Vesel Lekaj mësimdhënës në shkollën Fillore të Arbanasit (Arbëneshit), në Gjimnazin Vladimir Nazor të Zarës si dhe në Kashtel Novi në Prefekturën e Spliti. Intervistën me Veselin e bëra për librin “Shqiptarët në luftë me Islamin Global”. Jo vetëm Vesel Lekaj por intelektualë të tjerë me 20 tetor 2023 e ngritën një komb të tërë në këmbë pas nismës që quajtur “Lëvizjes së Deçanit”.
Ne më “nuk jemi Myslimanë”, patën thënë atë ditë…!
Je kryesori i Lëvizjes së Deçanit të 20 Tetorit 2023… Si arritët t’i thuani së keqës Ndal…?
Vesel Lekaj: Rrreth kësaj pyetjeje mund të them se, ka shumë kohë që i kemi vërejtur këto dëmtime kolosale që i bëhen popullit tonë, në këtë drejtim. Është trishtim se si kjo fe (islame), na bëri si të thuash, të përgjumur si popull, e që vepron hapur kundër gjuhës, historisë dhe përgjithësisht interesave kombëtare e shtetërore. Që ta realizojnë këtë, ekstremistët islamik vihen në shërbim të projekteve dhe agjenturave antishqiptare, tërësisht hapur dhe para syve tanë. Sikur u pajtuam se kur e kemi të trashëguar këtë besim, u dashka t’ia lëmë fatit tonë të zi e tragjik, të pashmangshëm, ashtu si në shtetet arabe të kontinenteve tjera.
Ne jemi popull i lashtë e autokton dhe kemi rezistuar me shekuj e me sukses kundër asimilimit tonë dhe nuk bën t’ju nënshtrohemi këtyre mbeturinave endacake.
E kemi tollovitur trurin disa kohë më përpara, se si mund t’i dalim përballë kësaj të keqeje. Çka është edhe më dëshpëruese se, vet brendia e Islamit lejon, stimulon dhe prodhon ekstremizëm, gjakderdhje edhe brenda llojit të vet deri në pakufi. Kjo është tejet fatale për një popull që ka këtë epidemi të brendshme dhe i cili mendon se nuk mund ta ndryshoi këtë dogmë arkaike mu në mes të në kontinentit tonë.
Ne, nuk ishim ata që mund të përmirësojmë ose rinovojmë islamin ose diçka në këtë drejtim. Vendosëm të largohemi krejt nga kjo fe dhe që duhej ta kishim këtë veprim përnjëmend, pa mëdyshje, të guximshëm, njëherë e përgjithmonë.
Fillimisht, nuk e bëmë këtë veprim që ta kishin model njerëzit e tjerë. Folëm vetëm në emrin tonë. Kësisoj, kjo e kishte vizionin e vet fillestar.
Ne e bëmë këtë, për idealin tonë, që të jemi të lirë dhe të rrjedhë gjithçka lirshëm e natyrshëm si një burim i pashtershëm nevoje. Kishim disa kundërshtime e përvoja paraprake, shumë vite më përpara. Kemi menduar gjatë kohë dhe të gatshëm, që një ditë, do t’i dalim hapur të keqes, të bindur se do të ketë sukses.
Para 20 tetorit 2023, kishim kontakte të shpeshta me individ e grupe të ndryshme në tërë Kosovë. Shkova edhe në Zvicër. Vërtetë kishte përkrahje të madhe ky drejtim. Isha edhe në Shoqatën “Nënë Tereza” atje . Ishte interesant një diskutim aty. Kalova gjithandej. Të gjithë ishin të mllefosur kundër kësaj te keqeje, secili në rrethet e veta. Vështirësia gjendej në atë se cila do të ishte motoja qendrore e prononcimit, fjalët që do t’i themi në at kuvend, që të ndikonte te publiku.
Nuk duhej të përsëritej kundërshtimi i plogësht si deri tani. Nuk do të duhej të ndodhte ajo metodë, si nëpër televizionet tona, ato narrative analistësh që kundërshtojnë përgjumshëm rrymat ekstreme dhe pastaj bashkëjetojnë me ta ose me ide të përafërta, e të parafrazonin më pastaj ndonjë paralele lëshimi e mirëkuptimi të dyanshëm në dialog.
Ne jemi popull i lashtë e autokton dhe kemi rezistuar me shekuj e me sukses kundër asimilimit tonë dhe nuk bën t’ju nënshtrohemi këtyre mbeturinave endacake.
E kemi tollovitur trurin disa kohë më përpara, se si mund t’i dalim përballë kësaj të keqeje. Çka është edhe më dëshpëruese se, vet brendia e Islamit lejon, stimulon dhe prodhon ekstremizëm, gjakderdhje edhe brenda llojit të vet deri në pakufi. Kjo është tejet fatale për një popull që ka këtë epidemi të brendshme dhe i cili mendon se nuk mund ta ndryshoi këtë dogmë arkaike mu në mes të në kontinentit tonë.
Ne, nuk ishim ata që mund të përmirësojmë ose rinovojmë islamin ose diçka në këtë drejtim. Vendosëm të largohemi krejt nga kjo fe dhe që duhej ta kishim këtë veprim përnjëmend, pa mëdyshje, të guximshëm, njëherë e përgjithmonë.
Fillimisht, nuk e bëmë këtë veprim që ta kishin model njerëzit e tjerë. Folëm vetëm në emrin tonë. Kësisoj, kjo e kishte vizionin e vet fillestar.
Ne e bëmë këtë, për idealin tonë, që të jemi të lirë dhe të rrjedhë gjithçka lirshëm e natyrshëm si një burim i pashtershëm nevoje. Kishim disa kundërshtime e përvoja paraprake, shumë vite më përpara. Kemi menduar gjatë kohë dhe të gatshëm, që një ditë, do t’i dalim hapur të keqes, të bindur se do të ketë sukses.
