Prof. Dr. Sabri Tahiri, Gjilan
_____
Kombi shqiptar ndodhet në një moment historik me mundësi të mëdha zhvillimi. Për herë të parë në historinë moderne ekzistojnë dy shtete shqiptare, Shqipëria dhe Kosova, ndërsa shqiptarët në Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi, Luginën e Preshevës dhe diaspora përbëjnë një potencial të jashtëzakonshëm njerëzor, ekonomik dhe intelektual. Kjo krijon kushtet që zhvillimi kombëtar të mos mbështetet vetëm në ndjenjat patriotike, por në ndërtimin e një hapësire të integruar ekonomike, infrastrukturore, arsimore dhe kulturore.
Shekulli XXI nuk është shekulli i pushtimeve ushtarake, por i konkurrencës ekonomike. Kombet që prodhojnë, eksportojnë, zhvillojnë teknologjinë dhe investojnë në kapitalin njerëzor bëhen më të fuqishme dhe më të pavarura. Pikërisht këtu duhet të përqendrohet vizioni i zhvillimit të shqiptarëve.
Një nga shtyllat kryesore duhet të jetë ringjallja e bujqësisë. Kosova ka mijëra hektarë tokë pjellore që ende nuk shfrytëzohen plotësisht. Çdo hektar i papunuar përfaqëson humbje ekonomike dhe varësi më të madhe nga importet. Politikat shtetërore duhet të mbështesin fermerët me subvencione, ujitje moderne, mekanizim, grumbullim dhe përpunim të produkteve. Sa më shumë të rritet prodhimi vendor, aq më e fortë bëhet siguria ushqimore dhe ekonomia kombëtare.
Bujqësia duhet të shoqërohet me zhvillimin e industrisë agro-përpunuese, e cila shumëfishon vlerën e prodhimit. Fabrikat për përpunimin e qumështit, mishit, drithërave, pemëve dhe perimeve krijojnë vende pune, rrisin eksportin dhe mbajnë fitimin brenda ekonomisë shqiptare.
Një tjetër motor zhvillimi është turizmi. Shqipëria tashmë po fiton reputacion ndërkombëtar si destinacion turistik, ndërsa Kosova ka potencial të madh në turizmin malor, kulturor, historik dhe memorial. Paketa të përbashkëta turistike Shqipëri–Kosovë do të krijonin mijëra vende pune dhe do t’u jepnin të rinjve mundësi të ndërtojnë të ardhmen në vendin e tyre.
Po aq i rëndësishëm është integrimi ekonomik ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës. Harmonizimi i politikave ekonomike, zhvillimi i tregut të përbashkët, investimet në infrastrukturë, energji, arsim dhe teknologji do të krijonin një hapësirë ekonomike më konkurruese dhe më tërheqëse për investime.
Në këtë drejtim, ndërtimi i hekurudhës Durrës–Prishtinë, modernizimi i rrugëve, zhvillimi i Porteve të Durrësit dhe Shëngjinit si dalje detare për Kosovën, si dhe krijimi i qendrave moderne logjistike do të ndryshonin rrënjësisht perspektivën ekonomike të gjithë hapësirës shqiptare.
Po aq i rëndësishëm është bashkëpunimi energjetik. Shqipëria dhe Kosova, duke bashkuar potencialet në energjinë hidrike, diellore dhe të erës, mund të ndërtojnë një sistem energjetik më të sigurt, më të qëndrueshëm dhe më konkurrues.
Megjithatë, asnjë strategji nuk mund të ketë sukses pa institucione të forta, drejtësi të pavarur, administratë profesionale dhe luftë të pakompromis kundër korrupsionit. Këto janë themelet mbi të cilat ndërtohet besimi i qytetarëve dhe i investitorëve.
Një rol të pazëvendësueshëm ka edhe diaspora shqiptare. Përvoja profesionale, kapitali financiar dhe lidhjet ndërkombëtare të saj duhet të shndërrohen në motor të zhvillimit ekonomik dhe teknologjik të kombit.
Në përfundim, forca e kombit shqiptar nuk do të përcaktohet nga madhësia e territorit, por nga madhësia e ekonomisë, cilësia e arsimit, zhvillimi teknologjik, forca e institucioneve dhe aftësia për të krijuar mirëqenie për qytetarët. Një hapësirë shqiptare e lidhur me autostrada, hekurudha, porte, rrjete energjetike, universitete dhe treg të përbashkët do të jetë më e zhvilluar, më e qëndrueshme dhe më e respektuar në Evropë.
Por çdo vizion ka vlerë vetëm kur shndërrohet në një program konkret veprimi. Prandaj, për të kaluar nga idetë te rezultatet, nevojitet një platformë e qartë strategjike, e cila të orientojë politikat zhvillimore të Shqipërisë, Kosovës dhe gjithë hapësirës shqiptare. Në këtë frymë propozohet ky Manifest me 10 pika për zhvillimin dhe fuqizimin ekonomik të kombit shqiptar:
Manifest me 10 pika për zhvillimin dhe fuqizimin ekonomik të hapësirës shqiptare
1. Të punohet çdo pëllëmbë tokë bujqësore dhe të garantohet siguria ushqimore.
2. Të zhvillohet industria përpunuese dhe të rritet eksporti i produkteve shqiptare.
3. Të ndërtohet tregu i përbashkët ekonomik Shqipëri–Kosovë.
4. Të investohet fuqishëm në turizmin mbarëshqiptar si burim punësimi dhe zhvillimi.
5. Të ndërtohen projektet strategjike infrastrukturore: hekurudha Durrës–Prishtinë, rrugë moderne, porte dhe qendra logjistike.
6. Të krijohet një treg i përbashkët energjetik me investime në energjinë ujore, diellore dhe të erës.
7. Të investohet në arsim, shkencë, inovacion dhe teknologji si bazë e ekonomisë së së ardhmes.
8. Të angazhohet diaspora si partner strategjik për investime dhe transferim të njohurive.
9. Të forcohet sundimi i ligjit, transparenca dhe lufta kundër korrupsionit.
10. Të hartohet një Strategji e Përbashkët Kombëtare e Zhvillimit Ekonomik, me objektiva afatgjata dhe koordinim të vazhdueshëm ndërmjet Shqipërisë, Kosovës dhe faktorëve shqiptarë në rajon.
Përmbyllje
Historia na mëson se kombet nuk bëhen të fuqishme vetëm duke ruajtur kujtesën e së kaluarës, por duke ndërtuar me mençuri të ardhmen. Shqiptarët kanë kapital njerëzor, pasuri natyrore, pozitë gjeostrategjike dhe një diasporë të fuqishme. Nëse këto potenciale bashkohen rreth një vizioni të përbashkët zhvillimor, hapësira shqiptare mund të shndërrohet në një faktor stabiliteti, prosperiteti dhe përparimi në Evropën Juglindore.
Le ta bëjmë zhvillimin ekonomik projektin tonë më të madh kombëtar. Një komb që prodhon, investon, inovon dhe bashkëpunon është një komb që ecën me siguri drejt së ardhmes.
Më 3 korrik 2026
