Marjana Koçeku, Deputet i Pavarur i Parlamentit të Shqipërisë
Filloi me një peizazh të kërcënuar. U shndërrua në një revoltë për të ardhmen e Shqipërisë. Ndërsa Revolucioni i Flamingove i afrohet ditës së tij të njëqindtë, një protestë spontane mjedisore është shndërruar në një sfidë më të gjerë ndaj pushtetit politik, zhvillimit të pakontrolluar dhe llogaridhënies demokratike – e nxitur nga një brez që kërkon të drejtën për të mbrojtur tokën e vet, dinjitetin e vet dhe vendin që do të trashëgojë.
Jemi në Shqipëri, ku një revolucion i papritur po i afrohet ditës së tij të njëqindtë: Revolucioni i Flamingove.
Nuk ishte as e planifikuar dhe as e orkestruar. Doli spontanisht nga zemërimi qytetar ndaj asaj që shumë shqiptarë e shohin si dhunë mjedisore dhe demokratike kundër tokës sonë. Natyra e saj thellësisht qytetare dhe spontane është pikërisht ajo që e bën kaq të fuqishme dhe të bukur.
Për të kuptuar se si një konflikt për një peizazh të mbrojtur u shndërrua në një lëvizje më të gjerë politike, duhet të kuptohet vetë Shqipëria.
Vendi ynë kaloi nëpër një tranzicion që pasoi lirinë, demokracinë dhe prosperitetin e premtuar, por që prodhoi kontradiktat e veta. Institucionet mbetën të brishta, pushteti politik u përqendrua, emigracioni zbrazi komunitetet dhe kufiri midis pushtetit ekonomik dhe atij politik u bë gjithnjë e më i vështirë për t’u dalluar.
Edhe një Shqipëri tjetër ia zbuloi gradualisht veten botës: male, lumenj, ligatina, fshatra dhe një vijë bregdetare e jashtëzakonshme që i kishte shpëtuar një pjese të zhvillimit intensiv të përjetuar diku tjetër në Evropë.
Turizmi transformoi shumë familje shqiptare. E imja ishte njëra prej tyre.
Në zonat rurale të veriut të Shqipërisë, nga vij unë, turizmi ofroi diçka veçanërisht të rëndësishme: një arsye për të qëndruar. Ai krijoi mundësi në komunitetet e prekura prej kohësh nga migrimi dhe inkurajoi disa të rinj të ktheheshin.
Por bukuria natyrore e Shqipërisë tërhoqi edhe një lloj tjetër interesi. Ndërsa turizmi u zgjerua dhe vlerat e tokës u rritën, disa nga peizazhet më të vlefshme të vendit u bënë objektiva për projekte ambicioze zhvillimi. Vendet që duhet të përfaqësonin një trashëgimi ekologjike kombëtare filluan të trajtoheshin kryesisht si asete ekonomike.
Së pari erdhën konflikte si ai i Rrjollit në veri të Shqipërisë. Pastaj erdhi Zvërneci. Të dyja zotërojnë potencial të jashtëzakonshëm natyror dhe ekosisteme të ndjeshme; të dyja zënë vija bregdetare me vlerë strategjike. Dhe të dyja ngrenë të njëjtën pyetje themelore: Kush e zotëron në fund të fundit pasurinë natyrore të Shqipërisë, publiku, apo ata që janë mjaftueshëm të fuqishëm për të fituar të drejtën për ta transformuar atë? Gjatë një proteste kundër zhvillimit të lidhur me projektin e propozuar të Jared Kushner, një protestues u nënshtrua dhunës nga personeli privat i sigurisë ndërsa policia shtetërore ishte e pranishme. Për shumë shqiptarë, imazhet ngritën një pyetje më shqetësuese sesa vetë përballja: çfarë ndodh kur shteti, përgjegjësia e të cilit është të mbrojë qytetarët e tij, shfaqet në vend të kësaj si një vëzhgues pasiv?
Nuk e di nëse ishte dhuna, indiferenca e perceptuar e shtetit, vitet e frustrimit të akumuluar, apo të gjitha këto së bashku shkaktuan atë që pasoi. Por diçka u thye. Protesta u zhvendos përtej Zvërnecit. Demonstratat arritën në Tiranë dhe në pjesë të tjera të Shqipërisë, ndërsa diaspora shqiptare organizoi aksione solidariteti jashtë vendit. Të rinjtë, aktivistët, ambientalistët, intelektualët dhe profesionistët e përcollën mesazhin e saj ndërkombëtarisht.
