Nga Nafi Çegrani
Skicë
NDJENJA DHE MENDIME !
…. Tani e ndjej për detyrë që ta njoftoj opinionin e kombit tim, të njerëzve të vendit dhe atë botëror mbi arrestimin tim, torturat çnjerëzore që janë kryer mbi mua me muaj të tërë, gjykimin dhe vuajtjen e dënimit. Po përpiqem që me aftësitë e mia modeste t`i përshkruaj të gjitha ndjesitë e mia, me bindje të plotë dhe besim se e vërteta dhe drejtësia herët apo vonë do të triumfojnë !
Madje, në përgjithësi duhet thënë, e veçmas ndër shqiptarët në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, Mal të Zi dhe në Preshevë e gjetiu, se ne jemi duke kaluar në disa etapa të vështira me të cilat po përballemi, kur edhe globalizmi e bën të vetën në një anë, dhe në anën tjetër injoranca, ose disa zhvillime dhe dukuri të tjera të ekstremizmit dhe tërrorizmit në merrridianet e rruzullit tokësor. Ndodhin shumë plasaritje në një shoqëri të caktuar, zbehen shumë parime dhe vlera të qënies njerëzore, ndjenjës humane si katëgori, e cila ndjehet më së shumti tëk ne shqiptarët, por, sidomos në mesin e rrjetëve klerike apo të hafizave e hoxhallarëve, pa mëdyshje, ku mjerishtë veprohet kush si ia “prret rradakja” , dikush mëton krijimin e rrjetëve primitive , dominon ndarja dhe përçarja, fyerja dhe papërgjegjësia morale…
Dhe, të shkruajsh për figurën fisnike të njeriut trim dhe të mençur, nuk është punë e vogë… Krahas të menduarit, qoftë edhe si individ ndaj qënies ekzistencialistë e që ec me dinjitet NJERIU në shtigjet e kauzës patriotik e kombëtare në baza të reales të shqiptarit të devotshëm, do të thotë të bëjsh një qasje të thellë përballë stuhive të intrigave nga një shoqëri injorantë dhe të vetë jetës e cila duket si deti i paskajshëm me valë të trazuara, të cilat hidhen njëra ndaj tjetrës me një rrëmbim të pambarueshëm.
Jeta e njeriut, si zakonisht është një luftë e pabarabartë, por edhe ndërmjet njeriut dhe dogmës, njeriut të mirë ndaj të keqes, njeriut të mirë ndaj vorbullave të një shoqërie e cila shkon vërdallë si një tufë delesh… Sepse jetojmë në një botë ku vlerat morale, në masë të madhe, janë flakur mënjanë, ku mëkatët vihen në dukje në mënyrë të hapur dhe ku na rrethojnë tundimet për t’u larguar nga shtëgu i ngushtë dhe i ngushtuar. Ne përballemi me trysni të vazhdueshme dhe ndikime tinëzare nga haresa injorantë dhe intrigat e tyre që po e shkatërrojnë atë që është e denjë dhe po përpiqen ta zëvendësojnë me filozofitë dhe praktikat e cekëta të një shoqërie laike me traditë dhe vizione blozake.
Meqenëse prirja në shoqëri sot po lëviz me të shpejtë, me një dinamikë marramendëse, por edhe larg prej vlerave dhe parimeve që na ka dhënë Perëndia, ne pothuajse në mënyrë të sigurt do të thirremi për të mbrojtur atë që besojmë. E jo siç veprojnë një pjesë e njerëzve me injorancën e tyre, hipokrizinë dhe demagogjinë e pashërrueshme, me inatë dhe smirë përplotë e kanë shpirtin…Disa paraqitën shumë “besimtarë e të vërtëtë” edhepse nuk janë të tillë. Janë si dhelpra…! Paraqitën shumë humanë edhepse në shpirt e kanë dreqin e mallëkuar, fytyra të zbehta që u ngjajnë satanajve. Deklarohen si “patriot” edhepse dreqin e kanë me sy kah Dreqi i Madh ! Kjo është djallëzia dhe hipokrizia e tyre pashoq ndër ne, në suazat e një shtëti apo krahine, në shoqëri e më gjërë, qoftë edhe në një fshat të vogël ku mbisundon shoqëria injorantë. Aty vështirë e kanë ata që janë me shpirt të pastër e human, dhe që e ndëshkojnë krimin apo të keqen ! Dhe në këto çaste, gjersa shkruaj këto rreshta, më kujtohen fjalët e Profesor Ernest Koliqit I cili mi tha në Romë në verë të vitit 1974 gjersa emigroja në Amerikë , se burrat trima na i ka vra armiku, kurse të mençurit I kemi vra vetë!
—Vlenë të theksoj se fshati Koritë, ku kalova ca kohë si mësues, shtrihet në juglindje të qytetit të Gostivarit në një lartësi mbidetare prej 1400 metrash.Tipi i fshatit i takon vendbanimit ruralo-malor dhe shtrihet në mes të bjeshkëve të malit të thatë.Fshati Koritë kufizohet me këto vende: në anën jugore kufizohet me fshatin Tërnovë, në anën perendimore me fshatin Çajlë, Forinë dhe Çegranin , gjersa në anën veriore kufizohet me fshatin Gurguricë dhe Vollkovi, madje në anën lindore kufizohet me disa fshatra të anës së Poreçit…
Ngjitesha asaj rruge, dhe kur perëndonte dielli, i afrohesha kurorës malore, ngjitesha majave të Malit të Thatë. Këmbët shkelnin shtigjet nëpër të cilat dikur në lashtësi ka kaluar karvani i malësorëve sypatrembur e bujarë. E përfytyroja këngën e tyre të përcjellë nga tingujt e butë të lahutës kreshnike dhe zëri magjepsës i këngëtarit popullor për Mujin e Halilin, për Gjergj Elez Alinë. Këto këngë kreshnike i pata dëgjuar nga babai im kur këndonte buzë vatrës së mbushur plot blozë, çfarë ishte edhe jeta jonë shqiptare. Më në fund arrita në fshatin Koritë, atje larg, shumë larg. Pas nëntë shpatesh e malesh, siç thotë populli ynë. Edhe sot e dëgjoj kërcëllimën e këpucëve të mia kur shkelja nëpër guralecë të dhijasasë mbi bjeshkë.
Dielli dhe qielli sikur më qëllonin në zemër, në bebëza të syve, aq afër më dukeshin. Menjëherë m’u shfaqën konturet e fshatit të vogël malor, Koritës, i cili kishte një pamje të veçantë, peizazhe karakteristike, që rrallëkund mund t’i ndeshë syri i njeriut. Ishte fshat të cilin, edhe Zoti e kishte lënë pas shpine, të rrethuar me male.
Më preku thellë në shpirt godina e vjetër e shkollës. Nëpër rrugicat dredharake gurore më përcillnin shikimet e ngrohta të grupeve shumë të gëzuara të fëmijëve, të cilët më përshëndetnin me gjithë zemër, sikur ta kishim ndarë bukën që moti së bashku. Të gjithë këta ishin nxënësit e mi të ardhshëm. Këtu, kushdo që nuk ishte i veshur si malësori koritas, cilësohej nga fëmijët si mësues. E ata që erdhën, shkuan. Kushtet e jetesës dhe të punës dukej se ishin mjaft të vështira.
… Fshati Koritë strukej midis malesh dhe kodrash baritore bojë gështenje të Malit të Thatë. Të dalësh këtu në shëtitje, të bëhet se je në një teferiç të vërtetë. Atje sheh bukuri që rrallë shijohen. Malësorët e këtyre anëve kanë përjetuar shumë luftëra dhe tmerret që sillnin ato, prandaj ndanin nga goja dhe ushqenin me bukë luftëtarët e lirisë. Për këto ngjarje të lavdishme rrëfenin disa nga veteranët koritas, e kjo më frymëzonte që të ulesha e shkruaja reportazhe dhe artikuj të ndryshëm për disa nga gazetat që botoheshin asokohe në Shkup dhe Prishtinë. Shkruaja edhe poezi.
Koritasit e shkonin jetën duke punuar si druvarë, blegtorë dhe bletërritës. Mërgimin e kishin bërë traditë, por ai u shkaktonte plagë të rënda. Meshkujt e aftë për punë ia kthenin shpinën varfërisë dhe shkonin në metropolet e Perëndimit për të zënë punë. Pleqtë, gratë dhe fëmijët mbetën të vetmuar. Merreshin me bujqësi dhe blegtori. Në mesin e njëqind e pesëdhjetë shtëpive të ndërtuara me mure guri e qerpiçi, të mbuluara kryesisht me kashtë, aty-këtu hidhte shtat ndonjë shtëpi e ndërtuar me material të fortë.
-Djersa e mundi, nderi dhe kursimi, o mësuesi ynë, janë të vetmet mjete për një jetë pak më të rehatshme në familjet tona të varfra. Malësori i munduar e skamnor e kishte përherë të vështirë të vepronte gjithmonë në mënyrë të ndershme”, -më pati thënë njëherë një plak i urtë.
Duke dredhur duhan kaçak, shtonte: “thesi i zbrazët në këmbë s’qëndron”.
Të them sinqerisht ky plak i mençur dhe i kthjellët më kishte lënë përshtypje të mira që në kontaktin e parë. Në ballin e tij të rrudhur skaliteshin hullitë që shprehnin të gjitha veçoritë e popullit, bir i të cilit ishte. U afruam, u bëmë miq të mirë. Në kujtesë më kanë mbetur shumë urti dhe fjalë të rralla, këshilla nga përvoja e tij e hidhur. Shpesh e ftoja të vinte e të dridhte duhan në dhomën ku banoja. Rrinim deri në orët e vona, bënim muhabet dhe ndërronim mendime. Plaku i urtë më ndihmonte të përballoja më lehtas çastet e vetmisë, e cila më vriste. Ma shtrinte dorën dhe më jepte gajret. Miqësia jonë vazhdoi deri në ditën kur ndërroi jetë. Malësorët më pranuan menjëherë. Më respektonin, më donim. Atje, në ato shkrepa, njerëzit edhe sot më kujtojnë me respekt si mësues dhe si njeri i gatshëm të ndihmoj në çdo kohë dhe në çdo situatë. E kisha borxh, si mësues i ri, t’i dilja krah popullit, të ndihmoja të varfrit, ishte kjo edhe një pjesë e kujdesit tim si arsimtar, profesion ky që përpiqesha ta ushtroja me humanizëm, me kohë dhe sipas rregullave shkollore në fuqi. Përpiqesha ta fitoja besimin e njerëzve dhe me ta të ndaja hidhërimet dhe gëzimet. Në ballin e rrudhur të tyre, të djegur e të pjekur nga dielli i verës, lexoja të kaluarën e rëndë dhe shpresat e mjegullta të së ardhmes së tyre aq fisnike dhe të vuajtur pas kurora malesh 10-12 km në lindje të Gostivarit…
Dhe, jeta vazhdonte me të gjitha rrëmujat dhe rrëmetet e saja, me të gjitha baticat dhe zbaticat ku përballesha me sfidat dhe dallgët që përplaseshin , edhepse ende i ri, edhe jeta më dukej me kontrastet e veta të së vërtetës historike: gjyshin e kisha ballist, babain veteran të Frontit të Sremit dhe… bindjet e mia ecnin me egon dhe dinjitetin tim, ashtu siç ecte njeriu rrugës së vet, ose i ndjek të afërmit e tij, ose ata që i ka takuar rastësisht në vegjëli dhe që i kanë lënë mbresa në memorien e tij si njerëz të mëdhej të idealit dhe diturisë, të mençur, të denjë dhe të drejtë, madje edhe të devotshëm duke filluar nga prindërit, mësuesi, hoxha, burrat trima të fshatit tim me qindra shtëpi, pleq të mençur në oda burrash dhe njerëz të veshur me pushtet, si gjithmonë rinia nga ata bën përvetësimin e rregullave fetare dhe morale njerëzore, dhe të gjitha ato fenomene janë më efikase se sa mësimi teorik në jetën e njeriut, në kushte dhe rrethana të caktuara.
