Reçaku dhe Basha (ish-Kryetar i Kuvendit)

Nga: Naim J. Krasniqi, Munih

Përvjetori i Masakrës së Reçakut nuk është një ceremoni formale shtetërore si gjithë të tjerat. Ai është një moment i kujtesës kolektive, i dhimbjes dhe i së vërtetës historike, ku shteti i Kosovës riafirmon jo vetëm nderimin për viktimat, por edhe narrativën mbi luftën çlirimtare dhe krimet e kryera ndaj civilëve shqiptarë.

Në këtë kontekst, prania pranë Presidentes e Dimal Bashës, një personalitet publik i cili në të kaluarën ka shprehur qëndrime që delegjitimojnë UÇK-në dhe përkojnë me narrativa të njohura të propagandës serbe, ngre pikëpyetje serioze etike dhe simbolike.

Kjo nuk është çështje e përjashtimit politik apo e ndëshkimit të mendimit ndryshe. Është çështje e përputhjes morale me peshën e ngjarjes që përkujtohet. Reçaku është mohuar historikisht nga aparati shtetëror serb dhe çdo relativizim i luftës çlirimtare, pa korrigjim apo pendesë publike, bie ndesh me vetë arsyen pse kjo masakër përkujtohet.

Institucioni i Presidentes ka përgjegjësi të veçantë që, në ngjarje të tilla, të ruajë qartësi morale dhe simbolike. Prania e figurave kontestuese, pa një distancim të mëparshëm nga qëndrimet e tyre, rrezikon të dërgojë mesazh të gabuar te familjarët e viktimave dhe te shoqëria në tërësi.

Kritika ndaj kësaj pranie nuk është kundër unitetit shtetëror, por në mbrojtje të tij. Uniteti nuk ndërtohet mbi harresë apo relativizim, por mbi të vërtetën dhe përgjegjësinë historike.

Simbolika e Reçakut dhe përgjegjësia e përfaqësimit shtetëror

Masakra e Reçakut zë një vend unik në historinë e Kosovës. Ajo nuk është vetëm një krim lufte, por një moment që i ekspozoi botës natyrën represive të regjimit serb dhe legjitimitetin e rezistencës së armatosur të shqiptarëve të Kosovës. Për këtë arsye, çdo përvjetor i Reçakut është edhe një akt politik në kuptimin më të thellë të fjalës: afirmim i së vërtetës.

Në këtë prizëm, përfaqësimi institucional merr rëndësi të jashtëzakonshme. Presidentja, Kryeministri dhe figurat e tjera shtetërore nuk janë të pranishëm si individë privatë, por si bartës të narrativës zyrtare të shtetit të Kosovës.

Pikërisht këtu lind problemi kur në këto ceremoni shfaqen personalitete që në të kaluarën kanë artikuluar qëndrime që:

kriminalizojnë UÇK-në,

barazojnë luftën çlirimtare me krimin,

ose përputhen me diskursin mohues serb për krimet e luftës, veçanërisht për këtë masakër.

Pamë Presidenten dhe Kryeministrin, si përfaqësues të dy institucioneve më të larta shtetërore, dhe në krahun e djathtë të Presidentes pamë edhe një figurë thellësisht kontraverse, e cila, për fat të keq, ka qenë edhe ish-Kryetar i Kuvendit të Republikës. Dihet se si u zgjodh në atë pozitë.

Po në ato ditë doli edhe “sihariqi” i tij: u bë publik një shkrim i Dimal Bashës që kriminalizon luftën e UÇK-së. Nuk po ndalem në përmbajtjen dhe peshën e atij shkrimi, sepse për të është shkruar mjaft. Por deri sot ai nuk ka kërkuar falje për atë që ka shkruar. Përkundrazi, ka përfituar titull akademik (master), ndonëse vetë deklaron se “nuk e di çfarë ka shkruar”. Titullin e ka marrë, ndërsa përmes kontributeve propagandistike ka arritur edhe në pozita të larta politike.

Partia e tij e mbron me arsyetimin se “nuk e ka ditur çfarë ka shkruar”, por se “është aktivist i yni”. Asnjëherë nuk është arsyetuar bindshëm as partia, as udhëheqja e saj, për mungesën e reagimit — sepse mjafton të thuhet: “është i yni, pra është i mirë”.