Një mosmarrëveshje për një peizazh ishte shndërruar në një bisedë kombëtare rreth drejtësisë dhe demokracisë.
Kjo ngjarje e vendosi qeverinë në një pozitë të pakëndshme. Më vendosi edhe mua në një të tillë.
U zgjodha rishtas në Parlament me Partinë Socialiste në pushtet. Shumë prej atyre që demonstruan i përkisnin brezit tim. Nuk mund të ulesha brenda institucioneve të pushtetit dhe të bëja sikur nuk mund t’i shihja ato.
Ata protestonin për natyrën, për dinjitetin e tyre, atdheun dhe të ardhmen e tyre.
Zvërneci nuk ishte çështja e parë për të cilën nuk isha dakord me Partinë Socialiste. Por protesta u bë një pikë qartësie morale dhe politike.
Largimi nga grupi parlamentar socialist nuk ishte, sipas mendimit tim, një akt kundër politikës. Ishte një akt në mbrojtje të asaj që duhet të jetë politika: shërbim publik, llogaridhënie dhe përfaqësim i qytetarëve në vend të bindjes ndaj pushtetit.
Prandaj, zgjodha të vazhdoj mandatin tim si Anëtar i Pavarur i Parlamentit për të mbështetur protestën dhe për ta ushtruar mandatin tim lirisht, duke folur hapur dhe duke qëndruar me vendosmëri për atë që besoj se është e drejtë dhe i shërben të mirës publike.
Vendimi im ishte i pandashëm nga historia ime.
Përpara se të hyja në Parlament, kalova vite të tëra duke u përfshirë në aktivizëm qytetar në Shkodër dhe Tiranë. Mbrojtja e mjedisit ishte ndër çështjet më të afërta me mua. Mora pjesë në fushata pastrimi dhe ndërgjegjësimi dhe më vonë themelova Neomalsore, një iniciativë e rrënjosur në turizmin ekologjik, zhvillimin rural dhe bindjen se mundësitë ekonomike nuk duhet të vijnë në kurriz të natyrës.
Revolucioni i Flamingove është përballur me kritika dhe përpjekje për ta delegjitimizuar atë. Megjithatë, unë besoj se është një nga zhvillimet më të rëndësishme qytetare që Shqipëria ka përjetuar në dekada.
Një pyll, një lumë, një lagunë apo një plazh nuk është një hapësirë bosh që pret një investitor. Është pjesë e një trashëgimie të përbashkët. Dhe atdheu ynë u përket edhe atyre që nuk kanë lindur ende, prandaj quhet trashëgimi dhe duhet trajtuar si e tillë.
Kjo protestë po formëson një kulturë të re politike të bazuar në pjesëmarrjen aktive të qytetarëve në sferën publike. Sot, kërkesat që lidhen me Revolucionin Flamingo shtrihen përtej Zvërnecit.
Ato kanë të bëjnë me korrupsionin dhe përqendrimin e pushtetit politik dhe ekonomik; shpopullimin dhe të rinjtë shqiptarë që u detyruan të besonin se e ardhmja e tyre është diku tjetër; padrejtësinë sociale, mundësitë e pabarabarta, shërbimet publike, meritokracinë dhe barazinë para ligjit.
Në fund të fundit, ato çojnë në një pyetje të thjeshtë, por të thellë: Çfarë lloj vendi duhet të bëhet Shqipëria?
Për një kohë shumë të gjatë, zhvillimi në Shqipëri është matur kryesisht nëpërmjet ndërtimit, investimeve, numrit të turistëve dhe rritjes ekonomike. Këta tregues kanë rëndësi. Por një vend nuk mund ta matë progresin vetëm nëpërmjet asaj që ndërton. Ai duhet të matë edhe atë që ruan dhe mbi të gjitha: mirëqenien e komuniteteve lokale dhe njerëzve që i quajnë këto vende shtëpi.
Nuk jam kundër zhvillimit, por besoj se një zhvillim pozitiv duhet të jetë gjithëpërfshirës, që do të thotë se duhet të mbrojë diversitetin, të fuqizojë komunitetet lokale, të përmirësojë mirëqenien e tyre dhe të ruajë një ekuilibër të qëndrueshëm me natyrën.
Duhet ta ripërcaktojmë konceptin e asaj që e quajmë zhvillim.
