___
Fjalimi i Esra Erdoğan-Albayrak për “dekolonizimin e mendimit” është i ndërtuar mbi një premisë të rreme: se Perëndimi është burimi i vetëm i hierarkive, ndërsa Lindja, Afrika apo bota myslimane janë bartëse të një “urtësie të harruar” që mund ta shpëtojë njerëzimin. Ky është një romantizim ideologjik, jo një analizë historike.
“Qendra të reja të urtësisë” – ide e bukur, por e paqartë.
Të kërkosh “qendra të reja” si Stambolli, Xhakarta apo Kairoja është legjitime, por nuk mjafton të përmendësh emra qytetesh për të krijuar mendim të ri.
Këto vende nuk janë sot qendra të dijes universale, sepse nuk kanë sistem akademik të lirë, nuk kanë liri mendimi, dhe nuk kanë traditë të debatit kritik.
Dekolonizimi nuk bëhet me retorikë, por me institucione që lejojnë kritikën ndaj pushtetit, diçka që vetë Turqia e sotme e ndalon.
“Studentët nuk njohin mendimtarë afrikanë apo myslimanë”, problem i keqformuluar.
Është e vërtetë që arsimi perëndimor ka qenë eurocentrik, por zgjidhja nuk është të zëvendësosh një dogmë me një tjetër.
Nëse studentët mësojnë vetëm mendimtarë myslimanë, atëherë kemi një tjetër kolonizim ideologjik.
Zgjidhja është pluralizmi, jo islamizimi i dijes.
Mendimi afrikan, aziatik, arab, perëndimor, të gjitha duhen lexuar, por pa pretendimin se njëra palë ka “urtësinë hyjnore”.
“Dekolonizimi si çlirim i Perëndimit nga kompleksi i zotërisë”, keqkuptim filozofik.
Perëndimi nuk ka “kompleks zotërie”, por trashëgimi historike të pushtimit dhe vetëkritikës.
Vetë ideja e dekolonizimit lindi në universitetet perëndimore, nga autorë si Fanon, Said, Spivak, Mbembe – të gjithë të botuar në Londër, Paris, New York.
Pra, vetë mjeti që Esra përdor për të kritikuar Perëndimin është produkt i Perëndimit.
Kjo është ironia që ajo nuk e pranon.
“Të braktisim logjikën që krijoi hierarkitë”, utopi pa substancë.
Hierarkitë nuk janë shpikje perëndimore; ato janë strukturë e çdo civilizimi.
Perandoria Osmane, që Esra e përmend si burim urtësie, ishte një sistem hierarkik ekstrem:
• Sulltani mbi të gjithë,
• Ulema mbi popullin,
• Devshirme mbi të shtypurit.
Të flasësh për “braktisje të hierarkive” nga një vend që nuk lejon kritikë ndaj presidentit, është hipokrizi politike.
“Barrë e njerëzimit”, koncept që fsheh përgjegjësinë.
Kur Esra thotë se duhet të diskutojmë “barrën e njerëzimit”, ajo në fakt shmang përgjegjësinë historike të vendeve që sot përdorin retorikën anti-perëndimore për të justifikuar autoritarizmin.
Dekolonizimi nuk është justifikim për censurë, nacionalizëm apo teokraci, por proces i hapjes së mendjes.
Nëse Stambolli do të bëhej qendër e urtësisë, duhet të fillojë me lirinë e fjalës, të grave, të mendimit kritik, jo me propagandë kundër Perëndimit.
Fjalimi i Esra Erdoğan-Albayrak është një përpjekje për ta veshur ideologjinë islamo-nacionaliste me gjuhë akademike.
Dekolonizimi i vërtetë nuk kërkon “qendra të reja” që imitojnë Perëndimin, por shoqëri të hapura që pranojnë kritikën, pluralizmin dhe lirinë.
Pa këto, çdo “urtësi” mbetet retorikë e pushtetit, jo filozofi e lirë.