Para 20 tetorit 2023, kishim kontakte të shpeshta me individ e grupe të ndryshme në tërë Kosovë. Shkova edhe në Zvicër. Vërtetë kishte përkrahje të madhe ky drejtim. Isha edhe në Shoqatën “Nënë Tereza” atje . Ishte interesant një diskutim aty. Kalova gjithandej. Të gjithë ishin të mllefosur kundër kësaj te keqeje, secili në rrethet e veta. Vështirësia gjendej në atë se cila do të ishte motoja qendrore e prononcimit, fjalët që do t’i themi në at kuvend, që të ndikonte te publiku.
Nuk duhej të përsëritej kundërshtimi i plogësht si deri tani. Nuk do të duhej të ndodhte ajo metodë, si nëpër televizionet tona, ato narrative analistësh që kundërshtojnë përgjumshëm rrymat ekstreme dhe pastaj bashkëjetojnë me ta ose me ide të përafërta, e të parafrazonin më pastaj ndonjë paralele lëshimi e mirëkuptimi të dyanshëm në dialog.
Ishte rrezik të dalim publikisht e të mos themi asgjë. Sloganet e vjetra nuk kishin ndikim në këtë kohë të re e moderne, në shtetin tonë tashmë të pavarur.
Mbretëria Serbe e as Perandoria Osmane, tashmë, nuk ishin këtej pari me topa e armë si dikur. Mund të dilnim hapur të keqes pa na u tremb syri.
Kishte edhe mendime të tjera. Vërtetë ishte demokraci mendimesh kundër këtij fenomeni. Por të gjithë ishim të një qëllimi, se kjo sëmundje duhet të ndalet dhe secili më shumë se tjetri duhet dhënë kontributin e vet.
Kishte frikë ndonjëri, se mos kjo dalje e jona kësisojë po e stimulon rritjen e ekstremit edhe më shumë. Ata, u munduan ta shfrytëzojnë edhe këtë propagandë. Ne ishim të vetëdijshëm se kjo ideologji fetare e këtij lloji i kish përmbysur vendet e lindjes, me tërë atë kulturë të lashtë. Të tillët, pasi po asimilojnë gati tërësisht Bosnjën, donin ta nxisnin pezmin Evropian edhe kundër nesh.
E keqja, tashmë kishte ndërtuar fshehurazi strukturën radikale ekstreme, e gatshme për ballafaqim në sipërfaqe, gjë që edhe po ndodhte dhe po rritej me shpejtësi.
Pas daljes sonë në sipërfaqe, këto struktura kriminale organizative dolën në sipërfaqe, të organizuara dhe të orkestruara. Kjo veprimtari asimiluese islamike tashmë shihet edhe me syrin e naivit më të madh.
Është një roman i tërë ngjarjesh dhe përpjekjesh të atyre ditëve që mund të pasqyrohen më vonë më gjerësisht.
Ekstremizmi po rritej me shpejtësi. Ta lëmë situatën të rrëshqas ashtu si në vendet lindore e duke qenë populli jonë, si të thuash, racë ilire, si dardan, ishte vetëvrasja më e madhe shqiptare në histori. Ndoshta edhe mund t’i numëronim dekadat e fundit të asimilimit tonë të përgjithshëm brena Evropës katolike e të zhvilluar.
Kishte individ dhe grupe paraprake shqiptare që ishin marrë me këtë fenomen dhe e kishin shtjelluar këtë problematikë me vite. Kishin edhe programe konkrete se si duhej të luftohej e tërë kjo. Shihej se atyre s’ju mungonte guximi, dija as veprimtaria patriotike, por metoda, çelësi, mënyra që aktivizon fort masën atdhetare dhe e bën të guximshme kundër të keqes. Që të flitej pa frikë, hapur e me guxim kundër kësaj prapambetjeje. Kjo masë paraprake e njerëzve, fillimisht ishte energjia më vitale që ndihmonte ato ditë, që i dha grusht të keqes. Dolëm në sipërfaqe dhe kundërshtuam ekstremizmin, me moton: Nga sot e tutje, nuk jemi më mysliman.
Kishte edhe mendime të tjera. Vërtetë ishte demokraci mendimesh kundër këtij fenomeni. Por të gjithë ishim të një qëllimi, se kjo sëmundje duhet të ndalet dhe secili më shumë se tjetri duhet dhënë kontributin e vet.
Kishte frikë ndonjëri, se mos kjo dalje e jona kësisojë po e stimulon rritjen e ekstremit edhe më shumë. Ata, u munduan ta shfrytëzojnë edhe këtë propagandë. Ne ishim të vetëdijshëm se kjo ideologji fetare e këtij lloji i kish përmbysur vendet e lindjes, me tërë atë kulturë të lashtë. Të tillët, pasi po asimilojnë gati tërësisht Bosnjën, donin ta nxisnin pezmin Evropian edhe kundër nesh.
E keqja, tashmë kishte ndërtuar fshehurazi strukturën radikale ekstreme, e gatshme për ballafaqim në sipërfaqe, gjë që edhe po ndodhte dhe po rritej me shpejtësi.
Pas daljes sonë në sipërfaqe, këto struktura kriminale organizative dolën në sipërfaqe, të organizuara dhe të orkestruara. Kjo veprimtari asimiluese islamike tashmë shihet edhe me syrin e naivit më të madh.
Është një roman i tërë ngjarjesh dhe përpjekjesh të atyre ditëve që mund të pasqyrohen më vonë më gjerësisht.
