_____
Ka një ngjarje të rëndësishme në vitet 1970–1971 që shpesh përmendet shumë shkurt ose është harruar krejt, kundërshtimi i një pjese të studentëve serbë dhe malazezë ndaj mënyrës se si u themelua dhe po zhvillohej Universiteti i Prishtinës.
1. Çfarë ndodhi?
Universiteti i Prishtinës u themelua me ligj të Kuvendit të KSA të Kosovës më 18 nëntor 1969 dhe filloi punën në vitin akademik 1969/70.
Ceremonia solemne e themelimit u mbajt më 15 shkurt 1970. Universiteti fillimisht përfshinte, ndër të tjera, fakultetet e Filozofisë, Mjekësisë, Ekonomisë, Juridikut dhe Teknikut, me mësim në shqip dhe serbokroatisht.
Në vitin akademik 1970/71, Universiteti kishte 10.388 studentë. Sipas një studimi që përdorej nga statistika Universitare të kohës, 7.788 ishin nga Kosova, 1.415 nga Serbia, 632 nga Maqedonia, 400 nga Mali i Zi dhe 124 nga pjesët e tjera të Jugosllavisë.
2. Pse pati kundërshtim serb?
Këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm:
nuk bëhej fjalë thjesht për kundërshtim ndaj ekzistencës së një universiteti në Prishtinë. Problemi ishte më i gjerë dhe lidhej me statusin politik të Kosovës, përdorimin e gjuhës shqipe dhe ndryshimin e ekuilibrave institucionalë.
Sipas burimeve historike, një pjesë e udhëheqjes komuniste serbe e shihte universitetin e ri si një institucion që mund të forconte kërkesat e Kosovës për autonomi më të madhe.
Një burim historik e përshkruan qëndrimin e komunistëve serbë si frikë se universiteti do të bëhej një “lajmëtar i autonomisë për Kosovën”.
Në këtë atmosferë, gjatë 1971-shit, studentë serbë dhe malazezë në Prishtinë shprehën pakënaqësi dhe organizuan protesta kundër zhvillimit të Universitetit.
3. Çfarë kërkonin studentët serbë?
Burimet janë të mbështetura në dokumentacionin politik të periudhës, e lidh mobilizimin e studentëve serbë me konfliktin më të gjerë të vitit 1971.
Në atë periudhë, çështjet që ngriheshin nga pala serbe përfshinin:
pozitën e serbëve në Kosovë;
pretendimet për “presion” ndaj serbëve;
ndryshimet demografike dhe largimin e serbëve nga Kosova;
përfaqësimin në institucionet universitare;
kontrollin e organizatave studentore;
përdorimin e gjuhës dhe strukturën e universitetit.
Shtypi i atehershem duke iu referuar zhvillimeve të vitit 1971, shkruan se Serbia inkurajoi edhe studentët serbë të Universitetit të Prishtinës si pjesë të presionit politik ndaj udhëheqjes kosovare dhe ndaj Titos.
4. Një element shumë interesant: Milosh Sekulloviq, Jovo Shotra, Jovan Pejçinoviq, Novica Stojanoviq dhe Kadri Reufi
Këtij grupi ju kundërshtonte kuadri malazez Mihajlo Zvicer, nga Peja.
Kjo lidhet drejtpërdrejt edhe me ngjarjet e të mëparshme.
Në mbledhjet e 26-të dhe 28-të të Komitetit Krahinor të LK të Kosovës, maj–qershor 1971, sipas dokumentacionit të asaj kohe nga, Milosh Sekulloviq dhe Jovo Shotra, së bashku me Kadri Raufin, ngritën çështje që lidhen me:
pozitën e serbëve në Kosovë;
migrimin e serbëve;
regjistrimin e popullsisë;
pretendimin se një pjesë e turqve po detyroheshin të deklaroheshin shqiptarë.
Kjo është shumë e rëndësishme sepse tregon se çështja e studentëve serbë nuk ishte një fenomen i izoluar universitar.
Ajo ishte pjesë e një konflikti shumë më të gjerë politik që shpërtheu në Kosovë gjatë vitit 1971.
5. Pika e kthesës: 1971
Në verën e vitit 1971, çështja e Kosovës u lidh gjithnjë e më shumë me debatin jugosllav për ndryshimet kushtetuese.
Në takimin e 1 korrikut 1971 me Titon, udhëheqja politike e Kosovës (Fadil Hoxha, Mahmut Bakalli …etj) paraqitën shqetësimin e tyre për veprimtarinë që ajo e konsideronte nacionaliste serbe.
Pra, kronologjia mund të përmblidhet kështu:
Viti/data Zhvillimi
18.11.1969
Ligji për themelimin e Universitetit të Prishtinës, nga Kuvendi i Kosovës
13.02.1970
Mbledhja e parë themeluese e Universitetit
15.02.1970
Përurimi solemn
1969/70–1970/71
Zgjerimi shumë i shpejtë i universitetit
1970
Fillimi i funksionimit të plotë universitar
1970/71
10.388 studentë sipas statistikave të cituara
maj–qershor 1971 Përplasjet politike në Komitetin Krahinor; përfshihen Sekulloviq dhe Shotra
1971 Protesta të studentëve serbë dhe malazezë
1.07.1971 Takimi i udhëheqjes kosovare me Titon
1971–1974 Universiteti bëhet një nga institucionet kryesore në debatin mbi autonominë e Kosovës
6. Një korrigjim i rëndësishëm historik
Nuk do të ishte e saktë të thuhej thjesht:
“Studentët serbë ishin kundër themelimit të Universitetit të Prishtinës.”
Më saktë është:
Një pjesë e studentëve serbë dhe malazezë protestuan në vitin 1971 kundër mënyrës së zhvillimit të Universitetit të Prishtinës dhe ndryshimeve politike e kombëtare që ata i lidhnin me universitetin.
Kjo është më afër realitetit dhe dokumentacionit të periudhës. Universiteti në fakt ishte tashmë i themeluar dhe funksional prej vitit 1970.