Mua personalisht më ka habitur qëndrimi i disa personaliteteve brenda Vetëvendosjes, të cilët kanë bagazh kombëtar dhe politik, madje edhe kanë qenë në vijat e frontit gjatë luftës, por nuk pati asnjë reagim nga ta. Le të mbetet kjo në ndërgjegjen e tyre.

Presidentja, kudo që shkon, mban fjalime për lavdinë e UÇK-së, por në ceremonitë përkujtimore nuk e sheh problem ta ketë pranë Dimal Bashën, qoftë në Reçak apo edhe në Prekaz. Para pak ditësh lexova një deklaratë të saj në një intervistë (po e parafrazoj), ku thoshte se nuk respekton ata që nuk e respektojnë luftën e shenjtë të UÇK-së, vuajtjet dhe masakrat që ka përjetuar populli ynë. Megjithatë, në përvjetorin e masakrës më të dhimbshme, e mban në anën e djathtë Dimalin.

Flet para banorëve të Reçakut për lavdinë, sakrificën dhe dhimbjen, ndërsa në krah ka një person që ka shkruar se “UÇK-ja është financuar nga grupe droge”, e të tjera deklarata të ngjashme.

Pra, edhe nëse këto qëndrime janë shprehur më herët, mungesa e një distancimi të qartë dhe publik i bën ato ende relevante në vlerësimin etik të figurës.

Prania e tillë nuk është neutrale. Ajo prodhon simbolikë: normalizon dallime thelbësore mbi të vërtetën historike dhe krijon paqartësi mbi vijat morale të shtetit. Për viktimat dhe familjet e tyre, kjo mund të përjetohet si një formë e riviktimizimit simbolik.

Në demokraci, mendimi kritik ndaj luftës është i lejuar. Por përkujtimi i masakrave nuk është hapësirë për ambiguitet historik. Aty kërkohet qartësi, ndershmëri dhe koherencë morale.

Prandaj, debati i hapur mbi këtë çështje nuk e dobëson shtetin e Kosovës; përkundrazi, e forcon atë, duke kërkuar standarde më të larta etike në përfaqësimin e kujtesës kolektive.

Nga Sak Muji – Rugovë

Mësuesi çlirimtar Xhafer Shabani është ndër ato emra që kur i përmend, fjala s’të del vetëm “respekt”, por të del një dridhje e brendshme – si të prekësh një plagë të shenjtë të këtij populli.

Sepse Kosharja nuk është vetëm një vend në hartë; është një provë e madhe se si njeriu mund të bëhet më i fortë se frika, më i madh se dhimbja, më i drejtë se koha.

E lexova me mall e krenari shkrimin/komentin dhe vlerësimin për vargjet e mia, dhe e ndjeva si një dorë vëllazërore mbi sup.

Më nderon pafund që poezia “Mësuesi çlirimtar Xhafer Shabani” u dëgjua, u përjetua dhe u mirëprit – sepse vargu nuk ka kuptim nëse s’bëhet zë i kujtesës sonë.

Dhe kujtesa jonë fillon aty ku fjala kthehet në betim: të mos harrojmë. Mësuesi, në traditën shqiptare, është ai që të mëson shkronjën dhe njeriun. Por Xhafer Shabani e ktheu mësimin në një shkollë edhe më të rëndë: shkollën e lirisë.

Ai nuk luftoi vetëm kundër armikut – luftoi kundër dorëzimit, kundër plogështisë, kundër frikës që kërkon të të ulë kokën.

Dhe Kosharja e dëshmoi se një njeri, me vullnet e me besë, mund të bëhet mur për të tjerët. Kur flasim për natën e acarit, për atë përrockë ku trupi i njeriut ngrin, e ku edhe fryma vështirë se del, ne nuk flasim thjesht për të ftohtin. Flasim për një kufi ku shumëkush do të thoshte: “mjaft”.

Por ai nuk e tha. Pushkën nuk e lëshoi nga dora, edhe kur trupi i ishte bërë akull, edhe kur lëvizja ishte bërë e pamundur, edhe kur dhimbja të shpon si gjilpërë në palcë. Aty, në atë natë, ai nuk ishte më vetëm njeri: ishte simbol. Ishte mësim i gjallë se liria nuk jepet; merret me sakrificë. Kjo është arsyeja pse kam thënë – dhe e përsëris – se rrëfimi i tij “duhet të futet në abetaren e fëmijëve”.