Duke përvetësuar këshillat e më të vjetërve, pleqërve mjekërbardhë dhe duke respektuar njeriun e mirë, human dhe të moralshëm, me veti njerëzore, me virtyte të duhura dhe të çmueshme si shqiptar, trim, i besës e fisnik, burrë me veti morale të larta dhe i vërtetë, i pastër para ndërgjegjes, vehtes, para Zotit dhe njerëzve, kaloja në fazën e pjekurisë dhe burrërisë dhe që nuk doja kurrë të hyja në gjynah.
Megjithatë më duhet të falnderoj Zotin e Madhërishëm, që njeriu i mençur nuk mbetet gjithmonë me përshtypjet fëmirore, por me pjekurinë e tij dhe grumbullimin e njohurive dhe informacionit që posedon, ndryshon bindjet, ndaj të kaluarës së tij, ndaj mësuesit, dhe shumë figurave që ia krijuan ëndrrat dhe i ka pas idol ose i ka adhuruar në rini, dhe gjersa hapëron në binarët e jetës, nis të bën dallimin mes kontrasteve të jetës, shoqërisë, të gjeneratave dhe burrave të vërtetë dhe atyre injorantëve dilenxhi që kanë luajtur role të ndryshme (si në teatër) duke krijuar shoqëri injorante dhe sit ë tillë, lënë mbresa të thella tek rinia se kinse ata ishin të vërtetit, ose “patriot” , e që në fakt ishin hipokritë, narcista dhe me shpirt të kamufluar djalli siç u’a impononte ideologjia moskovike.
Unë personalisht ëndërroja të bëhesha mësues (ose gazetar, sepse i adhuroja shkrimet), dhe ia arrita qëllimit, por shumë shpejtë, ndoshta nga naiviteti ose nga besimi i madh në parullat e Vëllazrim Bashkimit me ideale që të mashtronin, bëra hapin e guximshëm që ta leja ditarin dhe punën e shenjtë të mësusesit, ika si era me acare akulli duke u punësuar në rradhët e Shërbimit Sekret Jugosllavë që në popull quhej: UDB !
Duke vepruar si pedagog, ashtu siç ma diktonte edukata dhe vetëdija, malësorëve mikpritës u flisja për nevojën e emancipimit dhe për anomalitë e tjera në jetën e tyre. Flisja hapur për veprimet dhe idetë e gabuara të disa imamëve dhe kështu hyra në konflikt me ta. Së shpejti situata u zbut ndërsa qëndrimet e mia u kurorëzuan me sukses. Edhe sot më kujtohen të gjitha. Vërtet krenohesha që isha mbështetësi kryesor, nismëtari që në Koritë të fillonin punën edhe katër klasa të tjera të tetëvjeçares. E shtrova idenë dhe ngadhënjeva, punova me gjithë zemër dhe u ndava i kënaqur. Kjo që bëmë me kolegët u mbajt si një shembull i mirë në mendjet e malësorëve të këtyre anëve për shumë kohë. Këta njerëz të thjeshtë dhe të sinqertë të Malit të Thatë edhe sot më kujtojnë për të mirë. Mendoj se në zemrat e tyre do të ketë mbetur një këpujë e fortë e një simpatie të posaçme që lidhej me emrin dhe personalitetin tim. Një gjë të tillë ndjej thellë-thellë në zemër për këta malësorë fisnikë dhe për nxënësit e mi të dëgjueshëm. Mirëpo, siç ndodh rëndom në jetë, kishte edhe raste kur disa individë më sulmonin me pa të drejtë, por me kohë ata u penduan për veprimet e tyre, sepse u bindën për punën time të drejtë. Njerëzit thoshin, pas atit të mirë gjithnjë çohet pluhur…”.
Dita e ndarjes erdhi. U solla që të përshëndetja fshatin Koritë dhe malësorët trima e bujarë. Më vonë shkrova edhe një reportazh për gazetën “Flaka” të Shkupit. Në të përshkruaja një pjesë të jetës që zhvillohej në mesin e atyre majave të gërshetuara me kujtimet dhe përshtypjet që ruaja për fshatin Koritë. Më kujtohen fjalët e ing. Bilall Selimit, (më vonë e përfundoi jetën tragjikisht dhe në mënyrë shumë misterioze), të cilit i kishin pëlqyer shumë artikujt e botuar për Koritën, vendlindjen e tij. Më kujtonte gëzimet e malësorëve të tij, sidomos gjatë të korrave dhe thatësirave të mëdha. “Ata, -pohonte i ndjeri, Bilall, -i ruanin me kujdes vargjet e poezisë sime më të bukur “Kur bie shtrëngatë e fortë shiu”, sepse shi dhe grigja ishte jeta e tyre. Malësorët e këtyre viseve krijonin këngë dhe legjenda për shiun, diellin, për pataten e elbin e ëmbël. Atë pasdite pranverore të 1969-ës retë e dendura kishin mbuluar majat e Malit të Thatë rreth Koritës. Në largësi dëgjohej bubullima e pastaj shkrepnin rrufetë. Malësorët i luteshin Zotit dhe pëshpëritin me gjysmë zëri që viti t’u sillte bereqet, të rritej elbi, patatja, të bëhej buka për fëmijët. Për fshatarët e Koritës shpresa është jeta e tyre. Thatësia di t’i shkretojë shpesh të mbjellat duke lënë pas pluhur, ara e livadhe të përcëlluara. Nxënësit e mi më përcillnin me duar të ngritura në ajër. Nga bebëzat e tyre shpërthenin pika të ngrohta lotësh. Pas horizontit mbetën ata dhe fshati malor. Ata do të jetonin larg, larg qytetit dhe botës, por afër zemrës dhe kujtimeve të mia përherë të ngrohta. Edhe kjo ishte një pjesë e jetës sime në këtë fshat të bukur ku më pritën me bukë, kripë e zemër. Balada ime ua tregon rrugën drejt së ardhmes fshatarëve të Koritës, ua sjell të vërtetën dhe bën që dielli të lindë sërish në majat lindore të Malit të Thatë.
… Që me kohë, gjatë viteve të përplasjeve të mia me nëntokën mafioze të SJB dhe UDB-së, e kuptova se po behesha gjithmonë ai opetarivi që po u bëja telashe, që ua “prishte “ gjumin bylykbashëve të shtetit që dukej qartë se ishte një Makinë e Madhe dhe e pamëshirshme, siç ishte SDB e Maqedonisë që syrë I kishin kah Beogradi.
Kuptova se nuk mundesha të qendroja më në detyrën e operativit të Sigurimit të Shtetit..ndaj u largova. Ndërsa nuk e mendova dhe as kuptova se si do te rridhnin lumenjtë e jetës timë mëpastaj…përplotë drama e episode, batica dhe zbatica tmerrri e ndëshkimi…
… Largohem për në Shtetet e bashkuara të Amerrikës, me vete kisha gruan dhe tre femijët…Aty në Kenerik ishin vendosur edhe dy vëllezrit e mi të cilët kishin emigruar më parë nga konflikti me bylykbashët dhe bajraktarët e atij shërbimi famkeq. Shkova për të përmirësuar jetën e familjes time..sepse puna si Agjent i Sigurimit të Shtetit Jugosllav e Maqedonas, jo vetëm që nuk më solli mirëqënien, por me prishi edhe ekuilibrin e jetës sime personale dhe familjare. Megjithatë kështu e ka jeta dhe njeriu duhet ta shohë atë ne sy, por edhe duke i njoh lojërat e spiunazhit jugosllav gjatë viteve të Luftës së Ftohtë dhe të kohës me stuhi kur unë isha i arratisur andej Oqeanit..!
