Miti midis kujtesës dhe arsyes
Veriu, miti dhe e vërteta: mes perceptimit dhe realitetit
Miti shërben si një urë lidhëse midis kujtesës kolektive (të kaluarës) dhe arsyes (kuptimit të së tashmes), duke transformuar përvojat historike ose emocionale në simbole të shenjta që shpjegojnë botën. Ai balancon nevojën për të kujtuar (kujtesën) me nevojën për të kuptuar dhe interpretuar logjikisht ngjarjet (arsyeja). Miti nuk është thjesht një trillim, por një mënyrë me të cilën një kulturë kujton dhe i jep kuptim të kaluarës, shpesh duke e shenjtëruar atë. Ai ndihmon në ruajtjen e identitetit përmes arsyes.
Miti vepron si një urë jetësore midis kujtesës kolektive dhe arsyes, duke transformuar përvojat emocionale ose historike në simbole të shenjta që përcaktojnë identitetin kulturor dhe e bëjnë botën kuptimplotë. Ai pajton të kaluarën me të tashmen duke filtruar kujtesën përmes narrativës, duke u lejuar komuniteteve të shndërrojnë, të themi, një ngjarje traumatike në një histori themelore, të shenjtë
Në Kosovë, historia shpesh rrëfehet jo vetëm me fakte, por edhe me ndjenja, dyshime dhe narrativa që me kalimin e kohës marrin formën e “të vërtetave” të pakontestuara. Njëra prej tyre lidhet me veriun e vendit pas vitit 1999, me rolin e Francës dhe me supozimet për lidhje të fshehta politike në prag të shpalljes së pavarësisë. Por çfarë është fakt, dhe çfarë është ndërtuar si perceptim?
Një veri i lënë në ekuilibër të brishtë
Pas luftës, Kosova nuk ishte shtet funksional. Ishte territor nën administrim ndërkombëtar. KFOR u vendos për të garantuar sigurinë, ndërsa UNMIK për të ndërtuar institucionet.
Në këtë arkitekturë, veriu i Mitrovicë mbeti nyja më e dobët. Jo sepse dikush e projektoi kështu në tavolinë, por sepse realiteti në terren e imponoi: popullsi e ndarë, tensione të vazhdueshme, dhe një prani e fortë e strukturave paralele serbe. Franca, si pjesë e KFOR-it, kishte përgjegjësinë për këtë sektor. Dhe këtu fillon dilema që vazhdon edhe sot.
Franca: kujdes apo hezitim?
Në sytë e shumë shqiptarëve, qasja franceze u duk shpesh si e butë, madje toleruese ndaj strukturave serbe. Por në optikën ushtarake ndërkombëtare, prioriteti ishte tjetër: të shmangej përshkallëzimi i menjëhershëm i dhunës.
Kjo krijoi një hendek mes pritjes së qytetarëve dhe logjikës së operacioneve ndërkombëtare. Aty ku qytetari kërkonte rend të shpejtë dhe sovranitet të plotë, komandanti në terren kërkonte stabilitet minimal dhe shmangie të konfliktit. Nga ky hendek lindën dyshimet.
Nga dyshimi në teori
Me kalimin e viteve, ndarja de facto e veriut u shndërrua në argument: “dikush e ka lejuar”, “dikush e ka projektuar”. Dhe kur faktet nuk japin përgjigje të shpejtë, në skenë hyjnë narrativat.
Një prej tyre është ideja se liderë kosovarë, përfshirë Hashim Thaçi, mund të kenë pasur lidhje me aktorë të jashtëm – madje edhe me shërbime franceze apo ruse. Kjo tezë shpesh lidhet me rrëfime të dorës së dytë dhe me interpretimin e tensioneve të kohës.
Por këtu duhet një ndarje e qartë:
dyshimi nuk është provë.
Deri më sot, nuk ka asnjë dokument, raport ndërkombëtar apo dëshmi të verifikuar që e mbështet këtë pretendim. Përkundrazi, Rusia ishte hapur kundër pavarësisë, ndërsa Franca u rreshtua në fund përkrah saj.
Shpallja e pavarësisë: akt i koordinuar, jo improvizim
Më 17 shkurt 2008, Kosova nuk u shpall shtet nga një impuls individual. Ishte rezultat i një procesi të gjatë diplomatik dhe koordinimi ndërkombëtar.
Deklarata u lexua nga Thaçi, ndërsa Fatmir Sejdiu përfaqësonte unitetin institucional. Çdo rrëfim për “ultimatume dramatike” apo përplasje të tilla nuk mbështetet nga burime të verifikuara publike.
Pse është e rëndësishme kjo sot?
Sepse mënyra si e kuptojmë të kaluarën, përcakton mënyrën si ndërtojmë të ardhmen. Nëse mbështetemi në: fakte, ndërtojmë besim ose narrativa të pa verifikuara, ndërtojmë mosbesim. Kosova ka pasur mjaft sfida reale për të mos u ngarkuar edhe me mite të panevojshme.
Miti midis kujtesës dhe arsyes
Veriu i Kosovës nuk është produkt i një komploti të vetëm. Është rezultat i një kombinimi kompleks faktorësh: siguri, politikë ndërkombëtare, tensione etnike dhe mungesë e kontrollit të plotë institucional në vitet e para pas luftës. Të kërkosh përgjegjësi është legjitime. Por të ndërtohet e vërteta mbi supozime, është rrezik. Sepse në fund, shtetet nuk mbahen mbi dyshime – por mbi fakte.
