Pak imazhe dhe video shpërngulen nga censura brenda Iranit, por kjo foto tregohet të jetë një demonstratë në Teheran javën e kaluar. Foto: AP / NTB
Pamje nga Irani
Kjo foto është nxjerrë nga një video që ka qarkulluar në mediat sociale dhe që është verifikuar nga agjencia e njohur e lajmeve AP. Ngjarja është konfirmuar të ketë ndodhur më 9 janar në kryeqytetin Teheran. Për shkak se interneti është fikur në Iran dhe ka shumë pak gazetarë të pavarur në rrugë, imazhet dhe videot nga mediat sociale janë bërë shumë të rëndësishme për të kuptuar masën e demonstratave. Por njëkohësisht është vështirë të verifikohet informacioni dhe imazhet që dalin nga aty.
Të martën raportohet për 2000 të vrarë në Iran. A do të bjerë regjimi brutal dhe shtypës në vend, pas gati 50 vitesh në pushtet?
Demonstratat më të mëdha në disa vjet po zhvillohen në Iran, me slogane si „Vdekje diktatorit!“.
Ekspertët shohin një mundësi për rënien e regjimit, por edhe ndryshime të mundshme të brendshme të pushtetit.
Kandidatë të mundshëm për një udhëheqës të ri përfshijnë Shahun Reza Pahlavi, por kjo është gjithashtu subjekt diskutimi.
Rënia e sundimit të klerit mund të shkaktojë kaos në rajon dhe të ndikojë në gjithë strukturën e pushtetit në Lindjen e Mesme.
Aktualisht po zhvillohen protestat më të mëdha në Iran në disa vjet. Në rrugë dëgjohet thirrja «Vdekje diktatorit!».
Ajo që filloi si një protestë ndaj situatës ekonomike, që nga atëherë është zhvilluar në atë që studiuesit tani e quajnë një «kërcënim ekzistencial» ndaj autoriteteve.
Një protestues nga brenda Iranit arriti të dërgojë të dielën një mesazh për VG, megjithëse autoritetet kanë ndërprerë të gjitha komunikimet. Ai kishte thënë më parë se ata po qëllohen.
– Policia po na sulmon. Regjimi po shtyp fuqishëm tani dhe ata ende kanë kontroll. Kontrolla ushtarake janë vendosur midis qyteteve, shkruan ai nga një qytet në perëndim të Iranit.
Të martën, agjencia e lajmeve Reuters raporton se një zyrtar i autoriteteve nga Irani kishte deklaruar për ta se 2000 persona kanë ngelur të vrarë.
Por çfarë do të ndodhë tani në këtë vend të fuqishëm dhe me ndikim? VG ka bërë tre pyetje ndaj ekspertëve për Iranin për të kuptuar pikërisht këtë.
A mendoni se regjimi mund të rrëzohet tani?
A ekziston një opozitë reale ose një kandidat që mund të marrë pushtetin?
Nëse sundimi i klerit në Iran bie, si do të ndikojë kjo në pjesën tjetër të Lindjes së Mesme?
A mendoni se regjimi mund të rrëzohet tani?
Foto e ekspertit të Lindjes së Mesme, Dag Henrik Tuastad
Eksperti i Lindjes së Mesme, Dag Henrik Tuastad
Docent në Studime të Lindjes së Mesme pranë Universitetit të Oslos.
– Ka një rrezik real, por nuk besoj se do të rrëzohet në të njëjtën mënyrë siç pamë në Siri, sepse këtu ka një fuqi ushtarake shumë më të fortë dhe institucioni ka shumë pushtet. Por mund të kemi ndryshime të brendshme ose që ushtria të marrë pushtetin, thotë eksperti i Lindjes së Mesme, Dag Henrik Tuastad.
Foto e Samad Josef Alavi
Samad Josef Alavi
Hulumtues iranian në Universitetin e Oslos.
– Unë mendoj se rreziku është mjaft i lartë që regjimi mund të shembet në të ardhmen e afërt. Ata janë dobësuar pas luftës prej dymbëdhjetë ditësh me Izraelin. Populli nuk dëshiron vetëm reforma, kërkesa është që të çlirohen nga regjimi. Tani situata është dramatike, thotë Alavi.
Yassamine Mather
Kërkuese për Iranin në Universitetin e Oksfordit
– Nuk besoj se regjimi do të rrëzohet kaq lehtë, përveç nëse ndodhin operacione ushtarake amerikane ose izraelite. Autoritetet po shqyrtojnë zgjidhje të ndryshme, përfshirë një transferim të kontrolluar të pushtetit ku mund të dalin fraksione të reja, edhe pse udhëheqësi i lartë me gjasë nuk do ta dorëzojë pushtetin vullnetarisht.