…Me të ardhur në Romë, në sheshin e gjerë para stacionit të njohur dhe atraktiv hekurudhor “Termini”, kishte rrëmuje dhe tollovi të rëndomta. Shqetësimet e udhëtarëve, para së gjithash të atyre që për herë të parë takoheshin me këtë qytet të lashtë, i cili zgjonte emocione dhe të pushtonte, ndikuan edhe të fëmijët e mi të vegjël, Lako, Shpresa, Violeta, që ishin përgatitur për rrugë të gjatë për në Amerikë, atje ku do ishim më të sigurtë dhe për një jetë më të mirë. Plot emocione, vëzhgojnë rreth vetes fëmijët e mi lumin e pashkëputshëm të njerëzve, të automjeteve, atë lume pa burim dhe grykë, se si shkapërderdhej në të gjitha anët. Ndërkaq, shikimin tim e tërhoqi një tufë pëllumbash që kërcenin trotuareve. Së pari u vendosëm në hotelin e afërm “Malta”, e pastaj me taksi e vendosa familjen në një apartament privat në Monte Sakro, periferia më e bukur e Romës. Nuk e zotëroja mirë italishten, por e njihja mirë Romën dhe anglishten. Kjo ishte parësorja në këso rastesh. Taksisti i zhdërvjellët gjarpëronte si rrufe nëpër rrugët e Romës. Kaluam mbi urat tërheqëse mbi lumin Tibër, pranë Koloseumit grandioz dhe Vatikanit. Të nesërmen, nëpërmjet “Frederiko Amatit” u interesova ku gjendeshin Mentor Çoku, Imerr Koçi, pastaj Beqir Maloku ( i cili më rrëfente mbi planin secret të kurdisur nga Beogradi që përmes tij të bëhej një atentat i fshehtë ndaj Fadil Hoxhës, histori e cila mban një rrëfim të gjatë, e cila me vite e dekada mbetet plan i spiunazhit jugosllav. Andaj Beqir Mslokun e mundonte diçka e fshehtë përbrenda, si një fare veprim i aksionit të frikshëm, sepse ky ishte njëkohësisht edhe informatory i Shërbimit secret Italian në Romë…). Pas disa ditësh me mua kontaktoi edhe “Xhema”, njëri nga sekretarët e ambasadës së Shqipërisë në Romë, i cili më dha “të dhëna” mbi veprimtarinë dhe konfliktet, antagonizmat e disa organizatave emigrante shqiptare dhe krerëve të tyre, veçmas rreth Prof Ernest Koliqit dhe Bardh Kosovës. Tani zotëroja të dhëna sekrete edhe për veprimtarinë e Shërbimit të Francës dhe të agjentit të tij, Sabaudin Haznedari. Disa emigrantë të tjerë me vite të tëra i kontribuonin mirë bashkimit në mesin e refugjatëve nga Shqipëria. Mes refugjatëve kishte njerëz të ndryshëm, të mençur dhe injorantë, liberalë dhe reaksionarë, miq dhe armiq, aventurierë dhe vagabondë të ndryshëm, mashtrues e bixhozçinj të pafat, fajtorë dhe të pafajshëm, fjalëpakë dhe llafazanë (këto të dhëna i posedoja që nga SDB-ja). Në mesin e refugjatëve, sikundër edhe në mesin e emigrantëve, në Romë kishte gjithçka dhe çdo gjë. Situata edhe këtu ishte e ngjashme me atë të Vjenës, në Austri. Nëse në një vend veprojnë dhjetë emigrantë shqiptarë, aty me siguri ka dymbëdhjetë organizata. Kjo është pak e pabesueshme dhe qesharake, apo jo?! Kishte edhe shembuj të atillë, kur organizatën emigrante e përbënte kjo strukture: djali më i vogël ishte anëtar, më i madhi sekretar, ndërsa babai kryetar i saj… Kontrolloja veprimtarinë e tyre në fshehtësi që të mos bija në kurthet e vëzhgimeve të UDB-së…Kjo është vetëm një pasqyrë. Natyrisht, nëse do të shkruaja edhe fabula të tjera, në atë drejtim, do ta shtoja kërshërinë e secilit që i lexon. Ja, e tillë ishte fabula epike e heroizmit dhe guximit të tyre, e barabartë me nostalgjinë dhe përmallimin e Don Kishotit të Sanço Panços
…. Njoha edhe Gjelosh Gjokajn. Pastaj edhe për disa emigrantë shqiptarë, si Mentor Çokun, Ernest Koliqin, priftin dhe “hoxhën” Beqir Maloku, Sabaudin Haznedarin etj. Për ta kisha dëgjuar edhe më herët, por deri në ato çaste nuk kisha pasur rast të takoja ndonjërin prej tyre. Ndërkaq, Shërbimi i Sigurimit Shtetëror, kishte të dhëna dhe dinte pothuajse çdo lëvizje, veprim, madje, nëse mund të them kështu, edhe për çdo “frymëmarrje” të tyre. SDB-ja kishte rezidenca dhe celulat e veta në Romë, Vjenë, Francë etj.. Së shpejti u njoha edhe me disa shqiptarë të Malit të Zi. Ata më tregonin shumë ngjarje interesante për një prift të lindur në Kotar, i cili pas luftës kishte ikur nga Jugosllavia. Më thanë se kohët e fundit ishte zhdukur pa lënë gjurmë. Tregonin se në Romë ka shumë emigrantë “ekstremistë”, madje edhe të atillë që shumë herët kishin kaluar nëpër kampin e refugjatëve “San Sabo” afër Triestes. Nëpër këtë kamp karantinë kalonin personat të cilët, sidomos pas Informbyrosë, iknin dhe ilegalisht e kapërcenin kufirin jugosllav e hynin në Itali. “Ikjen” e disa personave e kurdiste vetë UDB-ja dhe KOS-i. Grumbullova shumë të dhëna të rëndësishme dhe me interes edhe për disa të ashtuquajtura “kampe transitorë” për refugjatë në Romë, të cilat, në të vërtetë, më shumë u ngjajnë “serviseve” për pranimin e refugjatëve, siç ishin POA dhe VÇÇ. Këto ishin strehimore “të pavarura” dhe si rudimente të vetme të kampeve transitore “Kapua” dhe “Latina”, në dallim nga koha kur funksiononte “San Sabo”, refugjatët nuk futeshin në ndonjë kamp të veçantë, që t’i nënshtroheshin veprimeve speciale si në “Latina” (periferi e Romës), por bëheshin formalitetet rreth sigurimit te azilit për punë dhe nga ana e një komisioni të veçantë për emigracion, shqyrtoheshin kërkesat e tyre për të shkuar në vende të ndryshme të Perëndimit, sidomos në Amerikë, Kanada, Zelandë e Re dhe Australi. Të gjitha këto punë bëheshin nëpërmjet servisëve të caktuara që shërbejnë si ndërmjetës, ndërsa procedurat speciale i kryenin vetë ambasadat e vendeve ku refugjatët shkonin për të punuar. Pjesa dërrmuese e tyre ishte e kategorisë së refugjateve ekonomikë. Në secilin prej këtyre “servisëve” punonin personalitete eminente emigrantësh, të cilët, të ndihmuar nga qarqe të ndryshme, kishin ndikim vendimtar në jetën dhe ardhmërinë e refugjatëve. Në to qenë angazhuar edhe forca të tjera, shërbime të shumta informative e policore dhe organizata emigrante. Me ndihmën e mikes sime, Nora Parizi, arrita të siguroja shumë të dhëna informative dhe dokumente të rëndësishme. Ajo ishte referente kryesore dhe sekretare në VÇÇ. Për mua e dinte se isha mik i “Karpo Dragobias” dhe nip i tezes së Arshi Pipës në SHBA, tek i cili unë shkoja atëherë. Isha informuar për disa refugjatë shqiptarë, të cilët bashkëpunonin me Radio-Vatikanin, në emisionet në gjuhën shqipe. Në mesin e tyre u njoftova me një mik të Tajar Zavalanit, i cili kishte punuar me të edhe si bashkëpunëtor i Radio-Londrës (ju flet Londra, emisioni në gjuhën shqipe), i cili më dha lidhjet për kontakt me Eqerem Maçin dhe Qazim Lushën.
***
Profesor Ernest Koliqi, që rrinte prej shumë kohësh në Romë, më së shumti kisha dëgjuar dhe lexuar, sië përmenda, nga dosja e tij sekrete, të cilën UDB-ja dhe SDB-ja e mbanin të evidentuar nën siglën “Strogo pov”, (Tepër rezervat”, si njeri shumë i rrezikshëm për sistemin socialist jugosllav, i cili kishe përjetuar tmerrre edhe në burgjet e Bosnës, para se të delte në Perëndim. Ai themeloi dhe drejtoi disa të përkohshme si revista mjaft prestigjioze “Shêjzat” qe më e rëndësishmja dhe më jetëgjata. Drejtoi katedrën e gjuhës dhe letërsisë shqipe në kryeqytetin italian, mbi bazën e së cilës pas 1957 u ngrit Instituti i Studimeve Shqiptare. Unë me të arritur në Romë, e kisha edhe adresën e saktë, të cilën e mora nga raportet zyrtare të shërbimit ku punoja në Shkup, përmes “lidhjes” dhe informatorit të SDB-së “Doktor Zhivago” e “Federiko Amati”, me një taksist të zhdërvjellët shpejt e gjeta pallatin ku jetonte vigani i letrave shqipe. Përballë kisha një njeri shtatlartë, shkodranin fisnik dhe bujar, pamjen e të cilit e kisha fiksuar vetëm nga ato fotografi që ndodheshin në dosjen e UDB-së, të sajuar para shume vitesh, ndoshta para dy tre dekadash, kur Ernest Koliqi ishte ende i ri. Sidoqoftë, tani edhe pse ishte disi i moshuar, me i plotë në trup dhe i tulatur në fytyrë, menjëherë e kuptova se ishte personi që kërkoja.
-Jam lindur në Çegran të Gostivarit, vij nga Jugosllavia, -i sqarova duke e përqafuar me ngrohtësi shqiptari sikur të njiheshim para shumë kohësh. Në krah qëndronte ,,Faderiko Amati,, dhe disi sytë I kishte të picëruar…Përballë dukeshin në rafte të radhitura shumë libra në gjuhën shqipe dhe atë italiane. Më tej, në një tavolinë ndodheshin disa revista “Zjarri” nga Palermo, por edhe disa ekzemplarë të revistës “Shejzat”, që e kisha njohur në përmbajtje më herët. Këtë revistë e botonte Ernest Koliqi, dhe UDB-ja, SDB-ja nëpërmjet kanaleve sekrete e merrnin rregullisht në sektorin e analitikës, ku dhe e lexoja.
Zonja që i shërbente dhe e ndihmonte në shtëpi, na solli për të pirë disa lëngje frutash të ftohta. -“Dëshironi edhe një kafe apo kapuçin”, -pyeti zonja. E falënderova me një “Gracie”, pasi më mjaftonte ai lëng i freskët frutash. Ajo buzëqeshi kur më dëgjonte të flisja italisht, pasi bija në sy që e flisja keq. Megjithatë për të më mbështetur në përpjekjen që bëja duke folur në gjuhën e saj, më vështronte ëmbël. Ishte mjaft simpatike. Me Ernest Koliqin biseduam gjatë. Ai më ofroi edhe disa libra si; romanin e Martin Camajt “Djella”, novelat “Tregtar flamujsh” dhe ca numra të revistës “Shejzat”. -Librin tuaj me novela “Tregtar flamujsh”, botimin e hershëm e kam lexuar para disa vjetësh. Jam i impresionuar, -thashë duke i bërë një sqarim se i kam lexuar edhe shumë numra të revistës “Shejzat”. Ai më pa drejt e në sy dhe disi i habitur pyeti se ku i kisha gjetur dhe si ishte e mundur që i kisha lexuar, kur në Jugosllavi dhe në Shqipëri, si gjeje sepse ishin të ndaluara nga regjimi komunist.
Ernest Koliqi mbeti i habitur fare dhe duke me shikuar me ata sy të rrumbullakët, për disa çaste mbet i shtangur dhe gojë hapur. “Po ju….po……si ka mundësi? Ju jeni zyrtar i UDB-së”, -pyeti me një seriozitet në fytyrë. Po. Kam qenë deri para disa ditësh. Tani mund të them se jam ish-zyrtar. E braktisa atë shërbim famëkeq dhe jam nisur për në Amerikë. Jam nisur për në emigracion. Në SHBA kam dy vëllezër, kam me vete edhe gruan dhe tre fëmijët e vegjël, -u mundova ta sqaroja sadopak nga ç’rrethana vija dhe se dëshira ime ishte ta takoja para se të fluturoja me aeroplanin e “Al Italia” përtej Oqeanit.