Ekstremizmi po rritej me shpejtësi. Ta lëmë situatën të rrëshqas ashtu si në vendet lindore e duke qenë populli jonë, si të thuash, racë ilire, si dardan, ishte vetëvrasja më e madhe shqiptare në histori. Ndoshta edhe mund t’i numëronim dekadat e fundit të asimilimit tonë të përgjithshëm brena Evropës katolike e të zhvilluar.
Kishte individ dhe grupe paraprake shqiptare që ishin marrë me këtë fenomen dhe e kishin shtjelluar këtë problematikë me vite. Kishin edhe programe konkrete se si duhej të luftohej e tërë kjo. Shihej se atyre s’ju mungonte guximi, dija as veprimtaria patriotike, por metoda, çelësi, mënyra që aktivizon fort masën atdhetare dhe e bën të guximshme kundër të keqes. Që të flitej pa frikë, hapur e me guxim kundër kësaj prapambetjeje. Kjo masë paraprake e njerëzve, fillimisht ishte energjia më vitale që ndihmonte ato ditë, që i dha grusht të keqes. Dolëm në sipërfaqe dhe kundërshtuam ekstremizmin, me moton: Nga sot e tutje, nuk jemi më mysliman.
Të nesërmen ne bëmë një deklaratë të përgjithshme për media sipas prononcimeve tona të ditës së parë.
Pati reagime të mëdha pozitive por edhe shqetësime e shpifje.
Vesel Lekaj: Po, pati përkrahje të madhe ato ditë dhe, si të thuash, për një kohë të gjatë ishte ngjarja kryesore në media dhe e bisedave ndër njerëz, kudo.
Edhe tani, gati pas afër tre vjetëve, ka mbetur ngjarje e tillë me intensitetin dhe interesin kryesorë. Por është shumëfishuar numri i veprimtarëve.
Çdo dit ka aderime të reja e prononcime kundër të keqes. Ka edhe veprimtari individuale, grupore, shoqata dhe organizata të shumta në këtë drejtim.
Më kujtohet se në intervistën publike, në TV Dukagjin, ato ditë në Prishtinë, kishim më shumë se gjysmën e mbështetje popullore, qysh ditëve të para. Këtë na konfirmoi atëherë edhe stafi i televizionit.
Kanë pasur presione psikologjike, nga më të ndryshmet, aktivistët që morën pjesë në ngjarjen e ditës së parë. Në disa mjedise edhe hamendje të fortë se çfarë paska ndodhur atë pasdite aty.
Ka pasur ndonjë rast që pjesëmarrësin e ngjarjes, nuk i ka zënë gjumi gjithë natën dhe për disa ditë me radhë.
Disa nga fëmijët e pjesëmarrësve në ngjarje, kanë lotuar përpara prindërve të vet, kur kanë lexuar e dëgjuar fyerjet e komentuesve ekstremistë dhe thirrjet tjera telefonike kundër.
Por, kryesisht, shumica e përballoi këtë dhe shumë shpejt edhe pjesa tjetër u konsoliduan fuqishëm dhe nuk u ndalën.
Ky drejtim atdhetar në rritje, do t’i disiplinon më shumë dhe do t’i ndryshoi për të mirë shqiptarët kudo.
Edhe tani, gati pas afër tre vjetëve, ka mbetur ngjarje e tillë me intensitetin dhe interesin kryesorë. Por është shumëfishuar numri i veprimtarëve.
Çdo dit ka aderime të reja e prononcime kundër të keqes. Ka edhe veprimtari individuale, grupore, shoqata dhe organizata të shumta në këtë drejtim.
Më kujtohet se në intervistën publike, në TV Dukagjin, ato ditë në Prishtinë, kishim më shumë se gjysmën e mbështetje popullore, qysh ditëve të para. Këtë na konfirmoi atëherë edhe stafi i televizionit.
Kanë pasur presione psikologjike, nga më të ndryshmet, aktivistët që morën pjesë në ngjarjen e ditës së parë. Në disa mjedise edhe hamendje të fortë se çfarë paska ndodhur atë pasdite aty.
Ka pasur ndonjë rast që pjesëmarrësin e ngjarjes, nuk i ka zënë gjumi gjithë natën dhe për disa ditë me radhë.
Disa nga fëmijët e pjesëmarrësve në ngjarje, kanë lotuar përpara prindërve të vet, kur kanë lexuar e dëgjuar fyerjet e komentuesve ekstremistë dhe thirrjet tjera telefonike kundër.
Por, kryesisht, shumica e përballoi këtë dhe shumë shpejt edhe pjesa tjetër u konsoliduan fuqishëm dhe nuk u ndalën.
Ky drejtim atdhetar në rritje, do t’i disiplinon më shumë dhe do t’i ndryshoi për të mirë shqiptarët kudo.
Pse zgjodhët pikërisht Deçanin për themelimin e kësaj Lëvizjeje? Menjëherë pati nisë propaganda kundër saj duke e cilësuar lëvizje përçarëse, se po financohet nga qarqe antishqiptare, nga Serbia etj. Pati tentim që t’ju ballafaqojnë me gjykatë dhe a ju ka ftuar prokuroria. Edhe në Deçan prej nga jeni Ju, u gjeten prononcime kundër jush, ju etiketuan dhe me llojlloj fjalësh dhe mu aty pak më vonë e dekoruan një hoxhë të njohur për ekstremizëm të hapur?
Vesel Lekaj: Vetëdija shqiptare tashmë është më homogjene sesa në të kaluarën. Ky tubim i 20 tetor 2023 mund të mbahej kudo në Kosovë. Ndonëse Deçani dhe përgjithësisht Dukagjini i ka disa përparësi në traditë, zakone, pozitë gjeografike. Në vazhdimësi në këto anë ka pasur fuqi edhe fuqi ekonomike. Kanë shfrytëzuar edhe Bjeshkët e Nemuna.