Unë besoj se krahas Kontratës Sociale, na duhet edhe një Kontratë Natyrore.
Një kontratë e tillë do të njihte që detyrimet tona ekzistojnë jo vetëm midis qytetarëve dhe shtetit, por edhe midis natyrës, komuniteteve dhe territorit që trashëgojmë.
Lumenjtë, pyjet, malet, ligatinat dhe vijat bregdetare janë pjesë e identitetit tonë.
Ato janë pjesë e themeleve ekologjike të shoqërisë, ekonomisë dhe identitetit tonë kombëtar.
Ne duhet të respektojmë parimin e solidaritetit me brezat e ardhshëm. Prandaj, mbrojtja e mjedisit nuk është pengesë për zhvillimin e Shqipërisë. Është një strategji zhvillimi dhe një përgjegjësi ndaj brezave të tanishëm dhe të ardhshëm.
E ardhmja evropiane e Shqipërisë
Ky debat është veçanërisht i rëndësishëm ndërsa Shqipëria ecën drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian.
Integrimi evropian nuk mund të reduktohet në hapjen dhe mbylljen teknike të kapitujve negociues, as nuk mund të mbetet një ushtrim i kryer ekskluzivisht midis ministrive në Tiranë dhe institucioneve në Bruksel.
Projekti evropian duhet të ndihet në marrëdhënien e përditshme midis qytetarëve dhe shtetit. Ai duhet të nënkuptojë institucione më të forta, sundim të vërtetë të ligjit, mbrojtje të mjedisit, vendimmarrje transparente, pjesëmarrje demokratike dhe barazi para ligjit.
Qeverisja mjedisore është e pandashme nga kjo e ardhme evropiane. Kapitulli 27 i acquis të BE-së për mjedisin dhe ndryshimet klimatike nuk duhet të trajtohet thjesht si një detyrim burokratik. Ai prek thelbin e modelit të zhvillimit që zgjedh Shqipëria. Paradoksi është i habitshëm: Peizazhet natyrore të Shqipërisë janë ndër asetet e saj më të mëdha evropiane, megjithatë, pikërisht për shkak se janë bërë ekonomikisht të vlefshme, ato janë gjithnjë e më të cenueshme.
Prandaj, Evropa duhet të shqyrtojë me kujdes atë që po ndodh në zonat tona të mbrojtura dhe ligjet që po i dëmtojnë ato. Jo sepse Bashkimi Evropian duhet të përcaktojë politikën e brendshme të Shqipërisë, por sepse anëtarësimi duhet të mbetet një proces transformimi demokratik dhe jo thjesht një shtrirje gjeopolitike.
Shqiptarët janë kryesisht evropianë në aspirata. Integrimi evropian do ta ruajë besueshmërinë e tij vetëm nëse qytetarët mund t’i shohin parimet evropiane të reflektuara në mënyrën se si vepron pushteti në vend.
Revolucioni Flamingo ka arritur tashmë fitore politike dhe sociale.
E konsideroj largimin tim nga grupi parlamentar socialist një prej tyre, sepse kjo lëvizje më frymëzoi shumë vendimin tim.
Kjo lëvizje ka krijuar një kulturë të re politike në vendin tonë. Për dekada të tëra, politika shqiptare është dominuar nga partitë politike, udhëheqësit e fuqishëm dhe konfrontimet e përhershme midis kampeve politike.
Revolucioni i Flamingove ka prezantuar një protagonist të ndryshëm: qytetarin, dhe veçanërisht një brez të ri që nuk është i gatshëm të mbetet spektator.
Kjo është arsyeja pse qeveria e Kryeministrit Edi Rama nuk duhet ta trajtojë protestën thjesht si një kundërshtar që duhet mposhtur ose si një shqetësim të përkohshëm që duhet duruar. Ajo duhet të ndërmarrë veprime ndaj kërkesave të popullit.
Çdo politikan në fund të fundit kryen analizën e tij më të rëndësishme politike jo në selinë e partisë, në sondazhet e opinionit apo në mediat sociale, por midis njerëzve që përfaqëson.
Ndërsa Revolucioni Flamingo i afrohet ditës së tij të njëqindtë, rëndësia e tij nuk mund të matet më vetëm nga fakti nëse një projekt vazhdon apo një tjetër ndalet. Kuptimi i tij më i thellë qëndron në vetëdijen politike që ka zgjuar.
Marre nga