-Dëshira ime për t’ju takuar ishte fisnike dhe pa kurrfarë prapavije. E mora rrugën plor te ju vetëm si njeriu që kam lexuar dosjen personale aq voluminoze, të cilën UDB-ja ua mban të koduar në kasafortë çeliku në Shkup. Adresën tuaj nuk ia mora askujt. Atë e gjeta teksa lexova dosjen tuaj. Ai shërbim e mban të evidentuar adresën. Mora guximin si shqiptar t’u takoja e rrëfeja ca gjëra në relacionin nga vij. Ernest Koliqi buzëqeshi dhe sytë i shkëlqyen si drita. Pasi u çuan në këmbë më përqafoi dhe me tha: “Ti djalosh je trim, shqiptar i vërtetë dhe i guximshëm. Ti je vetëm shqiptar i virtytshëm dhe i drejt. Unë të falënderoj për këtë që me rrëfen, ndaj edhe të konsideroj se je shqiptar i mirë që vjen prej familje të mirë, prej familje që ka rrënjë e hije të shqiptarisë. Prej sot, në shtëpinë time je si në shtëpinë tënde, je miku im”, -tha ai. Kështu edhe u miqësuam me Ernest Eoliqin. E vizitoj shpesh dhe bisedonim jo vetëm për librat dhe revistat jo vetëm për kulturën tonë shqiptare, por edhe për preokupime të tjera, të cilat e preokuponin atë; për gjendjen politike dhe jetën në Jugosllavi dhe në Shqipëri. Më fliste me admirim për Shkodrën e tij, për atë popull fatkeq nën thundrën komuniste. Më fliste për vuajtjet në burgjet jugosllave, që i kishte kaluar tmerrshëm në Bosnje, edhe vështirësitë e tij të emigrimit, për të mos u kthyer më. Kjo jetë larg Shkodrës së tij të dashur, e bënte të vuante edhe më. Përmes Ernest Koliqit njoha edhe shumë figura e personalitete të kulturës dhe kauzes sonë kombëtare shqiptare në emigracion, në Itali dhe në Amerikë… Atë ditë që do të fluturoja me avionin “Jambo xhet” e aero kompanisë italiane “Aii mItalia” për në Amerikë, Prof Koliqi më përqafoi edhe një herë, duke më dhënë dy porosi, një letër t’ia jepja në dorë mikut të tij të ngushtë në Amerikë, at Zef Oroshit. Më tha se pasi të vendosesha, t’i bëja një telefonatë se mbërrita mirë. Premtova se këtë do ta bëja më shumë dëshirë, në veçanti do të bisedoja për shumë gjëra, që kishim me Zef Oroshin.
… Edhe sot i mbaj mend fjalët që mi la si amanet Prof Ernest Koliqi: “ Miku im Nafi, ne si komb jemi me një histori të bujshme, por mjerisht edhe shumë tragjike! Pse e them këtë? Sepse trimat na i ka vra armiku, kurse të mençurit i kemi vra vetë!” Më pas Ernest Koliqi, ai burrë me shikim si të shqiponjës, më përshëndeti me një “arividercci!”. Hapat e mi shpejtonin trotuarit të Via Nomentana të Romës. Një ndjenjë malli dhe mendimi më kaplonin për shkodranin fisnik, në sytë e të cilit vëreja lotë mërgimi. Kështu e njoha Ernest Koliqin! Në Njujork u takova edhe me Rexhep Krasniqin ! Lindi në Gjakovë më 24 prill 1906, i biri i Hoxhë Dedës, familja e të cilit ishte me origjinë nga Malësia e Gjakovës. Mbasi kryen shkollimin e duhur në Gratz dhe në gjimnazin e mirënjohur të “Theresianum”-it në Vienë gjer më 1929, nisi studimet për histori pranë Universitetit të Vienës duke përgatitur për tezë doktorate “Kongresi i Berlinit dhe Shqipëria Verilindore” me relator prof. Carl Patsch, kryetar i Institutit të Balkanologjisë pranë Universitetit të Vienës, albanolog dhe historian i mirënjohur. Pas shumë angazgimeve të tija atdhetare në Amerikë, ai kontribuoi shumë edhe rreth ,,Komitetit,, i cili më pas u ristrukturua me qendrën e saj në Nju Jork. Pas vdekjes së Frashërit në tetor 1949, Hasan Dosti e mori përsipër,[por më vonë Rexhep Krasniqi një shqiptar nga Kosova u bë kryetar me mbështetjen e Xhafer Devës që më parë ishte vendosur në SHBA. Abas Ermenji vazhdoi të punonte në Francë, ku botoi revistën “Qëndresa Shqiptare”. Komiteti bashkëpunoi me CIA-n në formimin e njësisë ushtarake të quajtur ,,Kompania 4000,, të vendosur në Hohenbrunn, Bavari, Gjermania Perëndimore në vitin 1950. “Kompania” përbëhej nga njësi ushtarake të trajnuara, duke mbështetur Përmbysjen e Shqipërisë komuniste, megjithëse nuk ishte kurrë efektive. Profesor Krasniqi botoi gazetën “Shqiptari i lirë” nga nëntori 1957 deri më 1970. Ishte një nga nëntë përfaqësimet kombëtare të përdorura nga Departamenti i Shtetit për të krijuar Kuvendin e Bashkësive Evropiane të Kapur (ACEN).
* * *
Plani i arratisjes ishte heroik, por jo si ato në filmat amerikanë. Ishte ikje e heshtur edhe qiellin asaj nmate e kisha me heshtje.
Dhe pastaj, në peronin dy, gjersa prisja “Orientin Athina- Paris, rastësisht takova plakun me një mjekër të bardhë, të cilin e njihja edhe më herët. Si duket e kuptoi ai rrëmbimin tim dhe tha veç një fjali: “Të ruajt Zoti, Nafi !”
Momenti më kritik ishte asaj natë të muajt maj, kur u përballa me dy police me uniformë të cilët përcjellnin trenat në peron. Folën diçka me njëri-tjetrin . Por e kuptova se nuk e kishin syrin tek unë…
NJERIU është më i fortë se graniti dhe ka shpirt tunxhitar. nuk është ai që nuk rrëzohet kurrë, por ai që ngrihet sa herë bie. Jeta është një sfidë e përhershme, e mbushur me sprova, rrëmuja e rrëmete , pengesa dhe momente kur përballesh me stuhi e uragane.
Vullneti dhe forca që ka njeriu janë fuqia e shpirtit, ndërgjegja e pastër dhe morali i lartë që të mbajnë në këmbë, ndërsa , në veçanti , ndërgjegjja është zëri që të udhëzon të mos humbasësh rrugën.
Çdo hap që bën me ndershmëri dhe guxim të çon më afër një jete me kuptim, jetë që ke synim reale3n, kundër keqbërësve dhe padrejtësive që u bëhen të tjerëve dhe , këto, në fakt, janë argumentet me të cilat jeton i denjë për paqe të vërtetë njerëzore! Madje, mbi të gjitha duhet kuptuar se NJERIU ka lindur me aftësinë për të njohur drejtësinë dhe të vërtetën, duke ecur në shtigjet e dinjitetit dhe asaj që është humane, me ndjenjën dhe mendimet të mbetet i vërtetë ndaj asaj që predikon, apo të zgjedhë rehatinë e tij, i lidhur për interesin që laknon!|?! Ndërsa ata që kanë parësore interesin e tyre, shpesh bëhen kundërshtarët më të mëdhenj të drejtësisë dhe vetes. Ata e matin botën me peshoren e përfitimit dhe vendosin veten në anën më të rëndë të saj. Për ta, drejtësia është vetëm një fjalë boshe, nëse nuk u shërben. Ata mund të bëjnë ligje, mund të predikojnë moral, mund të kërkojnë rregull, por vetëm për aq sa këto nuk u rrezikojnë pushtetin apo pasurinë. Sepse drejtësia është e njëjtë për të gjithë, por interesi është i verbër. Këtu ndodh konflikti i përjetshëm mes dy botëve: – Drejtësia kërkon sakrifica. Unë, akoma si I ri e kisha kuptuar juetën dhe filosofinë e saj, se jeta ishte një luftë që të përplaste fati si dallgë deti… Por, tash, ka vite e vite që e kam kuptuar se edhe drejtësia është një luftë që kërkon njerëz të guximshëm. Ata që nuk kanë frikë të humbasin një të mirë personale për të mbrojtur një të vërtetë më të madhe. Ata që nuk ndryshojnë qëndrim sipas arshineve të interesave të tyre…
Manipulimi i së drejtës penale në sistemet totalitare, si një sistemet juridike komuniste, që dominuan pjesën më të madhe të Evropës Lindore gjatë shekullit XX, e drejta penale shpesh u shndërrua në instrument të padrejtësisë dhe shtypjes politike.
Rasti i inskenimeve dhe dhunës ndaj të pandehurve shqiptarë në Bosnjë
mbetet si një shembull i dhimbshëm i këtij fenomeni . rasti i inskenimeve të vitit 1981 në Kosovë dhe Bosnjë, ku disa shqiptarë u akuzuan pa baza të forta ligjore për veprime kriminale që nuk kishin kryer kurrë. Në këto procese, organet hetuese dhe gjyqësore, të nënshtruara politikisht, përdorën metoda dhune, tortura fizike dhe psikologjike për të detyruar të pandehurit të pranonin akuza të trilluar. Në vendet e paraburgimit, viktimat u trajtuan si “grupe të rrezikshme kriminale” nga hetuesit dhe inspektorët, të cilët ushtronin dhunë sistematike me qëllim terrorizimin dhe thyerjen e tyre morale.
… Në qelitë e burgut famkeq të Zenicës, të pandehurit ishin të lidhur me pranga të përgjakura dhe i nënshtroheshin torturave të rënda fizike dhe psikologjike. Ata mbanin plagë dhe mavijosje nga dhuna, ndërsa shpesh ishin objekt i shkeljes së të drejtave themelore njerëzore dhe konventave ndërkombëtare për mbrojtjen e të drejtave të njeriut. Në këtë ambient të egër, figura e atij që quhej “Luani i shkretëtirës” u shfaq si simbol i qëndresës dhe mbrojtjes së bashkëvuajtësve të tij, duke u përpjekur të ndalonte përplasjet dhe sulmet e vazhdueshme ndaj tyre. Kjo përpjekje për të mbrojtur të pafajshmit nga dhuna ishte shenjë e humanizmit dhe kurajos në mes të një skene të errët padrejtësie.
Kur institucionet e drejtësisë përdoren si mjete inskenimi, krijohen procese të padrejta, ku të pandehurit nuk kanë mundësi të mbrohen në mënyrë të lirë dhe të pavarur. Për më tepër, akuzat e trilluar që ndërtohen me metoda të dhunshme dhe komplotiste shkatërrojnë besimin në sistemin juridik dhe çojnë në shkatërrimin e jetëve njerëzore, duke u kthyer në një kancer që minon vetë themelet e shtetit ligjor dhe të drejtave të njeriut.
KUR VIJNË UJQËRIT E NATËS
Nafi Çegrani
Adresa: Çegran, 1237 RM , Në Gostivar, më 19 shtator 2016 v.
P.s.
“ Nafija, nadamo se da ste dobro i da nema problema sa koronom, bila sam kod sudije Ismara, i dogovorili smo termin za ročište na koje niste vi obavezni dolaziti. Ročište je zakazano za 23.09. u 13 h na koje će sudija pozvati brata nastradale Melihe Delić i istom predočiti njenu sliku koja ima u sudskom spisu te će sud od njega tražiti da se izjasni da li je to njegova sestra. Od iskaza njenog brata će zavisiti kakvu će odluku sud donijeti tj. da li će dozvoliti ponavljanje krivičnog postupka.
Lijep pozdrav.
ADVOKAT Azijada Mujkić
72000 Zenica, BiH “
Përkthimi në gjuhën shqipe i shkresës së avokates Azijada Mujkiq është si më poshtë:
**”Nafija, shpresojmë që jeni mirë dhe që nuk keni probleme me koronavirusin. Kam qenë te gjyqtari Ismar dhe jemi marrë vesh për një seancë gjyqësore në të cilën ju nuk jeni të detyruar të merrni pjesë. Seanca është caktuar për datën 23.09 në orën 13:00, në të cilën gjyqtari do ta thërrasë vëllanë e të ndjerës Melihe Delić dhe do t’i tregojë atij fotografinë e saj që gjendet në lëndën gjyqësore, dhe nga ai do të kërkohet të deklarohet nëse ajo është motra e tij. Vendimi i gjykatës do të varet nga deklarata e vëllait të saj, pra nëse do të lejohet përsëritja e procedurës penale.