Kullat familjare prej guri tre apo katër kate, me mure oborri, edhe sot duken si kala dhe fortifikata identiteti.
Kullat familjare prej guri tre apo katër kate, me mure oborri, edhe sot duken si kala dhe fortifikata identiteti.
Në vetëm pak breza dalim të gjithë të krishterë. Edhe shqiptarët e krishterë të pa asimiluar në fe, në shumicë janë nga këto anë. Edhe pozita gjeografike ishte më e përshtatshme në kufi me Shqipërinë.
Sa i përket propagandës kundër Lëvizjes sonë, kjo pritej. Kjo fytyrë e keqe veprimi dhe zhvatjeje është parë gjithandej me praktikat e vendeve sllave e lindore.
Ekstremistët islam na akuzojnë për ato veprimtari që i kanë vet. Ata arrestohen çdo dit nga organet e sigurisë dhe nuk qesin gjak. Në kushte të tjera, për abuzime të grave dhe vajzave ata do të ndiqeshin edhe me Kanun. Ju kujtohen vrasjet dhe përdhunimet e pafundme që ju bënë disa familjeve shqiptare për luftërat në Siri.
Ndërsa, sa i përket individëve që u përfolën në Deçan, nuk kam të dhëna të plota në këtë drejtim. Por e di një gjë se shembuj kundër ekstremizmit islamik në Deçan ka sa të duash. Sa i përket Deçanit, në përgjithësi, banorët kanë qëndruar mirë dhe na mbështesin. Çdo dit bisedojmë me shumë veprimtarë dhe grupe atje. Janë me përvojë. Ne i kemi njoftuar disa segmente të sigurisë dhe institucioneve tona paraprakisht për këtë nismë.
Po mundohemi t’ju krijojmë mundësi inkuadrimi në nismën tonë, çdo shqiptari, për të mirën e përgjithshme. Kjo donë kohë edhe ka pasur sukses. Nga ana tjetër duhet ditur se ky drejtim nuk është aq i lehtë. Në shumë raste, e keqja organizon betejën aty ku fillon. Sa i përket prokurorisë, ata nuk na kanë ftuar. Nëse na thërrasin, ne ju përgjigjemi. Këto janë më tepër akuza shpifëse dhe propaganduese. Që ta ushqejnë popullin me dyshime kundër nesh. Këta janë armiq të përbetuar dhe kësisoi duhet të kujtohen.
Kemi raste individuale, që na kanë sulmuar fillimisht, si mysliman që ishin, ndërsa tashmë, po të njëjtit, janë shqiptarë të krishterë katolikë dhe bile të devotshëm, të rikthyer në fenë e të parëve. Ne ju gëzohemi shumë këtyre rasteve dhe ndryshimeve. Këto familje nuk keqpërdoren më.
Por e tërë kjo, donë durim, vetëdijesim e kohë. Ne kemi anëtarë të shumtë nëpër partitë politike. Ata shpesh na pyesin e shkruajnë se a po kemi ndihmë nga eskorta e tyre partiake. Ata gëzohen kur ne bisedojmë dhe e pohojmë këtë.
Pas daljes tonë në sipërfaqe, ne kemi paraparë edhe kundërshtime të forta nga të gjitha anët, sepse rrjeti islamik dhe financat e tyre kanë qenë marramendëse që nga e kaluara dhe po vazhdon deri në ditët tona. Njerëzit që financohen nga islamikët, herët a vonë, kanë detyrim të hapin gojën duke bërë propagandë për ta në favor të tyre. Me këto grupe radikale po ka probleme vet perëndimi, e që i ka banorët të gjithë të krishterë. Ndërsa, ne, përveç se popullatën shumicë i kemi në islam, të paktën të deklaruar, plus ekstremin e futur brenda, e i cili ka gjetur terren më të lehtë për keqpërdorim dhe financim të paligjshëm, por ne i kemi përballuar. Ka disa portale të rreme që ulërijnë natë dit e herë pas here.
Sa i përket propagandës kundër Lëvizjes sonë, kjo pritej. Kjo fytyrë e keqe veprimi dhe zhvatjeje është parë gjithandej me praktikat e vendeve sllave e lindore.
Ekstremistët islam na akuzojnë për ato veprimtari që i kanë vet. Ata arrestohen çdo dit nga organet e sigurisë dhe nuk qesin gjak. Në kushte të tjera, për abuzime të grave dhe vajzave ata do të ndiqeshin edhe me Kanun. Ju kujtohen vrasjet dhe përdhunimet e pafundme që ju bënë disa familjeve shqiptare për luftërat në Siri.
Ndërsa, sa i përket individëve që u përfolën në Deçan, nuk kam të dhëna të plota në këtë drejtim. Por e di një gjë se shembuj kundër ekstremizmit islamik në Deçan ka sa të duash. Sa i përket Deçanit, në përgjithësi, banorët kanë qëndruar mirë dhe na mbështesin. Çdo dit bisedojmë me shumë veprimtarë dhe grupe atje. Janë me përvojë. Ne i kemi njoftuar disa segmente të sigurisë dhe institucioneve tona paraprakisht për këtë nismë.
Po mundohemi t’ju krijojmë mundësi inkuadrimi në nismën tonë, çdo shqiptari, për të mirën e përgjithshme. Kjo donë kohë edhe ka pasur sukses. Nga ana tjetër duhet ditur se ky drejtim nuk është aq i lehtë. Në shumë raste, e keqja organizon betejën aty ku fillon. Sa i përket prokurorisë, ata nuk na kanë ftuar. Nëse na thërrasin, ne ju përgjigjemi. Këto janë më tepër akuza shpifëse dhe propaganduese. Që ta ushqejnë popullin me dyshime kundër nesh. Këta janë armiq të përbetuar dhe kësisoi duhet të kujtohen.
