(Vepra “PAVARËSIA / KOSOVË” dhe ironia kundër “eksperimentit SUI GENERIS”)
Autor: smuji’08**
Kjo vepër nuk është thjeshtë mozaik. Kjo është dosja jonë historike, prej gurësh që nuk gënjejnë.
Sepse guri nuk ka frikë, nuk korruptohet, nuk shitet, nuk votohet dhe nuk bën pazare me identitetin.
Guri është populli, kur politikanët ndryshojnë si qentë që ndërron verën.
Në “PAVARËSIA / KOSOVË”, unë kam vendosur historinë tonë të vërtetë – jo atë të trukuar, jo atë të projektuar prej ambasadave, jo atë të protokolleve që na mashtruan se “bota po na ndihmon”, ndërsa në fakt na futën në eksperimentin më të rrezikshëm politik të shekullit XXI: “SUI GENERIS”, një fjalë latine që do të thotë “një mostër e çuditshme laboratorike, e pa përsëritshme diku tjetër”.
Pra — ne si kavie.
Iliria – Dardania – Kosova: një vijë e drejtë që askush s’e përkul dot
Në fillim të veprës, siç duhet, janë gdhendur fiset ilire, prej Istrës deri në Artë e Prevezë.
Jo për muze – por për t’u kujtuar politikanëve modernë se para se të ekzistonin ata me sallama parash në xhep, ne ekzistonim si civilizim.
Pastaj vijnë liburnët, labët, arbëreshët, perënditë ilire, Mbretëresha Teuta, dhe Meshari i Gjon Buzukut – sepse gjuha dhe femra shqiptare mbajtën kombin gjallë, jo diplomatët.
Skënderbeu dhe shqiponja – simbole që s’i jep dot askush me marrëveshje
Portreti i Gjergj Kastriotit qëndron aty si të thotë:
“Lirinë nuk ta jep askush – ose e merr vetë, ose s’e ke kurrë.”
Ndërsa shqiponja shumë shekullore, ajo që fluturon pa leje, pa shtet, pa VISA, pa Zajednica, është simboli që na përket sepse është në gjakun tonë, jo në dokumentet tona.
**Nëna Terezë – mëshira e kombit
Adem Jashari – flijimi i kombit**
Këta dy janë si dy shtylla: dashuria dhe sakrifica.
Përballë tyre sheh kontrastin e hidhur:
ata dhanë çdo gjë për popullin, ndërsa sot shumë japin popullin për çdo gjë.
Dy duart – lidhja që na shpëtoi nga vdekja
Një dorë e vogël, e jona — e popullit të vrarë, të zhdukur nga vendi, të shtyrë nëpër korridoret e vdekjes.
Dora tjetër — Evropa dhe Amerika, që na shpëtuan nga gjenocidi që vrau mbi 14.000 shqiptarë dhe na përndoqi si në Bibël.
78 ditët e bombardimeve – ringjallja si Feniks
Mozaiku i spiraleve është plagë e hapur: tym, hi, shtëpi të djegura, kufij të dhunuar.
Por nga ai hi lindëm, u ngritëm, rindërtuam.
Feniksi shqiptar, që ndërron formë, por jo shpirt.
Dhe pastaj… u futëm në eksperimentin “SUI GENERIS”
E cila është mënyra më elegante për të thënë:
“Po ju lëmë në baltë – por me firmë ndërkombëtare.”
Një vend me:
– 97% shqiptarë,
– 1–2% serbë, të privilegjuar më shumë se vetë shteti,
– pa lustrim,
– pa drejtësi,
– pa ligj,
– pa sovranitet,
– pa funksionim,
– por me shumë konferenca shtypi dhe shumë hipokrizi diplomatike.
Ky është laborator politik, jo shtet.
Kosova u bë qëllimisht e pamenaxhueshme, që të mos ketë fuqi të marrë frymë vetë.
Por arti nuk voton. Arti thotë të vërtetën.
Dhe unë e kam thënë në gur:
KOSOVA ekziston sepse populli i saj nuk u dorëzua kurrë.
Sepse historia jonë është e gjatë, e gdhendur, e pandalshme.
Sepse liria jonë është e mbajtur me shpirt.