Përshëndetje të përzemërta.
AVOKATE
Azijada Mujkiq
72000 Zenica, BiH”
“Прости ми Господе, простими. Јас сум најголем грешник што дозволив да се монтират лажни работи и да биде обвинет невин човек. А тоа беше ти Нафија, прости ми молимте. Бев уочен со банда криминалци инспектори од Босна, и неможев да ја заштитам твојата вистина и невиност. За тоа, јас несакам да умрам со гревови. Сакам се ово да го кажам и пред суд. За тоа молимте дојди да ти дам писмена изјава заверена во нотар. Дека и ако умрам, сакам да бидам со чист образ” – рече Темелко Бошкоски, бивш инспектор од СВР Гостивар. И од тој момент Темелко даде своја заверена изјава. Истата е доставена во кантонални суд Зеница, каде Темелко бил викан со покана и истата изјава го подврдил усмено пред зенички суд .
( Ja edhe përkëthimi në shqip : “Më fal, o Zot, më fal… Unë jam mëkatari më i rëndë, sepse lejova të inskenohen të pavërteta dhe të akuzohet një njeri i pafajshëm. Ai njeri ishe ti, Nafije. Të lutem, më fal. U gjenda i përfshirë mes një grupi kriminelësh – inspektorë nga Bosnja – dhe nuk pata forcën të mbroj të vërtetën tënde dhe pafajësinë tënde të plotë. Për këtë arsye, nuk dua të largohem nga kjo botë me mëkatet mbi ndërgjegjen time.
Dua që këtë ta dëshmoj edhe para organeve të drejtësisë. Të lutem, eja që të të dorëzoj një deklaratë me shkrim, të noterizuar, ku rrëfej gjithçka siç ka ndodhur. Edhe nëse vdes, dua të iki me ndërgjegje të pastër dhe me fytyrë të bardhë përpara Zotit dhe njerëzve.” – janë fjalët e Temelko Boshkoskit, ish-inspektor në SPB Gostivar.
Pas kësaj deklarate, Temelko Boshkoski paraqiti një dëshmi të shkruar dhe të noterizuar. Dokumenti zyrtar u dorëzua në Gjykatën Kantonale të Zenicës, ku ai ishte ftuar zyrtarisht. Aty, ai e konfirmoi me gojë të njëjtat pohime para trupit gjykues, duke e përforcuar me praninë dhe ndërgjegjen e tij deklarimin e dhënë më herët.”
IZJAVA
BOŠKOSKOG TEMELKA iz Gostivara
Ja dolepotpisani Boškoski Temelko iz Gostivara, rođen 27.07.1940 u s.Vrutok, otac Boris i majka Jelica sa JMBG 2707940473008 adresa prebavilišta ul.Mara Ugrinovska br.64 u Gostivaru 1230 R.Makedonija.
Bio sam zaposlen kao inspektor u OVR GV, sada sam penzioner.
Izjavu dajem samovoljno i bez ičijeg pritiska pri čistoj svijesti i zdravom razumu kako bi izašla na svjetlo dana istina o optužbe i presude Okružnog suda u Zenici 1981-1982, kojom je Nafi Čegrani iz s.Čegrani-Gostivarsko bio osuđen
Ja, kao službena i ovlaštena osoba u OVR Gostivar bio sam angažiran u slučaju nestale osobe Meliha Delić iz Bugojno Bosna, a budući da sam sumnjao kako su montirale stvari u izjavama date od Ramadani Vadehin, Huseini Hajrulah kasnije i od Arif Zećiri, zadnje navedeni kao krunski svjedok, a slučaj su vodiliinspektori Ante Bernada, Pepac ili Perica Grabovac itd., kao i istražni sudac Nikica Bodulj.
Njihov tretman optuženih, a posebice tretman svjedoka Arif Zećiri i Gani Bekteši za neke stvari čak i tad sam bio sumnjičav da nešto nije u redu, odnosno osjećao sam da tu ima zlouporaba službenihovlaštenja na način da su inspektori iz Bugojno a i istražni sudac Nikica istražni postupak vodili namjerno u drugom smjeru tj na štetu ondaoptuženogNafija Čegrani, koji su s nekoliko verzija slučaju bacali krivicu Nafiju, a to nije bilo podržano ni činjenica ni dokaza ni bilo kakvih argumenata,neka nose na duši i savjesti zla koje su učinili, čime su na vrat uzeli drugu osobu.Želim naglasiti da u početku uhićenja Ramadanija i Huseinija i ja sam ih osobno saslušao ali oni ništa nisu priznali da su oni krivi nego su tvrdili da nisu poznavali nestalu osobu Meliha, a nikom slučaju u početku nisu spominjali imena Nafija Čegrani a nakon što su bili odnjeti u pritvoru u Istražnom zatvoru u SUP Bugojno kad su me pozvali lokalni inspektori iz Bugojna da idem u Bugojnu zato što su Ramadani i Huseini žele nešto da mi kažu, ja sam avionom otišao u Bugojnu i Zenicu i ostao sam oko 15 dana sve je to bilo na njihov trošak jelo i spavao sam u vili inspektora Bernada Ante, a kad su me odnjeli u ćelii Ramadanija on je rekao jednu lažnu priču u koje nisam vjerovao, a onda je i Husein rekao jedna drukčija priča ni jednu ni drugi nisu se preklapale pa ona sam udario Hajrulahu 2-3 šamara zato što su lagali kad sam ih ja saslušavao u Gostivaru kad su mi rekli da nemaju nikakvu vezu sa slučaju koji je povezan sa imenom Melihe Delić. Ja sam osobno zahtevao da uđem u ćeliju Nafija Čegrani ali oni inspektori i istražni sudac nisu me pustili rekli su mi da Nafi nije u stanje da priča, pa da je primao infuziju itd. Dopustili sum mi samo da ga vidim kroz špijunke i video sam kako je Nafi stajao u ćošku ćelije. Budući da su oba i Ramadani i Huseini dali identičnu izjavu i obojica su uključili Nafiju u situaciji, vjerovao sam da je fer da im daju priliku da se suoču troje kako bi smi dobili i izjavu i od Nafija. Inspektori kategorički su odbacili moj zahtjev, objašnjavajući da će riješiti problem sami na najbolji moguči način, dodatno objašnjavajući da nema potrebe da se suoče Nafi Čegrani.
I sam šutio i potpisao službeni izvještaj koji su oni sastavili, a ja kao pozvana službena osoba iz Gostivara bio sam dužan potpisati izvještaj koji su oni sastavili, želim reči da moja reakcija nije imala nikakav utjecaj. Nakon toga, tražili su iz OVR Gostivar izradu više izvješća koje biimale otežavajuče okolnosti za Nafi Čegrani pa čak su i meneangažirali u Bugojnu i Zenici, da stupim u kontakt s albance koje tamo rade kao slastičari, ćevapćije itd, kako bi pokušao dobiti izjave koje bi mogle dati poseban teret za Nafi Chegrani.
Ali, nije bilo takvo nešto. Nakon završetka tih događaja i problema susreli smo se s opr.osobu Uroš Miloševski iz SDB RSVR SRM Skoplje. Želio bih dodati da sam bio pod nekom vrstom nadzora, pratili su me, a onda su me ispitivali o tome gdje sam bio u gradu i osobe koje sam sreo. Ja to sigurno znam jer sam bio dio SDB i upoznat sam s tim metodama, ali još uvijek mi nije jasno zašto su me pratili i zašto su inspektori u Bugojnui istražni sudac ignorirali moje mišljenje za većinu pitanja u vezi s istražnom postupku i zbog čega mi je bio zabranjen pristup materijale o ovom predmetu koji su interpretirali sami, posebno u odnosu na izjavama Ramadanija i Huseinija smatram da je Nafi Čegrani bio oštećen nepravedno i uvjeren sam da nije poznavaonestale Melihe, niti ju je vidio i on nije imao motiv da je ubije, on je intelektualac, obiteljski čovjek i bivši član SDB i on i njegov otac Teki su uvijek bili ljubazni i pošteni ljudi. Nadalje, Nafi nikada nije priznao krivnju, on je stalno tvrdio da su Ramadani i Huseini i Arif Zećiri dali lažne izjave pred njim, te su ga lažno optužili.
Osim toga, vjerujem da je za sud jako bitno da zna da u drugoj polovici mjeseca veljače 1982, inspektori iz Bugojna su došli u Gostivaru u posjetu doma Arifa Zećirija koji je kasnije postaokrusnki svjedok za navodni slučaj u mjestu zvanom Krečana, koje je u vlasništvu Arifa Zekjirija. Inspektori uz razgovor nešto su dogovorili pri njihovoj posjeti u domu Arifa, čija je majka bosanka, a detalji razgovora bili su tajna za mene i moju prisutnost kao inspektor nije bila dopuštena, unatoč činjenici da sam bio angažiran u slučaju. Pojedinosti o njihovim razgovorima i dalje su tajna za mene, ali to je moja pretpostavka da je kod Arifa dogovoreno da on lažno svjedoči da je Nafi Čegrani bio uključen u slučaj u Krecane i uvjeren sam da je nekakava mućka učinjena na šteti oštećenog Nafija Čegrani.
Njihovo ponašanje nije biloprimjerno ni u ureda SVR-a Gostivar, da mogu uhititi i objesiti tko god oni žele. To je razlog zašto želim sud i sve pravosudne vlasti da znaju istinu.Ja želim da sud kazni za bilo koju vrstu kriminala, ali sam jako protiv ostavljanje nevini ljudi da pate u dugoročne zatvorske kazne. Nisam siguran zašto je Arif Zećiri prihvatio takvu ulogu, a što je cilj i interes za to, jedini koji to znaju su inspektori iz Bosne koji su u mojoj odsutnosti dogovorali neke stvari u kući Arifa, osobno vjerujem da je Arif bio ucijenjen, kako bi dao lažni iskaz Ante Berbada i ostalima vjerojatno obećano mu je da će izbjeći zatvorsku kaznu. Svu odgovornost moraju snositi inspektori iz Bugojna koje tražim da se dovedu na sud samnom pred sudom za sve svoje postupke koji su bili nepravedni, neprofesionalni i nepošteni i za netočne metode kako su vodili istragu u drugom smjeru samo da bi se pokazali kao heroi, a ja tvrdim da Nafi Čegrani zaista nije kriv. Onda želim dodati, kada je Huseini bio prisutan na rekonstrukciji ubojstva kod crkve u selu Balindol uvjerio sam se da je Huseini rekao onošto je bio obučen za reći, a to je bilo bez ikakve logike i bez ikakvu pravnu normu.Kada sam reagirao da nešto nije u redu onda je inspektor iz krim.službe za krvnih delikta Slobodan Stanković iz Skoplja koji se prekomerrno zbližio sa istražiteljima iz Bugojna rekao mi je: Slušaj Temelko ti jesi angažiran inspektor, ali ovi iz Bosne vode slučaj, a vi morate biti poslušan kako oni vode stvari, što tebe briga ako će suditi Šiptare, meni je taj stav od čovjeka koji je službena osoba u krim.službi ostavio vrlo čudan i nečovječan dojam.