Kemi raste individuale, që na kanë sulmuar fillimisht, si mysliman që ishin, ndërsa tashmë, po të njëjtit, janë shqiptarë të krishterë katolikë dhe bile të devotshëm, të rikthyer në fenë e të parëve. Ne ju gëzohemi shumë këtyre rasteve dhe ndryshimeve. Këto familje nuk keqpërdoren më.
Por e tërë kjo, donë durim, vetëdijesim e kohë. Ne kemi anëtarë të shumtë nëpër partitë politike. Ata shpesh na pyesin e shkruajnë se a po kemi ndihmë nga eskorta e tyre partiake. Ata gëzohen kur ne bisedojmë dhe e pohojmë këtë.
Pas daljes tonë në sipërfaqe, ne kemi paraparë edhe kundërshtime të forta nga të gjitha anët, sepse rrjeti islamik dhe financat e tyre kanë qenë marramendëse që nga e kaluara dhe po vazhdon deri në ditët tona. Njerëzit që financohen nga islamikët, herët a vonë, kanë detyrim të hapin gojën duke bërë propagandë për ta në favor të tyre. Me këto grupe radikale po ka probleme vet perëndimi, e që i ka banorët të gjithë të krishterë. Ndërsa, ne, përveç se popullatën shumicë i kemi në islam, të paktën të deklaruar, plus ekstremin e futur brenda, e i cili ka gjetur terren më të lehtë për keqpërdorim dhe financim të paligjshëm, por ne i kemi përballuar. Ka disa portale të rreme që ulërijnë natë dit e herë pas here.
Që nga 20 tetori 2023, Lëvizja ka marrë hov dhe është bërë pjesë e preokupimit në hapësirat shqiptare dhe në mërgatë. Çdo ditë familje të shumta i rikthehen besimit, rrënjëve të mëparshme që kishin. Është tërbuar Bashkësia Islame dhe qarqet tjera antishqiptare…?
Vesel Lekaj: Ky vullnet i madh, kjo nismë nuk përshkruhet me fjalë. Ka raste kur në bisedë me veprimtarët tanë, kemi qeshur me zë të lartë. Ky drejtim është nevojë urgjente e kohës.
Është mirë që kjo të kuptohet sa më shpejt prej të gjithë shqiptarëve e aq më tepër prej atyre veprimtarëve që merren ose e ndjejnë veten me përgjegjësi në këtë shoqëri. Shumë aktivistë politikë dhe të kulturës, ende nuk janë në nivelin e këtij trendi të ri e të nevojshëm që kërkon koha. Ky drejtim dhe vetëm ky drejtim nuk falë.
Patriotizmi i rrem këtu bie. Hoxhallarët, gati në përgjithësi, duken lakuriq me ato prononcime dhe veprime publike që kanë bërë deri më sot. Ata kanë filluar t’i bëjnë disa veprime të vogla pozitive dhe kjo është mirë, por duhet të lëvizin më përpara që të mos kuptohen ato gjeste e veprime sa për sy e faqe. Që ta ndjejnë veten tamam shqiptarë, duhet njëlloj t’i rrokë reforma përparimtare që të jemi të mirë të gjithë.
Është mirë që kjo të kuptohet sa më shpejt prej të gjithë shqiptarëve e aq më tepër prej atyre veprimtarëve që merren ose e ndjejnë veten me përgjegjësi në këtë shoqëri. Shumë aktivistë politikë dhe të kulturës, ende nuk janë në nivelin e këtij trendi të ri e të nevojshëm që kërkon koha. Ky drejtim dhe vetëm ky drejtim nuk falë.
Patriotizmi i rrem këtu bie. Hoxhallarët, gati në përgjithësi, duken lakuriq me ato prononcime dhe veprime publike që kanë bërë deri më sot. Ata kanë filluar t’i bëjnë disa veprime të vogla pozitive dhe kjo është mirë, por duhet të lëvizin më përpara që të mos kuptohen ato gjeste e veprime sa për sy e faqe. Që ta ndjejnë veten tamam shqiptarë, duhet njëlloj t’i rrokë reforma përparimtare që të jemi të mirë të gjithë.
Ata duhet ta ndjejnë veten shqiptarë dhe t’i bashkohen dramës së përgjithshme sepse është në të mirë, së pari, të familjeve të tyre dhe shoqërisë në përgjithësi. Disa nga ta, lanë hije të zezë dhe u treguan agresiv dhe shumë antikombëtarë. Të tillët, përveç se janë naivë, janë të zhytur fort në punët e këqija.
Me 6 maj 2026, në Zarë të Dalmacisë, ku Ju jepni mësim, do të mbahet një vit jubilarë i 300 –vjetorit të ardhjes së arbëneshëve në Zarë nga Shkodra e rrethinat e saj? Largimi i tyre nga vatrat e veta, ndodhi prej pushtimit osman. A tërhiqni ndonjë paralele të së kaluarës dhe pasojave që i ndjejmë edhe sot dhe si mund ta përshkruani me pak fjalë këtë?
Vesel Lekaj: Me 6 maj, në Prishtinë festohej ditëlindja e Gjergj Kastriotit. Por edhe në Zarë të Dalmacisë, të njëjtën ditë përkujtimi, erdhën shumë veprimtarë e patriotë, një masë e madhe atdhetarësh, të veshur edhe me kostume kombëtare për të nderuar e kujtuar ardhjen e arbëneshëve. Kemi pasur biseda e intervista të shumta për mjetet e informimit.
Përgjithësisht emigracioni shqiptar në vendet Ballkanike, e sidomos në ato të ish Jugosllavisë, është i stërmbushur me propagandë e urrejtje serbe kundër nesh.
Shtetet e reja të dala prej saj, nuk janë të liruara krejtësisht nga kjo murtajë e vjetër.
