim”?
Ku janë dokumentet?
Ku janë burimet?
Ku është metoda?
Ku janë historianët?
Ku është prova?
Nëse përgjigjja është:
“Sepse kështu them unë”,
kemi autoritet personal.
Nëse përgjigjja është:
“Sepse kështu thotë feja”,
atëherë kemi përzierje të fesë me historiografinë.
Dhe nëse përgjigjja është:
“Mos pyet, beso”,
atëherë kemi pikërisht atë që quhet indoktrinim.
Besimi nuk e zëvendëson provën.
PO SERBIA, RUSIA DHE TURQIA?
Këtu duhet të jemi të pamëshirshëm — por jo të pakujdesshëm.
Nëse dikush financohet nga Serbia, Rusia, Turqia apo çfarëdo shteti tjetër për të propaganduar interesa të huaja, kjo duhet të dokumentohet dhe të hetohet.
Por nuk mund të shpallim dikë “agjent serb”, “agjent rus” apo “i paguar nga Turqia” pa prova.
Sepse kjo do të ishte pikërisht metoda e propagandës që po luftojmë.
Ne nuk kemi nevojë të shpikim prova për të demaskuar një tezë të keqe.
Nëse një teori është e gabuar, mjafton ta rrëzosh me burime.
Nëse dikush është i financuar nga jashtë, tregoji paratë.
Nëse ka shkelur ligjin, tregoje veprën.
Nëse ka nxitur ekstremizëm, trego deklaratën.
Akuza duhet të ketë adresë: dokumentin.
DHE KËTU ËSHTË THELBI
Nuk më shqetëson një hoxhë që thotë:
“Unë besoj kështu.”
Më shqetëson kur thotë:
“Kjo është historia.”
Dhe pastaj këtë ua përcjell të rinjve si të vërtetë absolute.
Sepse një i ri nuk duhet të mësohet ta marrë historinë nga autoriteti.
Duhet të mësohet ta kontrollojë.
Arkivi mbi thashethemin.
Dokumenti mbi parullën.
Argumenti mbi autoritetin.
Mendimi kritik mbi bindjen e verbër.
Nëse një hoxhë ka prova për tezën e tij, le t’i nxjerrë.
Nëse nuk i ka, le ta quajë bindje personale.
Por të mos na e shesë si shkencë.
Sepse historia shqiptare nuk është pronë e asnjë xhamie.
As e ndonjë partie.
As e ndonjë perandorie.
Dhe Kosova nuk është dhomë hoteli ku shqiptarët regjistrohen si mysafirë vetëm sepse dikush vendosi t’ua ndryshojë historinë.
Imagjinoni sulltanin duke hapur arkivin:
— Kush janë këta shqiptarët?
— Ata që i kemi sjellë ne.
— Kur?
— Nuk e dimë.
— Ku janë dokumentet?
— Nuk i kemi.
— Sa ishin?
— Një për qind.
Sulltani mbyll arkivin dhe thotë:
— Paskam pasur historianë më të këqij se administratë.
Por këtu humori mbaron.
Sepse kur një autoritet fetar ua përsërit të rinjve një narrativë që e paraqet popullin e tyre si ardhacak në tokën e vet, kjo nuk është më një çështje private e një hoxhe.
Është çështje e arsimit, e kulturës, e identitetit dhe e sigurisë shoqërore.
Dhe nëse dikush kalon nga interpretimi historik te nxitja e urrejtjes, ekstremizmi, rekrutimi apo veprimtaria e paligjshme, atëherë duhet të hyjnë në veprim institucionet e shtetit.
Jo hakmarrja.
Ligji.
Sepse shteti serioz nuk e lufton indoktrinimin me indoktrinim.
E lufton me arsim, prova, transparencë dhe drejtësi.
Dhe prandaj duhet ta themi pa frikë:
Asnjë hoxhë nuk ka mandat hyjnor për ta rishkruar historinë shqiptare.
Asnjë imam nuk ka të drejtë t’ua zëvendësojë të rinjve mendimin kritik me dogmën e tij personale.
Dhe askush nuk duhet të ndihet i paprekshëm vetëm sepse flet nga minberi.
Sepse në momentin kur historia hyn në xhami dhe del prej saj me pasaportë osmane, pyetja nuk është më:
“A është kjo fe?”
Pyetja është:
“Kush po ua shkruan historinë fëmijëve tanë — dhe mbi çfarë provash?”
Një gabim korrigjohet.
Një propagandë përsëritet.
Një indoktrinim trashëgohet.
Dhe pikërisht aty duhet të ndizet alarmi.