Zatim u mjesto Krečane Husein je samo klimao glavom na ono što je Arif Zećiri pričao: da, da da! ( Smesno i apsurdno….)!
A tu ništa nije bilo ubedljivo i nije bilo nikakvih argumenata osim verbalno, a Arifi nije znao da neđe mjesto, gdje je Nafi Čegrani bio, tu sam ja primjetio da on laže i da nije u stanje da kaže tačno mjesto za Nafija, onda sam ga pitao : Afire a Nafi, gdje je bio Nafi??/ zato što on nije spominjao Nafija, onda je Arif rekao ono što je bila priča inspektora iz Bugojna da je Nafi bio i da je on navodno prijetio a to je očito bilo vidljivo da je namješteno. Da je takvo nešto potojalo Arif bi prijavio policiji, ali takvo nešto nije bilo. O okolnostima svi su kasnije rekli da su lagali i da na to upućuje izjava svjedoka: Gani Bekteši, Basri Nuredini itd. Također tadašnji načelnik SVR-a Gostivar Despot Aleksovskirekao mi je u jednom razgovoru da je jako je tužno da su uzeli na dušu Nafija nevinog čovjeka u zatvoru.
Na kraju želim naglasiti da ja, kao službena osoba koja je tada sudjelovala u ovom slučaju mnoge stvari ostaju nejasne, mnoge stvari su bile zapleteni i mislim da su bile namještene, u interesu suda i pravosuđa molim da budem saslušanpo svim ostalim okolnostima ove stvari treba razjasniti da bi se saznala istina i da je tužno da godinama nevini covjek strada u zatvoru a to je Nafi Čegrani, ja smatram da on nije imao razloga da ju lišiti života, nestala Meliha Delić, a za koju ima više verzije kao i da je i danas živa, a u sudu sve je išlo prema pričama Ramadanija i Huseini nakon čega slijedi i izjava Arifa Zećirija s kim su inspektori iz Bugojna u njegovoj kući razgovarali bez mog prisustva, jer oni nisu htjeli da ja prisastvujem i ja sam čekao vani negdje u selu Donja Banica. Ovdje je također bilo sumnjivo njihovo ponašanje kao neiskrene ljude, kao inspektori koju su radili krivo i protiv zakona.
Nadam se da, ako se ponovi postupak na sudu, da će me je sud pozvati da potvrdim istinu na suđenju i da se će se po ovaj slučaj postupati kao što bi trebao biti, istinski i pravno, u interesu pravosudnih tijela jer smo humano društvo i u Bosni i u Makedoniji. Ja sam za to da bude osuđen bilo kakav zločin, ali ne i da se nevin čovjek nosi na dušu. Želim da mi savjest bude čista pogotovo što u to vrijeme ja sam bio službena osoba i da dam moju izjavu kao nova činjenica i okolnost datu u interesu sud i pravde.
Želim naglasiti da je čak i u tom periodu kada se vodila istraga u Gostivaru, a zatim u Bogojno mojih koelgi – inspektori iz Bogojno pitao sam zašto ih treba suditi u Bogojno kada se događaj dogodio u Gostivaru i počinitelji su iz Gostivara oni su odgovorili da je to stav
republičkog SUP-a u Bosni sa kojim se kao inspektor ne slažem uopšte s metodama ostalih inspektora, jer čak i tada, sam sumnjao u pravednost istrage koja se vodila od strane inspektora u Bogojno, a ja mogu i potvrdititvrdnju iznoseći podatke o vremenu kad sam bio pozvan u Bogojno da bi surađivao s inspektorima o slučaju.
Nije mi bilo dopušteno imati razgovor s Nafi Čegrani jer sam ga osobno poznavao i zato što sam tvrdio da je nevin za zločin za koji je bio optuženzato što dokaza i činjenice da je on počinio kazneno djlelo nije bilo. Otkad sam se vratio iz Bogojno u Gostivaru jošviše sam sumnjao u istragzi i po mom mišljenju, kao iskusnog inspektora ja sam zaključio da su inspektori pokušali nametnuti krivnju počinitelja kaznenog djela Nafiju Čegrani, a ja sam još uvijek uvjeren da Nafi Čegrani nije počinio kazneno djelo i iako je bio osuđen.
Nakon što sam se vratio u Gostivaru podijelio sam svoje mišljenje s Aleksovski Despot, koji je bio načelnik SVR Gostivar i rekao sam mu da mi nije bilo dopušteno razgovarati s Nafijem Čegrani i zato sam sumnjaou istragu koju su vodili inspektori u Bogojno, zbog činjenice da mi nije bilo dopušteno da se stupim u kontakt sa Nafi Čegrani, i zato ja još uvijek sumnjam da je kazneni postupak u Okružnom sudu u Zenici bio pravedan i pojedinosti slučaja još uvijek nisujasni što je za mene čudno kako je Nafi Čegrani mogao biti osuđen za kazneno djelo koje nije počinio.
Također bih želio naglasiti da za vrijeme dok je kazneni postupak bio vođen u Okružnom sudu u Zenici nisam bio pozvan od strane suda kao svjedok, a po moje mišljenje to bi trebalo biti učinjeno, jer sam mogao dati više informacija o pojedinostima slučaja i mogao sam biti od velike pomoći u postupku i u rješavanju slučaja za pravednu i zakonitu odluku suda kojom bi bio osuđen pravi počinitelji krivičnog djela.
Dajem ovu izjavu dobrovoljno, pri čistoj svijesti i zdravom razumu bez pritiska i ja sam kazneno i materijalno odgovoran za istinitost izjave. Ova izjava može poslužiti u postupku ispred Okružnog suda u Zenici, ispred svim sudovima u Bosni i Hercegovini, i ispred Sudom za ljudska prava u Strasbourgu, ukoliko postoji potreba za ponavljanje postupka u kojem je Nafi Čegrani iz s.Čegrane-Gostivar bio suđen i osuđen za kazneno djelo koje nije dokazano u kaznenom postupku. Ali tražim da budem pozvan u svojstvu svjedoka, tako da mogu potvrditi sve što je navedeno u mojoj izjavi i molim da inspektori koji su vodili istragu za gore navedenom slučaju također budu pozvani ispred sudom, tako da ja mogu reći istinu u njihovoj nazočnosti, da je istraga koju su vodili u to vrijeme bila protiv zakona, a to tvrdim, jer su inspektori vodili slučaj u drugom smjeru, a sve što su učinili je učinjeno isključivo u svrhu izricanja kazne nekoga i zatvaranja slučaj.
Također tražim da u svojstvu svjedoka bude pozvan i saslušan i načelnik krvnih delikta Slobodan Stanković iz Skoplja.Želio bih dodati da je rekonstrukcija zločina napravljena u Gostivaru, ali rekonstrukcija je provedena u odsutnosti Nafi Čegrani a ja smatram da on mora biti prisutan na mjestu zločina tijekom rekonstrukcije, koje je samo još jedan dokaz da istraga nije provedena zakonito.
Gostivar, 09.09.2016 Bivši inspektor SJB-a Gostivar
Boškoski Temelko , v.r.potpis
Përkthim zyrtar në gjuhën shqipe :
DEKLARATË
e Temelko BOŠKOSKIT nga Gostivari
Unë, i nënshkruari Temelko Boškoski, nga qyteti i Gostivarit, i lindur më 27 korrik 1940 në fshatin Vrutok, komuna e Gostivarit, nga babai Boris dhe nëna Jelica, me numër identifikimi personal 2707940473008, banues në rrugën Mara Ugrinovska nr. 64, Gostivar, 1230, Republika e Maqedonisë së atëhershme, deklaroj si vijon:
Kam ushtruar detyrën e inspektorit hetues në kuadër të Organit të Punëve të Brendshme (OVR) në Gostivar. Aktualisht jam në pension.
Këtë deklaratë e jap me vullnet të lirë, pa asnjë lloj presioni apo ndikimi, me vetëdije të plotë dhe mendje të kthjellët, me qëllim që të zbardhet e vërteta mbi rrethanat e arrestimit, gjykimit dhe dënimit penal të z. Nafi Çegrani nga fshati Çegran , me sa vijon:
Unë, si person zyrtar dhe i autorizuar në OVR-në e Gostivarit, isha i angazhuar në rastin e zhdukjes së Melihë Deliqit nga Bugojna, Bosnje. Duke pasur dyshime se gjërat ishin inskenuar në deklaratat e dhëna nga Ramadani Vadehi, Hajrullah Huseini dhe më vonë edhe nga Arif Zeqiri (ky i fundit si dëshmitar kyç), ndërkohë që rastin e drejtonin inspektorët Ante Bernada, Pepac apo Perica Grabovac etj., si dhe gjykatësi hetues Nikica Bodulj, fillova të dyshoj se po abuzohej me autorizimet zyrtare.
Trajtimi që i bënë të akuzuarve, e sidomos dëshmitarëve Arif Zeqiri dhe Gani Bekteshi, më krijoi bindjen se hetimet po shkonin në drejtim të gabuar dhe se ishin të motivuara politikisht apo nga interesa të tjera të errëta. Inspektorët nga Bugojna, së bashku me gjykatësin hetues Nikica, zhvilluan procedurën hetimore në një drejtim tjetër, me qëllim që faji t’i vishej Nafi Çegranit, pa pasur prova apo fakte të besueshme.
Në fillim të arrestimit të Ramadanit dhe Huseinit, i mora në pyetje personalisht në Gostivar dhe ata deklaruan se nuk e njihnin fare Melihën dhe nuk kishin asnjë lidhje me rastin. As nuk përmendën emrin e Nafi Çegranit. Më vonë, kur u dërguan në paraburgim në SUP-in e Bugojnës, më thirrën inspektorët lokalë duke më thënë se ata donin të më thoshin diçka. U nisa me avion për Bugojnë dhe Zenicë dhe qëndrova rreth 15 ditë, të gjitha shpenzimet ishin të mbuluara prej tyre dhe më strehuan në vilën e inspektorit Ante Bernada.
Kur më dërguan në qelinë e Ramadanit, ai tregoi një histori të rreme, në të cilën nuk besova. Pastaj edhe Huseini dha një version tjetër, që nuk përputhej me atë të Ramadanit. I godita me dy ose tre shuplaka sepse më kishin gënjyer që në Gostivar, kur thanë se nuk kishin lidhje me Melihën.
Kërkova të hyj në qelinë e Nafi Çegranit, por inspektorët dhe gjykatësi nuk ma lejuan, duke më thënë se ai nuk ishte në gjendje të fliste dhe se po merrte infuzione. Më lejuan vetëm ta shihja përmes vrimës së derës së qelisë, dhe e pashë duke qëndruar në një qoshe. Më vonë, kur Ramadani dhe Huseini dhanë deklarata identike, duke përfshirë edhe Nafinë, besova se ishte e drejtë që të ballafaqoheshin të tre, për të nxjerrë të vërtetën. Por inspektorët refuzuan kategorikisht, duke thënë se nuk kishte nevojë për ballafaqim.