Ka diversitet mendimesh e veprimesh në këto vende. Ende nuk janë të liruar plotësisht nga fama e keqe dhe nostalgjia për të kaluarën jugosllave okupuese.
Kroacia, për dallim, ka përparimin më të madh në raport me të tjerët, për shqiptarët. Këtë situatë dhe nevojë imediate, duhet ta ndihmojmë të gjithë ne, në interesa të dyanshëm. Kësaj do t’i dalin edhe pengesa. Ndryshe, shumë shqiptarë luftuan për çlirimin e Kroacisë dhe një pjesë e tyre ranë nëpër ato beteja. Nga ana tjetër, më shumë se gjysma e Kroacisë janë autokton ilirë.
Arbëneshët janë një urë lidhëse e këtyre përpjekjeve, vuajtjeve dhe historive të përbashkëta. Në mesjetë e më herët, nuk janë parë pengesa e as dallime.
Ndërtimtarë e shumë njerëz të tjerë të ditur, kanë pasur shpesh një mbiemër të vetëm, ilirë, nga veriu e deri në jug, përgjatë gjithë bregdetit e më largë.
Por levat komuniste ende ekzistojnë dhe përmes tyre ndikimi serb ende është prezent nëpër shumë segmente në vendet ballkanike, sidomos kur është në pyetje çështja shqiptare. Ata patën ndërhyrë edhe në Lëvizjen e Ljudevit Gajit, për të mbetur shumë i bllokuar e i izoluar ky identitet i dikurshëm autokton.
Në trojet shqiptare kishte dhunë e terror gjatë gjithë periudhës pushtuese osmane.
Papa Klimenti 11 –Albani, organizoi Kuvendin e Arbërit për rezistencë kundër turqve dhe asimilimit shqiptar përmes peshkopit Vinqenc Zmajit (Vinqenc Zmajeviq).
Nën vëzhgimin e tij, Zmaji i vizitoi këto treva disa vjet më parë dhe pastaj udhëhoqi ekspeditën e shpërnguljes së shumë familjeve shqiptare nga ato rrethe, më 1726, e kur tashmë Papa Klimenti nuk ishte më në këtë jetë. Këtu Roma e sidomos Selia e Shenjtë, donin edhe të kishin ndikim në këtë qytet të pushtuar herët nga Venediku.
Fillimisht venedikasit nuk i lan banorët e ardhur të strehoheshin në qytet, në ato kushte të këqija atmosferike. Të ardhurit ishin punëtorë, këmbëngulës, profesionistë dhe të civilizuar. Në pjesën e dytë të shekullit 18, këta banorë shtegtarë ishin shumicë në këtë qytet. Kur e pyeta një arbënesh të moshuar se, sa përqindje jeni tani këtu në këtë lokalitet? Ai mu përgjigj si me humor: Në Varrezat e Vjetra të Qytetit ende jemi shumicë, por jo edhe në qytet brenda.
E keqja tjetër është se shqiptarët ende po shpërngulen jo vetëm nga vendi i vet i origjinës, i vjetër e i begatë, por edhe nga vendbanimet ku ishin dikur dhe kishin krijuar historinë e vet, me interes të përgjithshëm.
Përgjithësisht emigracioni shqiptar në vendet Ballkanike, e sidomos në ato të ish Jugosllavisë, është i stërmbushur me propagandë e urrejtje serbe kundër nesh.
Shtetet e reja të dala prej saj, nuk janë të liruara krejtësisht nga kjo murtajë e vjetër.
Ka diversitet mendimesh e veprimesh në këto vende. Ende nuk janë të liruar plotësisht nga fama e keqe dhe nostalgjia për të kaluarën jugosllave okupuese.
Kroacia, për dallim, ka përparimin më të madh në raport me të tjerët, për shqiptarët. Këtë situatë dhe nevojë imediate, duhet ta ndihmojmë të gjithë ne, në interesa të dyanshëm. Kësaj do t’i dalin edhe pengesa. Ndryshe, shumë shqiptarë luftuan për çlirimin e Kroacisë dhe një pjesë e tyre ranë nëpër ato beteja. Nga ana tjetër, më shumë se gjysma e Kroacisë janë autokton ilirë.
Arbëneshët janë një urë lidhëse e këtyre përpjekjeve, vuajtjeve dhe historive të përbashkëta. Në mesjetë e më herët, nuk janë parë pengesa e as dallime.
Ndërtimtarë e shumë njerëz të tjerë të ditur, kanë pasur shpesh një mbiemër të vetëm, ilirë, nga veriu e deri në jug, përgjatë gjithë bregdetit e më largë.
Por levat komuniste ende ekzistojnë dhe përmes tyre ndikimi serb ende është prezent nëpër shumë segmente në vendet ballkanike, sidomos kur është në pyetje çështja shqiptare. Ata patën ndërhyrë edhe në Lëvizjen e Ljudevit Gajit, për të mbetur shumë i bllokuar e i izoluar ky identitet i dikurshëm autokton.
Në trojet shqiptare kishte dhunë e terror gjatë gjithë periudhës pushtuese osmane.
Papa Klimenti 11 –Albani, organizoi Kuvendin e Arbërit për rezistencë kundër turqve dhe asimilimit shqiptar përmes peshkopit Vinqenc Zmajit (Vinqenc Zmajeviq).
Nën vëzhgimin e tij, Zmaji i vizitoi këto treva disa vjet më parë dhe pastaj udhëhoqi ekspeditën e shpërnguljes së shumë familjeve shqiptare nga ato rrethe, më 1726, e kur tashmë Papa Klimenti nuk ishte më në këtë jetë. Këtu Roma e sidomos Selia e Shenjtë, donin edhe të kishin ndikim në këtë qytet të pushtuar herët nga Venediku.