– Në të njëjtën kohë, unë mendoj se protestat do të vazhdojnë, dhe nuk është e sigurt që autoritetet do të jenë në gjendje të kontrollojnë situatën, thotë Mather. Kjo ndodhi më 28 dhjetor kur pronarët e dyqaneve filluan të protestojnë në kryeqytetin Teheran kundër situatës ekonomike. Që atëherë, protestat janë rritur në masë dhe janë organizuar në mbi 160 qytete. Autoritetet iraniane kanë përdorur dhunë brutale për të shtypur protestat, dhe mbi 500 persona raportohet të kenë vdekur nga organizatat iraniane për të drejtat e njeriut. Të martën, Reuters raporton se ata kanë shifra që tregojnë 2000 të vrarë. Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka kërcënuar me sulm nëse regjimi iranian klerikal vret protestuesit. E gjithë interneti, telefoni celular dhe linjat telefonike janë fikur në të gjithë vendin nga autoritetet. Organizatave për të drejtat e njeriut dhe aktivistëve u frikëson se autoritetet i përdorin këto masa për të shtypur protestat. A ekziston një opozitë reale apo një kandidat që mund të marrë pushtetin?
Samad Josef Alavi
Hulumtues iranian në Universitetin e Oslos.
– Ka qenë e befasishme për mua që emri i shahut papritmas po përmendet në rrugët e Iranit. Shumë tregojnë se ai është ai që mund të bashkojë vendin, por unë nuk kam shumë besim në këtë. Por shoh që gjatë dy-tre viteve të fundit ka pasur një mbështetje në rritje për të dhe për monarkinë, dhe duket se iranianët brenda Iranit mendojnë se ai mund të jetë një figurë bashkuese.
– Kjo është paksa diçka e re tani, që më shumë njerëz se më parë besojnë se ai mund të jetë një alternativë realiste ndaj regjimit, dhe se ai mund të ketë një qeveri tranzitore, thotë Alavi.
Yassamine Mather
Hulumtuese për Iranin në Universitetin e Oksfordit
– Jo, në të vërtetë jo. Sipas asaj që kuptoj, shtypi perëndimor ka qenë i fokusuar te Reza Pahlavi. Por sipas asaj që dëgjova në Iran javën e kaluar, për çdo mbështetës që ka, ka të paktën gjashtë që janë kundër tij. SHBA-ja nuk ka shumë besim tek ai, dhe kryesisht është Netanyahu që e mbështet – gjë që e bën atë edhe më pak popullor, thotë Mather.
Ajo përmend kandidatë të tjerë nga grupe republikane dhe grupe sekulare që gjithashtu mund të kenë mbështetje.
Të hënën, autoritetet iraniane dolën dhe pretenduan se situata ishte “nën kontroll”, por gjithnjë e më shumë tregojnë se ndihen të nënshtruar nga presioni. Ata thuhet gjithashtu se kanë deklaruar se duan të hyjnë në negociata me Donald Trump.
Nëse klerikati bie, si do të ndikojë kjo në pjesën tjetër të Lindjes së Mesme?
Foto e ekspertit për Lindjen e Mesme, Dag Henrik Tuastad
Ekspert për Lindjen e Mesme, Dag Henrik Tuastad
Docent në Studimet e Lindjes së Mesme në Universitetin e Oslos (UiO).
– Mund të ndodhë që regjimi në Iran të bëjë kompromis rreth programit të tij bërthamor, gjë që mund të lehtësojë sanksionet dhe për pasojë të përmirësojë situatën ekonomike për popullin. Besoj gjithashtu se mund të ketë kaos dhe forca ushtarake që luftojnë me njëra-tjetrën, dhe kaosi është më i rrezikshëm për sigurinë rajonale.
Ai thotë se ka shumë tension rreth asaj nëse Trump do të sulmojë vendin, siç kanë kërcënuar. Ka pasur raporte se iranianët në rrugë kanë thirrur për ndihmë nga SHBA.
– Janë shumë që duan që Trump të hyjë në Iran, por edhe shumë të tjerë që nuk e dëshirojnë këtë, thotë Tuastad.
Samad Josef Alavi
Hulumtues për Iranin në Universitetin e Oslo-s.
– Lindja e Mesme po ndryshon shumë shpejt tani. Irani ka humbur shumë pushtet, me regjimin e Sirisë që ata e kishin mbështetur dhe që u shemb, Hezbollah në Liban gjithashtu ka më pak fuqishmëri.
– Irani ka qenë një kundërpeshë ndaj Izraelit në rajon, kështu që nëse ata rrëzohen dhe Reza Pahlavi merr pushtetin, Izraeli do të ketë edhe më shumë pushtet dhe liri për të bërë atë që dëshiron, thotë Alavi.
Yassamine Mather
Hulumtuese për Iranin në Universitetin e Oksfordit
– Disa vende fqinj janë të shqetësuara se nëse regjimi në Iran bie pa një alternativë të qartë, vendi mund të goditet nga një luftë civile ose disa konflikte paralele.
– Kjo mund të ketë ndikim te kurdët në Irak, Turqi dhe Siri, dhe një kryengritje balutçë mund të ndikojë në Pakistan. Prandaj, Katari dhe Omani përpiqen të ndërmjetësojnë, sepse ata nuk duan që Republika Islamike e Iranit të shembet – rreziku është shumë i madh për ta, thotë Mather.
Kjo foto tregon demonstrata në Teheran të dielën dhe është shpërndarë në Telegram. VG ka verifikuar vendndodhjen e fotos si kryqëzimi Punak në Teheran. Foto: Telegram / iliaen
Botuar: 13.01.26 në orën 11:29
Përditësuar: 13.01.26 në orën 12:09