Pavarësisht kësaj, firmosa raportin zyrtar që ata e kishin përpiluar, sepse si përfaqësues i OVR Gostivar, isha i detyruar ta nënshkruaja. Dua të theksoj se reagimi im nuk kishte ndikim në rrjedhën e mëtejme.
Më pas, u kërkua nga OVR Gostivar përpilimi i disa raporteve që rëndonin pozicionin e Nafit, madje më angazhuan përsëri në Bugojnë dhe Zenicë për të kontaktuar shqiptarë që punonin atje si pastiçierë, shitës qofte etj., me shpresë për të siguruar ndonjë dëshmi që do ta rëndonte Nafinë. Por asgjë e tillë nuk u gjet.
Pas mbarimit të hetimeve, u takuam me zyrtarin e SDB-së, Urosh Miloševski nga Shkupi. E ndjeja që isha nën mbikëqyrje, më ndiqnin dhe më pyetnin se me kë isha takuar në qytet. E kuptoja këtë, sepse isha pjesë e SDB-së dhe e njihja mirë metodologjinë e tyre. Por nuk më shkonte në mendje pse u injorua mendimi im dhe pse nuk më lejuan të kem qasje në materialet e rastit.
Jam i bindur se Nafi Çegrani u dënua padrejtësisht dhe nuk e njihte Melihën, as nuk kishte motiv për ta vrarë. Ai ishte intelektual, familjar, dhe ish-anëtar i SDB-së. Edhe ai, edhe babai i tij, Teki, ishin njerëz të ndershëm dhe të sjellshëm.
Nafi asnjëherë nuk e pranoi fajin. Gjithnjë deklaronte se ishte shpifur nga Ramadani, Huseini dhe Arif Zeqiri. Besoj se është e rëndësishme për gjykatën të dijë se në fund të shkurtit 1982, inspektorët e Bugojnës shkuan në shtëpinë e Arif Zeqirit në Gostivar, i cili më vonë u bë dëshmitar kyç në një rast të supozuar në vendin e quajtur Kreçane (pronë e Arif Zeqirit). Unë nuk isha i lejuar të marr pjesë në atë takim, edhe pse isha pjesë e hetimit.
Mendoj se aty u bë marrëveshje që Arifi të dëshmonte rrejshëm kundër Nafi Çegranit. Sjelljet e tyre nuk ishin të denja për zyrtarë të OVR Gostivarit, që sillen sikur kanë të drejtë të arrestojnë dhe dënojnë kë të duan.
Jam për ndëshkimin e çdo krimi, por nuk e pranoj që njerëz të pafajshëm të vuajnë burgje të gjata. Nuk e di pse Arifi pranoi një rol të tillë. Ndoshta u shantazhua ose iu premtua lirim.
Dua që të gjitha veprimet e inspektorëve nga Bugojna të shqyrtohen para gjykatës dhe të përgjigjen për mënyrën e padrejtë dhe joprofesionale se si e drejtuan hetimin. Unë besoj se Nafi është i pafajshëm.
Gjatë një rikonstruksioni të supozuar të vrasjes në afërsi të kishës në fshatin Balindoll, Huseini përsëriste atë që ishte stërvitur të thoshte, pa logjikë dhe pa bazë ligjore. Kur reagova, inspektori kriminologjik për vepra të rënda penale, Slobodan Stankoviq nga Shkupi, më tha: “Dëgjo, Temelko, ti je inspektor, por këta nga Bosnja e udhëheqin rastin. Ti duhet të dëgjosh ata. Çfarë të intereson ty nëse gjykojnë një shqiptar?”
Ky qëndrim më la përshtypje shumë të keqe.
Në Kreçane, Huseini vetëm tundte kokën duke pohuar ato që thoshte Arifi. Asgjë nuk ishte bindëse, vetëm fjalë boshe. Arifi as nuk dinte vendin ku thuhej se kishte qenë Nafi, dhe vetëm më vonë, pas presionit, tha atë që ishte “sugjeruar” nga inspektorët e Bugojnës.
Deklarata e dëshmitarit Gani Bekteshi dhe të tjerë (si Basri Nuredini) dëshmojnë se më vonë të gjithë pranuan se kishin gënjyer. Madje edhe Despoti Aleksovski, ish-kreu i SVR Gostivar, më tha se ishte shumë e dhimbshme që një njeri i pafajshëm, si Nafi, ishte futur në burg.
Si një ish-inspektor zyrtar në këtë rast, kam shumë paqartësi. Disa gjëra ishin të ndërlikuara dhe të inskenuara. Kërkoj që të dëshmoj për çdo rrethanë që mund të sqarojë të vërtetën. Është e trishtueshme që një njeri i pafajshëm të vuajë me vite në burg.
Jam i bindur që Nafi Çegrani nuk kishte asnjë arsye për të privuar nga jeta Melihën Deliq. Madje, ka versione që ajo është ende gjallë.
Pse gjykimi u zhvillua në Bugojnë, kur ngjarja ndodhi në Gostivar dhe të dyshuarit ishin nga Gostivari? U përgjigjën se ky ishte vendim i SUP-it të Bosnjës, por unë nuk pajtohem me këtë dhe dyshoja në drejtësinë e hetimit.
Më është mohuar takimi me Nafinë, edhe pse e njihja dhe kisha bindjen se ishte i pafajshëm. Nuk kishte asnjë provë që ai e kishte kryer veprën penale. Kur u ktheva në Gostivar, bisedova me Aleksovskin dhe ia thashë këtë. Dyshoj se procedura gjyqësore në Zenicë nuk ka qenë e drejtë dhe se akoma ka shumë paqartësi.
Gjatë gjithë kohës së procesit penal në Gjykatën e Qarkut në Zenicë nuk u thirra si dëshmitar, edhe pse kisha shumë informacione të rëndësishme. Kjo është e çuditshme dhe e papranueshme.
Deklaratën po e jap me vullnet të lirë, në vetëdije të plotë dhe mendje të kthjellët. Mbaj përgjegjësi penale dhe materiale për vërtetësinë e kësaj deklarate.
Kjo deklaratë mund të shërbejë në çdo proces në Gjykatën e Qarkut në Zenicë, në të gjitha gjykatat e Bosnjë e Hercegovinës dhe në Gjykatën për të Drejtat e Njeriut në Strasburg, nëse hapet përsëri rasti ndaj Nafi Çegranit nga fshati Çegran – Gostivar, i dënuar për një vepër që nuk u provua në procedurë penale.
Kërkoj që të thirrem si dëshmitar, që të dëshmoj të vërtetën në prani të inspektorëve që e drejtuan hetimin në atë kohë. Hetimi nuk ka qenë i ligjshëm. Kërkoj që të thirret edhe Slobodan Stankoviq nga Shkupi, për të dëshmuar në cilësinë e dëshmitarit.
Dua të shtoj se rikonstruksioni u krye në mungesë të Nafit, gjë që është një tjetër dëshmi se hetimi nuk ishte i ligjshëm.
Gostivar, 09.09.2016
Ish-inspektori i SJB-së Gostivar
Boškoski Temelko (nënshkrimi)
==============
Më poshtë është versioni i përpunuar zyrtarisht i deklaratës së Temelko Boškoskit, në një formë që ruan përmbajtjen e saktë, por me gjuhë të pastër ligjore dhe të rregulluar për qëllime zyrtare:
DEKLARATË ZYRTARE
Unë, Temelko Boškoski, ish-inspektor i Sektorit për Punë të Brendshme në Gostivar, në vetëdije të plotë, mendje të kthjellët dhe pa ndonjë presion apo ndikim të jashtëm, jap këtë deklaratë zyrtare vullnetare me qëllim që të kontribuoj në nxjerrjen në dritë të së vërtetës lidhur me rastin penal të vitit 1981–1982 ndaj Nafi Çegranit nga fshati Çegran – Gostivar, i cili u dënua nga Gjykata e Qarkut në Zenicë për një vepër penale për të cilën, sipas bindjes sime profesionale dhe njerëzore, nuk ishte fajtor.
I. Angazhimi im në rastin e Meliha Deliq
Në cilësinë e inspektorit zyrtar në OVR Gostivar, isha i angazhuar në rastin e zhdukjes së shtetases Meliha Deliq, nga Bugojna – Bosnje. Qysh në fillimet e hetimeve, shfaqa dyshime të forta për mënyrën se si po zhvillohej procesi hetimor dhe mënyrën se si u përfshinë persona të caktuar, përfshirë edhe z. Nafi Çegrani, në këtë çështje.
II. Dyshime për manipulim dhe montim
Inspektorët e angazhuar nga Bugojna, si Ante Bernada, Pepac (ose Perica Grabovac), në bashkëpunim me gjyqtarin hetues Nikica Bodulj, sipas vlerësimit tim, e orientuan qëllimisht hetimin në një drejtim të gabuar, duke synuar që përgjegjësinë për zhdukjen e Melihës t’ia atribuonin Nafi Çegranit, pa prova konkrete, pa argumente të vlefshme dhe duke u mbështetur kryesisht në dëshmi të dyshimta dhe kontradiktore.
III. Mungesa e provave dhe ballafaqimit
Në fillim, të arrestuarit Ramadani dhe Huseini mohuan çdo lidhje me rastin dhe deklaruan se nuk e njihnin aspak personin e zhdukur. Asnjëri prej tyre nuk përmendi Nafi Çegranin deri sa u dërguan në paraburgim në Bugojno. Më pas, në kushte të panjohura për mua, ata ndryshuan dëshmitë dhe e implikuan Nafinë.
Kërkesa ime për të realizuar ballafaqim mes tre personave u refuzua kategorikisht nga inspektorët, të cilët pohuan se “do ta zgjidhnin vetë rastin”.
IV. Ndikimi dhe presioni ndaj dëshmitarëve
Në mënyrë të dyshimtë, inspektorët nga Bugojna patën takime sekrete në shtëpinë e Arif Zeqirit, i cili më vonë u shndërrua në “dëshmitar kyç”. Në këto takime unë nuk u lejova të marr pjesë, edhe pse isha inspektor i autorizuar në rast. Dyshoj fort se atij iu bë presion ose iu ofruan përfitime për të dhënë një dëshmi të rreme kundër Nafi Çegranit.
V. Rekonstruksioni i paautorizuar dhe mungesa e Nafiut
Gjatë rikonstruksionit të pretenduar të ngjarjes, Nafi Çegrani nuk ishte i pranishëm, gjë që përbën shkelje të qartë procedurale dhe ligjore. Gjatë kësaj faze u vërejtën edhe veprime të inskenuara, si në fshatin Balindoll dhe në vendin e quajtur Kreçane, ku dëshmitarët përsëritnin fjalë të mësuara paraprakisht, pa logjikë juridike dhe pa përputhje me faktet.
VI. Pengesat për përfshirjen time dhe injorimi institucional
Gjatë gjithë zhvillimit të procedurave në Zenicë, unë nuk u thirra asnjëherë si dëshmitar, edhe pse kam qenë i angazhuar në fazat hetimore dhe kam pasur njohuri të drejtpërdrejta për rastin dhe personat e përfshirë. Po ashtu, më është ndaluar kontakti me Nafi Çegranin, përkundër kërkesave të mia zyrtare, për ta pyetur dhe për të vërtetuar pohimet e të tjerëve.
