Nga Rezart Kalaja
SHQIPTARIA NUK GJUNJËZOHET: NGA DEÇANI NJË ALARM PËR KOSOVËN DHE SHQIPËRINË!
Trevjetori i Lëvizjes së Deçanit dhe përballja me islamizmin politik, ekstremizmin ideologjik dhe sfidat ndaj identitetit kombëtar
Opinion politik dhe reflektim kombëtar
Prishtinë, 22 tetor 2026
Një shtet nuk rrëzohet vetëm kur i pushtohen kufijtë. Ai fillon të dobësohet edhe atëherë kur institucionet heshtin përballë përpjekjeve për ta zëvendësuar autoritetin e ligjit me autoritetin e dogmës.
Kjo është pyetja e madhe që duhet të tronditë ndërgjegjen publike shqiptare pas trevjetorit të Lëvizjes së Deçanit, të shënuar më 20 tetor në Prishtinë.
Nuk është më e mjaftueshme të flasim për identitetin kombëtar në përvjetorë, të vendosim flamuj në salla ceremoniale dhe të përsërisim emrat e figurave historike. Pyetja është çfarë bëjmë kur trashëgimia jonë vihet në diskutim, kur laiciteti sfidohet dhe kur ideologjitë politike kërkojnë ta përdorin fenë për të imponuar pushtet mbi shoqërinë.
Kush po i mbron institucionet demokratike nga ekstremizmi? Kush po e mbron arsimin nga indoktrinimi? Kush po kërkon llogari për financimet dhe ndikimet e huaja?
Dhe, mbi të gjitha, pse këto pyetje vazhdojnë të mbeten pa përgjigje të mjaftueshme publike?
Rreziku nuk fillon me armë, por me pretendimin për të sunduar ndërgjegjen
Islamizmi politik, si çdo projekt tjetër teokratik, bëhet rrezik për demokracinë kur kërkon që bindjet e një grupi të shndërrohen në ligje detyruese për të gjithë qytetarët.
Në atë moment nuk kemi më të bëjmë thjesht me ushtrimin e besimit, por me një pretendim për pushtet.
Shteti demokratik nuk mund t’ia nënshtrojë legjislacionin një autoriteti fetar. Nuk mund t’ia dorëzojë arsimin një doktrine të vetme. Nuk mund të lejojë që liritë e grave, të rinjve, besimtarëve dhe jobesimtarëve të varen nga interpretimet e një ideologjie.
Kosova është republikë demokratike, jo laborator për eksperimente teokratike. Shqipëria është shtet sovran, jo pronë e ndonjë projekti ideologjik ndërkombëtar.
Kjo duhet të jetë vijë e pakalueshme për çdo institucion.
Askush nuk duhet të përndiqet për besimin e tij. Por askush nuk mund ta përdorë besimin si arsyetim për t’ua kufizuar lirinë të tjerëve.
Një komb që përçmon historinë e vet ia hap derën tjetërsimit
A mund të ndërtohet një shoqëri e shëndoshë duke e trajtuar historinë kombëtare si pengesë?
A mund të flasim për edukim, ndërkohë që figurat historike, monumentet dhe krijimtaria artistike përballen me përçmim apo akte vandalizmi?
Përgjigjja është jo.
Gjergj Kastrioti – Skënderbeu, Rilindja Kombëtare, Lahuta e Malësisë dhe trashëgimia jonë kulturore janë pjesë e kujtesës historike shqiptare. Ato mund të studiohen, interpretohen dhe diskutohen në mënyrë kritike, por nuk mund të shkatërrohen apo censurohen për t’iu përshtatur kërkesave të ndonjë ideologjie.
Nuk është modernizim të fshish historinë. Nuk është moral të censurosh kulturën. Nuk është atdhedashuri të heshtësh kur trashëgimia kulturore sulmohet.
Çdo dëmtim i qëllimshëm i monumenteve duhet të hetohet dhe të ndëshkohet sipas ligjit. Përgjegjësia duhet t’u atribuohet autorëve konkretë, jo komuniteteve të tëra.
Financimet e huaja: Hapni dokumentet, jo vetëm debatet!
Nëse organizata të caktuara ushtrojnë ndikim politik, ndërhyjnë në arsim apo promovojnë ndryshime të rendit kushtetues, publiku ka të drejtë të kërkojë transparencë për financimin dhe veprimtarinë e tyre.
Kjo nuk duhet të jetë temë e ndaluar.
Institucionet duhet të kontrollojnë çdo financim të dyshimtë sipas ligjit, pavarësisht nëse lidhet me organizata fetare, politike apo struktura të tjera.
Serbia dhe Rusia kanë interesa strategjike në rajon. Turqia, Irani dhe shtete të tjera zhvillojnë gjithashtu politika ndikimi jashtë kufijve të tyre. Por nga ky realitet gjeopolitik nuk mund të nxirret automatikisht përfundimi se një organizatë e caktuar shqiptare është e financuar për veprimtari antikushtetuese.
Për këtë duhen dokumente, hetime dhe prova.