Sepse simboli i fundit i veprës time është:
STAUJA E LIRISË, në fund të mozaikut — e vetmja shpresë e sinqertë dhe e vërtetë që kemi pasur ndonjëherë.
Dhe nën të, si vulë e rrugës sime artistike:
____
MOZAIKU I IDENTITETIT
nga Teuta Ilire,
pushon pak në shekullin XXV,
deri te Adem Jashari
Në gurë u shkrua gjaku ynë i lashtë,
Teuta e Ilirisë na flet nga brigjet e lavdisë.
Në ngjyra mermeri, në rrënjë që s’plaken,
udhëton koha shqiptare — nga lashtësia në përjetësi.
Në mes të yjeve, të detit, të diellit,
Kosova merr formë në çdo copëz guri.
Është zemër që rreh me gjak të përbashkët,
është flamuri që valon në shpirt e në mur.
Ja Nënë Tereza, në paqe e përulje,
me duar që përqafojnë një botë më të mirë.
Ja Gjergji, i fortë, me shqiponjën në gjoks,
dhe Adem Jashari — burim i lirisë.
Mozaiku s’është thjesht art — është dokument.
Një parlament i gurtë ku flet ndërgjegjja jonë.
Nga plisi te fëmija, nga lahuta te drita,
kjo vepër është betimi ynë për atdheun.
Me nderim dhe përkushtim,
Sak Muji `25
P.S.
VEPRË ARTISTIKE NË MOZAIK –
HOMAZH PËR PAVARËSINË E KOSOVËS
Realizuar me 20 janar 2008
në Lloret de Mar, Barcelona – Spanjë
Kjo vepër monumentale në mozaik është një krijim artistik me përkushtim të thellë shpirtëror dhe kombëtar, e përfunduar pak para shpalljes së Pavarësisë së Kosovës.
Ajo përfaqëson rrugëtimin historik të popullit shqiptar, nga rrënjët ilire deri te liria moderne, duke u bërë një dëshmi e gjallë e identitetit tonë kombëtar.
Të dhënat e veprës:
• Data e përfundimit: 20 janar 2008
• Vendi i realizimit: Lloret de Mar, Barcelona, Spanjë
• Dimenzionet: 210 cm x 95 cm
• Materialet:
– Guri i kuq i Bajram Currit
– Oniksi i Ligjës së Pejës
– Travertino
• Ngjitës: Special kundër lagështisë
• Vlera materiale: 1 cm² = 1 €
Kjo vepër është konceptuar si një mesazh vizual për lirinë, historinë dhe krenarinë tonë kombëtare, e denjë për t’u ekspozuar në institucione kulturore e shtetërore.
Autori: Sak Muji
Nënshkrimi artistik:
smuji’25
/d.v./
nga Teuta Ilire,
pushon pak në shekullin XXV,
deri te Adem Jashari
Në gurë u shkrua gjaku ynë i lashtë,
Teuta e Ilirisë na flet nga brigjet e lavdisë.
Në ngjyra mermeri, në rrënjë që s’plaken,
udhëton koha shqiptare — nga lashtësia në përjetësi.
Në mes të yjeve, të detit, të diellit,
Kosova merr formë në çdo copëz guri.
Është zemër që rreh me gjak të përbashkët,
është flamuri që valon në shpirt e në mur.
Ja Nënë Tereza, në paqe e përulje,
me duar që përqafojnë një botë më të mirë.
Ja Gjergji, i fortë, me shqiponjën në gjoks,
dhe Adem Jashari — burim i lirisë.
Mozaiku s’është thjesht art — është dokument.
Një parlament i gurtë ku flet ndërgjegjja jonë.
Nga plisi te fëmija, nga lahuta te drita,
kjo vepër është betimi ynë për atdheun.
Me nderim dhe përkushtim,
Sak Muji `25
P.S.
VEPRË ARTISTIKE NË MOZAIK –
HOMAZH PËR PAVARËSINË E KOSOVËS
Realizuar me 20 janar 2008
në Lloret de Mar, Barcelona – Spanjë
Kjo vepër monumentale në mozaik është një krijim artistik me përkushtim të thellë shpirtëror dhe kombëtar, e përfunduar pak para shpalljes së Pavarësisë së Kosovës.