VII. Bindja ime personale dhe profesionale
Nga eksperienca ime profesionale si inspektor, dhe nga të gjitha rrethanat që kam parë, jam i bindur se Nafi Çegrani është i pafajshëm, nuk ka njohur Melihën, nuk ka pasur asnjë motiv për të kryer ndonjë vepër penale dhe nuk ka ekzistuar asnjë provë apo fakt i pakundërshtueshëm për ta fajësuar.
Jam dëshmitar se të gjitha akuzat janë bazuar në dëshmi të dyshimta dhe të manipuluara.
VIII. Kërkesa ime zyrtare
Prandaj, me këtë deklaratë:
Kërkoj që të thirrem në cilësinë e dëshmitarit, në rast se procedura ndaj Nafi Çegranit rihapet.
Kërkoj që inspektorët e përmendur nga Bugojna të përballen me drejtësinë, për të shpjeguar metodat e paligjshme hetimore që kanë përdorur.
Kërkoj që të dëgjohet dëshmia ime nga çdo gjykatë kompetente, përfshirë:
Gjykatën e Qarkut në Zenicë;
Gjykatat e Bosnjë-Hercegovinës;
Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut në Strasburg.
IX. Përgjegjësia ime ligjore
Këtë deklaratë e jap në mënyrë vullnetare, pa ndonjë ndikim, me vetëdije të plotë ligjore dhe morale, duke marrë mbi vete përgjegjësi penale dhe materiale për vërtetësinë e saj.
Data: Gostivar, më 09.09.2016
Deklaruesi:
Temelko Boškoski
Ish-inspektor në SJB – Gostivar
(nënshkrimi)
Deklarata ime në pdf
Referencë arkivore: Dosja Nr. 12-8-1973 | Sektori i Emigracionit, SPB Shkup
Dhe, duke iu kthyer rastit konkret, ky kolegj i Gjykatës së Lartë Supreme në Sarajevë arrin në përfundimin se as në këtë gjykim, as në gjykimin e shkallës së parë që është mbajtur në Zenicë me aktgjykimin K.133/81 të datës 26.07.1982, nuk u provua ekzistenca e anës objektive të veprës penale “vrasje” për të cilën akuzohet. Aktakuza e prokurorit të Qarrkut të Zenicës si ajo KT nr.135/81 të dt 26.01.1982 v, ose ajo e ndryshuar nga rrethana të paligjëshme gjersda paraburgimi zgjatej pafund, KT 22/82 e 10 maj 1982 v. si dhe si rezultat i tyre dhe ARGUMENT BACILINUMIT vie deri te Aktvendimi i pa bazë dhe i papranueshëm i Gjykatës së Qarkut në Zenicë si ajo K-94/83 të dt, 16.09.1984, ku përfshihen fragmente deklaratash të fallsifikuara, janë deklarata që përbëjnë informacione të rreme dhe të pavërteta.
Bazuar në këto argumente, ky kolegj i Gjykatës së Lartë Supreme në Sarajevë arrin në përfundimin se mungon ana objektive e veprës penale “vrasje” që pretendohet nga akuzat.
Procesin i Zenicës i inskenuar me akuza të rrejshme dhe falsifikime .
To:
The European Court of Human Rights
Council of Europe
67075 Strasbourg Cedex
FRANCE
From:
[Your Full Name]NAFI ÇEGRANI
1237 Çegrani- Gostivar
North Macedonia
[Your Address]
[City, Country]
[Email address / Contact number] rtvzc_nafi@yahoo.com
Date:25. Maj.2025
Subject: Request for Legal Review and Justice Regarding Gross Violations of Human Rights – Case of Fabricated Charges and Inhumane Treatment (Zenica Prison Case – 1981–1982)
Your Excellence
I respectfully submit this request to the European Court of Human Rights regarding the severe violations of my fundamental rights, including the right to a fair trial, protection from torture, and dignity of the person, as guaranteed under the European Convention on Human Rights.
I am a citizen of [Insert your country], who, during the years 1981–1982, was arrested, arbitrarily detained, and subjected to a politically motivated show trial in Zenica, Bosnia and Herzegovina (then Yugoslavia). The entire judicial process against me was based on false accusations, fabricated evidence, and an absurdly manipulated investigation that led to my unlawful convictionFor many years, I was imprisoned under degrading and inhumane conditions. Following my release, I persistently submitted formal appeals and requests for judicial review to the competent courts in Bosnia and Herzegovina and North Macedonia. I demanded legal revision of my case, in full respect of the European Convention on Human Rights, particularly Articles 3, 5, 6, and 13.
Crucified Dignity: My Testimony of the Zenica Trial 1981 – A Politically Engineered Injustice Against Humanity and Justice
Preface
I am a man of principle, truth, and unshakable commitment to human dignity and justice—both moral and legal. I speak today as a man who suffered, who was wrongfully accused, and who was chosen as a scapegoat in the infamous 1981 Zenica Trial, despite having no knowledge or connection to the alleged crime. My hands were clean; my conscience even more so. Yet, I became the target of a calculated revenge plot by a brutal and oppressive system.
This document is my voice. It is the record of a life wounded by injustice, a soul imprisoned for being Albanian, for being proud, and for refusing to bend under the weight of lies and torture. It is my contribution to truth, history, and the international call for accountability.
In the Hell of Solitary Confinement: My Struggle for Justice and Truth
During the dark and agonizing days in solitary confinement, where despair reigned supreme, I tried to hold on to the belief that justice would one day prevail. I wrote appeals, raised my voice against injustice, and called for my case to be reviewed. But none of this mattered to the investigators or the judges. Their hearts were filled with hatred—with anti-Albanian sentiment and institutionalized prejudice.
The accusations against me were built on nothing but lies: an imaginary “murder” of a young woman named Meliha Deliq, supposedly the daughter of a high-ranking Yugoslav People’s Army officer. In truth, I had never met, seen, or even heard of this person in my life. The story was fabricated entirely.
But the regime needed a victim. A symbol. A warning.
An Invented Crime, a Manufactured Process
The Zenica Trial was one of the most grotesque examples of judicial manipulation in the former Yugoslavia. The process began with falsified statements extracted through unimaginable torture from fellow accused individuals such as Vahedin Ramadani and Hajrullah Huseini. They were beaten savagely in the blood-soaked basements of the SUP station in Bugojno and later in the detention cells of Zenica.
Key “witnesses” like Arif Zeqiri, Gani Bekteshi, and Basri Nuredini were also subjected to extreme violence and deceit. The investigators even used chemical agents like “Argument Bacilinumin” to break their resistance. These were not interrogations—they were coordinated acts of state-sponsored terror designed to extract false confessions.
The Agents of Cruelty
Leading the brutality were inspectors such as Fikret Bradariqi, Ante Bernada, and their criminal clique. They acted like beasts—armed with batons and pistols, reeking of alcohol, with wild eyes full of hate. These men were not enforcers of the law. They were enforcers of ethnic hatred.
Their goal was not to find the truth. Their goal was to destroy my dignity. To morally and psychologically annihilate me. I was a husband, a father. My children and wife were left behind in Skopje, humiliated and ostracized, while I was rotting in a cell as a fabricated “criminal.”
But I did not break.
The Trial as a Weapon of Fear
This was not a trial—it was a political performance, orchestrated to coincide with the aftermath of the 1981 Albanian demonstrations in Kosovo. The regime, under the direction of UDBA and other secret structures, sought to send a clear message: Albanian dissent would be crushed at any cost.
I was their chosen victim.
This trial violated every fundamental principle of criminal law, including:
The presumption of innocence
The right to a fair and public hearing
Protection from torture and inhuman treatment
The right to legal defense and to examine witnesses
None of these rights were respected. What took place was a grotesque theater of power, where the script was written by hatred and the stage set with blood and tears.
A Call for Recognition and Justice
Today, I raise my voice not out of vengeance, but out of necessity. This story must be documented, recognized, and reviewed by the international community. I call upon the European Court of Human Rights, the United Nations, and all relevant institutions:
To acknowledge this process as a politically motivated injustice
To initiate a formal review for legal rehabilitation
To document this case in human rights records and memory archives
We must ensure that what happened in Zenica is not buried under the dust of forgetfulness. It must serve as a lesson, a warning, and a symbol of the resilience of the human spirit.
They imprisoned my body, but not my truth. They beat me, but could not break my spirit. This testimony is not only about me. It is about every person who has suffered under unjust regimes. It is a cry for justice that echoes across borders, generations, and histories.
Attachments (to be included):
Court documents (if available)
Testimonies of co-accused individuals
Official complaints and appeals submitted during incarceration
Photographs or documents from detention
Legal references to applicable international human rights …
***
The charges against me were completely fabricated. The so-called “Zenica Case” was a grotesque manipulation—an orchestrated judicial farce. The process lacked any credible evidence, and the shifting versions of the alleged crime highlight its invented nature.
During my pre-trial detention, I was subjected to physical and psychological torture by police inspectors in the infamous SUP headquarters in Bugojno. The basements of this facility resembled slaughterhouses, where I and others were brutally tortured in attempts to extract forced confessions. I was handcuffed, blindfolded, and taken at night—on multiple occasions, including March 25, 26, 27, 28, 29, and 31 of 1982—to the bloodstained basements of Bugojno, where the treatment I received amounted to acts of torture under international law.
Even the narrative of the alleged crime changed several times during the investigation. At one point, I was accused of acts supposedly committed at the “Vardar Bridge,” then near the village of Forinë, then at a place called “Rudina,” and later—arbitrarily—at a place called “Kreçane” (property of Arif Zeqiri), where authorities claimed to have found the remains of a person. However, no clear identification of the remains was ever made, and no credible forensic evidence was presented to link me to any crime.
The prosecution built its case entirely on speculation, coercion, and state propaganda. I was made a scapegoat for reasons I still struggle to fully comprehend—perhaps due to my ethnic identity or political views. To this day, my conscience does not allow me to remain silent in the face of this grave injustice and falsified history.
Therefore, I humbly request: That the European Court of Human Rights receive and review this case under its jurisdiction. That my right to a fair trial, protection from torture, and right to an effective remedy be acknowledged as violated.
That steps be taken to initiate a full legal reassessment of this case, including support for rehabilitation and restitution.
That the institutions responsible for these actions be held accountable in accordance with the law . Attached to this letter are my testimonies, written statements, and available documentation relating to my detention, trial, and appeals over the years. I place my trust in the values of justice, truth, and human dignity upheld by your honorable Court. I remain at your disposal for further clarification or submission of relevant legal material.
Nafi Çegrani
Emajl adres : rtvzc_nafi@yahoo.com
1237 Çegran, Gostivar
North Macedonia
—-
…Enigmë e gjyqësorit: Ende mbhetet enigma përse nuk u bë obduksioni i trupit të pa jetë e gjetur në lumen Vërbas të Bosnës, dhe kjo vlenë të mbushin mendjen ata të cilët sjellin vendime gjyqësore, ose para se të flasin !
Dhe, këtu nuk është mbarimi…