Fillimisht venedikasit nuk i lan banorët e ardhur të strehoheshin në qytet, në ato kushte të këqija atmosferike. Të ardhurit ishin punëtorë, këmbëngulës, profesionistë dhe të civilizuar. Në pjesën e dytë të shekullit 18, këta banorë shtegtarë ishin shumicë në këtë qytet. Kur e pyeta një arbënesh të moshuar se, sa përqindje jeni tani këtu në këtë lokalitet? Ai mu përgjigj si me humor: Në Varrezat e Vjetra të Qytetit ende jemi shumicë, por jo edhe në qytet brenda.
E keqja tjetër është se shqiptarët ende po shpërngulen jo vetëm nga vendi i vet i origjinës, i vjetër e i begatë, por edhe nga vendbanimet ku ishin dikur dhe kishin krijuar historinë e vet, me interes të përgjithshëm.
Në fillim ishit mjaft të pranishëm në jetën publike, por më vonë duket se u tërhoqët? Pse? Personalisht isha vitin e kaluar kur u përkujtua dyvjetori i Lëvizjes së Deçanit. A do të kremtohet për çdo vit?
Vesel Lekaj: Jemi prezent në jetën publike dhe private pa u ndalur fare. Kjo Nismë nuk varet tani nga aktiviteti individual i cilit do prej nesh edhe nëse dikush ndalet. Përkundrazi, nevoja që kanë shqiptarët për këtë drejtim, i bën ata shumë dinamikë dhe rezistenca kundër të keqes po rritet shumë. Të gjithë shqiptarët në një mënyrë ose tjetër janë inkuadruar në këtë drejtim për të dhënë kontribut. Kjo punë dallon nga drejtimet tjera në përgjithësi. Është drejtimi më me interes për vendin Është rritur mbështetja atdhetare nga të gjitha shtresat e shoqërisë. Në fund të fundit jemi të gjithë shqiptarë dhe duhet ta mbrojmë këtë vend. Ne u japim mundësi ndryshimi edhe atyre që janë egërsisht kundër nesh. Kemi shumë shembuj të zbutjes së tyre, të reflektimit pozitiv.
Ka edhe hoxhallarë që na mbështesin. Ka disa që i besojnë historisë sonë dhe fitores. Disa nga këta janë edhe pjesë e ndonjë procesi. Pa qenë të vetëdijshëm për historinë tonë te vjetër e të re, nuk do të çelej aq lehtë ky drejtim.
Është tradita e fortë e këtij vendi që ndihmon secilin. Ne nuk jemi as arab e as sllav.
Kemi qenë të kujdesshëm aq sa të guximshëm për fitore dhe nevojën e këtij drejtimi. Janë themeluar disa grupe dhe organizata që po punojnë me disiplinë e përkushtim në këtë drejtim, me programet dhe vizionet e tyre gjithandej në vend dhe boten e jashtme. Këtë drejtim e nisëm vet si nevojë dhe askush nuk qëndron para ose prapa nesh. Këtë e dinë faktori i brendshëm dhe aj i jashtëm.
Nevojën tonë nuk do të dinte të na diktonte askush, as miqtë tanë më të mëdhenj. Askush nuk t’i qelë, nuk din dhe nuk t’i qanë hallet tua. Vetëm më pastaj mund të ndihmojnë. Ne nuk lodhemi për ata që dezinformojnë qëllimshëm. Ne jemi europianë dhe jetojmë në Europë.
Nuk është kjo një betejë afatshkurtër që ata duhet kaq shpejt t’i harxhojnë plumbat. Me lakun në fyt të krijuar e të pompuar vet, ku mund të shkohet.
Ka edhe hoxhallarë që na mbështesin. Ka disa që i besojnë historisë sonë dhe fitores. Disa nga këta janë edhe pjesë e ndonjë procesi. Pa qenë të vetëdijshëm për historinë tonë te vjetër e të re, nuk do të çelej aq lehtë ky drejtim.
Është tradita e fortë e këtij vendi që ndihmon secilin. Ne nuk jemi as arab e as sllav.
Kemi qenë të kujdesshëm aq sa të guximshëm për fitore dhe nevojën e këtij drejtimi. Janë themeluar disa grupe dhe organizata që po punojnë me disiplinë e përkushtim në këtë drejtim, me programet dhe vizionet e tyre gjithandej në vend dhe boten e jashtme. Këtë drejtim e nisëm vet si nevojë dhe askush nuk qëndron para ose prapa nesh. Këtë e dinë faktori i brendshëm dhe aj i jashtëm.
Nevojën tonë nuk do të dinte të na diktonte askush, as miqtë tanë më të mëdhenj. Askush nuk t’i qelë, nuk din dhe nuk t’i qanë hallet tua. Vetëm më pastaj mund të ndihmojnë. Ne nuk lodhemi për ata që dezinformojnë qëllimshëm. Ne jemi europianë dhe jetojmë në Europë.
Nuk është kjo një betejë afatshkurtër që ata duhet kaq shpejt t’i harxhojnë plumbat. Me lakun në fyt të krijuar e të pompuar vet, ku mund të shkohet.
Sa i përket përvjetorëve të Nismës ose Lëvizjes së Deçanit, këto do të mbahen në kohë dhe mënyra të ndryshme. Kjo formë do të vazhdoi derisa shteti jonë do të merret vet me këtë manifestim aq të nevojshëm. Normal, ne do të jemi të përkohshëm, por nevoja e këtij drejtimi do të jetë gati e përhershme.
Nëse nuk këndellen të gjitha partitë politike dhe institucionet shtetërore, si Arbërorë (shqiptar), e deri sa t’i kthehemi vetës, çka na pret dhe çka duhet të bëjmë ne si komb…?