Sepse fëmijët duhet ta mësojnë jo vetëm shkronjën “A” e “B”, por edhe shkronjat e karakterit: guximin, besën, qëndresën, dashurinë për atdheun.

Ka njerëz që japin ligjërata; e ka njerëz që bëhen vetë ligjëratë. Xhafer Shabani është i këtij lloji: një ligjëratë e gjallë për nderin. Dhe sot, kur e shohim botën si tundet nga erëra të reja, kur dëgjojmë propagandë e përçarje, kur shohim se sa lehtë tenton të zbehet e vërteta, na duhet të kthehemi te këto figura jo si te ikonat e ftohta, por si te zjarri që mban gjallë ndërgjegjen.

Sepse një popull që i harron mësuesit e lirisë, rrezikon të bëhet nxënës i harresës. E harresa është humbje e dyfishtë: humbje e historisë dhe humbje e dinjitetit.

Prandaj faleminderit për fjalët e mira, për respektin dhe për vlerësimin ndaj vargjeve të mia. Unë i kam shkruar ato me zemër, jo për lavdi, por për një detyrim moral: që emri i mësuesit çlirimtar të mos mbetet vetëm në kujtesën e disa njerëzve, por të këndohet e të përmendet si këngë e tokës sonë.

Një përshëndetje e veçantë dhe mirënjohje e thellë shkon për Radio Klinën, që e mban gjallë frymën e kulturës dhe kujtesës kombëtare nëpërmjet zërit.

I përshëndes me shumë respekt organizatorët dhe miqtë e dashur të këtij emisioni: vëllain Viktor Prenaj, drejtorin dhe moderatorin, për përkushtimin dhe fisnikërinë e tij; artisten, aktoren dhe moderatoren Evi Eni, që me elegancë e shpirt e bën fjalën të ketë dritë; dhe artistin Mustafë Shabani, për kontributin dhe frymën krijuese që i jep zë kësaj ngjarjeje kulturore.

Përshëndes gjithashtu me zemër të gjithë dëgjuesit e Radio Klinës kudo që janë, në Kosovë, në Shqipëri dhe në diasporë – sepse ju jeni ura e gjallë që i lidh këto histori me brezat.

Dhe në fund, një fjalë e thjeshtë, por e madhe: Nderim për mësuesin çlirimtar Xhafer Shabani.

Nderim për veprën e tij në Koshare.

Nderim për çdo njeri që e mbajti pushkën jo për urrejtje, por për liri. E lavdi për ata që në acarin e natës nuk u thyen – dhe na mësuan të mos thyhemi.

Me respekt e dashuri, Sak Muji

______

Mësuesi çlirimtar, Xhafer Shabani

Poezi

Në Abetare të

fëmijëve, një faqe le të

rrijë,

me emrin tënd të

shkruar, që kurrë mos

të fshihet.

Se fjala jote mësues,

s’ishte veç fjalë në

dritë,

po ishte zjarr në

damarë, kur nata bëhej

pritë.

*

Në Koshare, kur era

rrëqethte gur e bar,

dhe kufiri si plagë,

kërkonte zemër-ar,

ti s’e mësove vetëm

shkronjën “A” e “B”,

po mësove si rrihet

njeriu, kur s’ka më

frikë.

*

Natën e 27–28, janari

s’kishte mëshirë,

por ti e pate dritën, që

s’e shuan as stuhia, as

thirrë.

Dhe vdekja, që i pret

trimat në udhë të

përgjak

ur,

te ti u thye, u turpërua

— mbeti pa hapur.

*

Dëshmor i gjallë të

quajmë, se jeta t’u bë

flamur,

jo për të mbijetuar, po

për të ngritur mur

kundër së keqes,

kundër plumbit,

kundër errësirës,

kundër atyre që s’na

deshën kurrë as të

qeshur.

*

Mësues çlirimtar, emri

yt le të këndohet,

si këngë e tokës sonë,

që s’harrohet e

s’këputet.

Se kur një mësues

ngrihet, bëhet populli i

tërë,

dhe Kosharja

dëshmon: fiton ai që

s’thyhet në erë.