Ajo përfaqëson rrugëtimin historik të popullit shqiptar, nga rrënjët ilire deri te liria moderne, duke u bërë një dëshmi e gjallë e identitetit tonë kombëtar.
Të dhënat e veprës:
• Data e përfundimit: 20 janar 2008
• Vendi i realizimit: Lloret de Mar, Barcelona, Spanjë
• Dimenzionet: 210 cm x 95 cm
• Materialet:
– Guri i kuq i Bajram Currit
– Oniksi i Ligjës së Pejës
– Travertino
• Ngjitës: Special kundër lagështisë
• Vlera materiale: 1 cm² = 1 €
Kjo vepër është konceptuar si një mesazh vizual për lirinë, historinë dhe krenarinë tonë kombëtare, e denjë për t’u ekspozuar në institucione kulturore e shtetërore.
Autori: Sak Muji
Nënshkrimi artistik:
smuji’25
/d.v./
OFFICIAL RESPONSE – ENGLISH VERSION
**The Work “INDEPENDENCE / KOSOVO” –
Response to brother Shaban Maliqi**
Author: Sak Muji (smuji’08 – smuji’25)
Dear brother Shaban,
I thank you sincerely for the respect you have shown toward my mosaic “INDEPENDENCE / KOSOVO.”
The small misunderstanding about the calculation of the mosaic’s surface does not change my appreciation for your intent. I fully understood that your approach was not to diminish the work, but to value every centimeter of it.
But the truth is this:
In this artwork, not a single stone, not a single word, not a single symbol, not a single centimeter has lost its value – nor will it ever.
⸻
A work completed on January 20th, 2008 — just weeks before Kosovo’s Declaration of Independence
Exactly 19,950 stones were set one by one:
– Red stone from Bajram Curri
– Onyx from Lige, Peja
– Travertine
This mosaic (210 × 95 cm), created in Lloret de Mar – Barcelona, is not a decorative piece.
Not a wall ornament.
Not a simple visual composition.
It is a historical document carved in stone.
A national archive in solid material — written with stones that do not lie, do not fear, do not bend, do not corrupt, and do not negotiate identity.
⸻
**As I said: STONE is the people.
Politicians change – stone remains.**
Within the mosaic stand over 35 inseparable symbols of our heritage:
– Queen Teuta of Illyria
– Illyrian tribes from Istria to Arta
– Liburnians, Labs, Arbëresh
– Ancient Illyrian deities
– The Meshari of Gjon Buzuku
– Skanderbeg
– The double-headed eagle
– Mother Teresa – compassion
– Adem Jashari – sacrifice
– Kosovo in the center – a beating heart
– The sea, the sun, the spirals of war
– The hands of rescue
– And finally: The Statue of Liberty, the truest and most honest symbol of hope our people ever knew
None of these symbols is accidental.
None is replaceable.
None can be removed.
⸻
The irony against “SUI GENERIS” – carved clearly into the stone
This work does not speak only of glory.
It speaks of the greatest political deception of the 21st century:
the “SUI GENERIS” experiment, which essentially declared:
“Kosovo is not a normal state.
It is a controlled laboratory case.”
But art does not lie.
Art is not intimidated.
Art tells the truth:
Kosovo was not liberated by protocols.
Kosovo was liberated by its people — by those who gave everything, not by those who gave the people away for anything.
⸻
Shaban, I honor your sincerity
I read your message with full attention.
I understood:
– You did not wish to minimize the work
– You did not intend to reduce it to numbers
– You did not approach it with disrespect
And from my side, let this be clear:
There is no misunderstanding left.
No word of yours has offended me.
No value of the artwork has been diminished.
The work stands — with all its stones, its symbols, its wounds, its light.
⸻
“INDEPENDENCE / KOSOVO” – a work worthy of the Albanian Hearth or the Parliament of Kosovo
Its value is not merely artistic,
not merely historical,
not merely spiritual.
It is a national testament.
A pledge in stone.
Wherever it will stand — in the Albanian Cultural Hearth, in a national institution, or in the Parliament of Kosovo — it will speak with the same force:
KOSOVO exists because its people never surrendered.
⸻
Finally, with the deepest respect:
Honor to the Homeland!
Glory to the martyrs!
Freedom to the Albanian Nation! 🇦🇱
With respect and gratitude,
Sak Muji
smuji’08 – smuji’25