Vesel Lekaj: Fatkeqësisht, partitë politike po vendnumërojnë ende në këtë drejtim. Ende dominon logjika e vjetër e epërsisë islamike dhe mos guximi qytetar për ballafaqim e ndryshim. Mashtrimi islamik është ngulitur thellë në mentalitetin e partive tona politike.
Pluralizmi politik te ne, duket edhe i pa përvojë për shkak të keqbërësve të shumtë.
Kështu, deri diku, ende dominon logjika familjare dhe regjionale në udhëheqje.
Kjo edhe për shkakun se, partitë politike janë udhëhequr nga një mendësi gjysmë fisnore, disa nga këto i përshkonte edhe kërcënimi si fenomen.
Të dukej ndonjëherë si pluralizëm armësh. Këtë situatë të brishtë e ka shfrytëzuar ekstremi fetar. Islami mashtrues, është prezent në institucionet tona. Ka gjetur terren dhe mbështetje nga segmentet e shumta të korruptimit partiak.
Korrupsioni është burim i të gjitha të këqijave. Islamikët i kanë shumë në qejfe njerëzit e tillë.
Pluralizmi politik te ne, duket edhe i pa përvojë për shkak të keqbërësve të shumtë.
Kështu, deri diku, ende dominon logjika familjare dhe regjionale në udhëheqje.
Kjo edhe për shkakun se, partitë politike janë udhëhequr nga një mendësi gjysmë fisnore, disa nga këto i përshkonte edhe kërcënimi si fenomen.
Të dukej ndonjëherë si pluralizëm armësh. Këtë situatë të brishtë e ka shfrytëzuar ekstremi fetar. Islami mashtrues, është prezent në institucionet tona. Ka gjetur terren dhe mbështetje nga segmentet e shumta të korruptimit partiak.
Korrupsioni është burim i të gjitha të këqijave. Islamikët i kanë shumë në qejfe njerëzit e tillë.
Vesel Lekaj tek varri i Josip Reles në Arbnesh të Zarës, dramaturgut të parë modern në letërsinë shqipe
Nën diktatin e këtij keqpërdorimi të madh, prononcohen hapur pro këtyre forcave ekstreme. Të gjithë individët ose zyrtarët e paguar nga agjenturat islamike në Kosovë, duhet të flasin ose të veprojnë hapur, në një formë ose tjetër, në favor të tyre.
Kur miqtë tanë na kanë pyetur për shkallën e rrezikshmërisë së grupeve ekstreme tek ne në Kosovë, disa nga njerëzit tanë të pushtetshëm, e kanë zvogëluar këtë fenomen, kanë mashtruar.
Përgjigja e tyre ndaj kësaj ka qenë aq e vakët, e marrjes nën mbrojtje të këtij fenomeni antishqiptar. Dukuri kjo tashmë e shndërruar në slogan të përsëritur justifikimi, aq pa turp e pa mend, sa na kanë dëmtuar jo vetëm tani por që nga 1912 -ta.
Në shumë raste e drejtime, në shtetin tonë laik, ekstremistë islamik, ushtrojnë veprimtarinë e tyre hapur.
Mashtrimi ishte shpesh herë i trefishtë. Prijësit fetarë në Kosovë, në të shumtën e rasteve i kanë gënjyer udhëheqësit tanë vendorë e këta të fundit aleatët që na çliruan. Ky zinxhirë ende po vazhdon.
Kur miqtë tanë na kanë pyetur për shkallën e rrezikshmërisë së grupeve ekstreme tek ne në Kosovë, disa nga njerëzit tanë të pushtetshëm, e kanë zvogëluar këtë fenomen, kanë mashtruar.
Përgjigja e tyre ndaj kësaj ka qenë aq e vakët, e marrjes nën mbrojtje të këtij fenomeni antishqiptar. Dukuri kjo tashmë e shndërruar në slogan të përsëritur justifikimi, aq pa turp e pa mend, sa na kanë dëmtuar jo vetëm tani por që nga 1912 -ta.
Në shumë raste e drejtime, në shtetin tonë laik, ekstremistë islamik, ushtrojnë veprimtarinë e tyre hapur.
Mashtrimi ishte shpesh herë i trefishtë. Prijësit fetarë në Kosovë, në të shumtën e rasteve i kanë gënjyer udhëheqësit tanë vendorë e këta të fundit aleatët që na çliruan. Ky zinxhirë ende po vazhdon.
Kisha e Arbneshit në Zare të Kroacisë, ndryshe e quajtur Zonja Jonë e Loretos
Lëvizja e Deçanit dal-ngadalë po e ndihmon këtë situatë, duke qitur në sipërfaqe këtë të keqe me rrezikshmëri të lartë. Tokat dhe njerëzit tanë u tjetërsuan dhe u asimiluan në emër të kësaj. Duhet të jemi të kujdesshëm dhe homogjen, fillimisht brenda vetes sonë, e pastaj me të tjerët, në kontinentin tonë të lashtë.
Lëvizja e Deçanit dal-ngadalë po e ndihmon këtë situatë, duke qitur në sipërfaqe këtë të keqe me rrezikshmëri të lartë. Tokat dhe njerëzit tanë u tjetërsuan dhe u asimiluan në emër të kësaj. Duhet të jemi të kujdesshëm dhe homogjen, fillimisht brenda vetes sonë, e pastaj me të tjerët, në kontinentin tonë të lashtë.
Në globin tonë, jemi përpara ndryshimeve të mëdha. Është koha jonë dhe askush mos t’i del përballë si pengesë këtij përparimi e ndryshimi.
“Lëvizja e Deçanit” e 20 Tetorit 2023, pa asnjë mëdyshje është lëvizja më atdhetare që mbahet në mend
Intervistoj Gjergj – Bajram Kabashi për librin “Shqiptarët në luftë me Islamin Global”