Nëse nuk ka asgjë për të fshehur, transparenca nuk duhet të trembë askënd. Nëse ka shkelje, shteti duhet të veprojë.
Heshtja institucionale nuk është zgjidhje. Por as akuzat pa prova nuk janë drejtësi.
Saim Tahiraj dhe Skender Zogaj
Mos e ktheni fëmijën në ushtar të ideologjisë!
Një shoqëri që nuk e mbron lirinë intelektuale të fëmijëve rrezikon të krijojë breza që mësohen të binden përpara se të mësojnë të mendojnë.
Arsimi duhet të kultivojë dijen, shkencën, historinë, kulturën dhe aftësinë për të gjykuar në mënyrë të pavarur.
Çdo formë indoktrinimi që nxit urrejtje, përçmim të grupeve të tjera apo armiqësi ndaj rendit demokratik duhet të kundërshtohet.
Prindërit kanë të drejtë t’i edukojnë fëmijët sipas bindjeve të tyre, por kjo e drejtë nuk mund të përdoret për të justifikuar shkeljen e të drejtave të fëmijës.
Fëmijëve u duhen libra, dije dhe horizonte të hapura, jo frikë dhe bindje e verbër.
Deçani nuk duhet të mbetet vetëm simbol përvjetorësh
Trevjetori i Lëvizjes së Deçanit duhet parë edhe si provë përgjegjësie.
Nëse kjo lëvizje dëshiron të ketë ndikim të qëndrueshëm në jetën publike shqiptare, duhet të dalë përtej ceremonive dhe deklaratave.
Duhet të nxisë diskutime publike, të kërkojë mbrojtje më të fortë të trashëgimisë kulturore, të mbështesë edukimin historik dhe të kërkojë nga institucionet llogaridhënie për ekstremizmin dhe ndikimet e paligjshme.
Një lëvizje kombëtare nuk bëhet e rëndësishme vetëm nga numri i përkrahësve apo nga madhështia e fjalëve. Ajo vlerësohet nga idetë që sjell, nga përgjegjësia që merr dhe nga rezultatet që arrin.
Prandaj Deçani duhet të jetë më shumë se një emër.
Duhet të jetë një hapësirë e mendimit kritik, e guximit qytetar dhe e përkushtimit ndaj kulturës e shtetit demokratik.
Klasa politike nuk mund të vazhdojë të sillet si spektatore
Në Prishtinë dhe Tiranë duhet të kuptohet se mbrojtja e rendit kushtetues nuk është temë që mund të lihet për nesër.
Institucionet duhet të reagojnë ndaj çdo thirrjeje për dhunë, ndaj çdo përpjekjeje për imponim antikushtetues dhe ndaj çdo akti të organizuar që cenon të drejtat e qytetarëve.
Por reagimi duhet të jetë i njëjtë për të gjithë.
Një shtet që ndëshkon vetëm ekstremizmin e kundërshtarit, ndërsa toleron ekstremizmin e aleatit, nuk po mbron demokracinë. Po e përdor atë.
Laiciteti nuk është armiqësi ndaj fesë. Është mbrojtja e shtetit nga sundimi fetar dhe mbrojtja e qytetarëve nga çdo imponim ideologjik.
Ky parim duhet të jetë i panegociueshëm.
Mjaft me heshtje! Kombi nuk mbrohet me deklarata boshe!
Shqiptarët nuk kanë nevojë për një luftë të re ndërmjet besimtarëve dhe jobesimtarëve. Nuk kanë nevojë për armiqësi ndërmjet krahinave, familjeve apo komuniteteve.
Kanë nevojë për institucione që zbatojnë ligjin, për shkolla që edukojnë, për media që hetojnë dhe për organizata qytetare që mbrojnë lirinë e kulturën.
Kushdo që përpiqet ta shndërrojë fenë në pushtet absolut duhet të përballet me kundërshtim demokratik.
Kushdo që nxit urrejtje duhet të mbajë përgjegjësi.
Kushdo që cenon monumentet dhe trashëgiminë kulturore duhet të përgjigjet para ligjit.
Dhe kushdo që mban përgjegjësi publike, por zgjedh indiferencën, duhet të japë llogari para qytetarëve.
Atdheu nuk mbrohet duke bërtitur më fort se të tjerët. Mbrohet duke mos lejuar që frika, dogma dhe interesat e ngushta ta zëvendësojnë lirinë.
Prandaj mesazhi i këtij trevjetori duhet të jetë një thirrje për veprim, jo një tjetër tekst që harrohet pas disa ditësh.
Jo teokracisë!
Jo ekstremizmit dhe indoktrinimit!
Jo shkatërrimit të trashëgimisë kombëtare!
Po shtetit laik, sovranitetit dhe lirisë së çdo qytetari!
Shqiptaria nuk është pronë e ideologjive. Është trashëgimi, përgjegjësi dhe e ardhme e përbashkët.
Rezart Kalaja
Opinion politik dhe reflektim kombëtar
22 tetor 2026
