Prof. Dr. Sabri Tahiri, Gjilan
____
Protestat e ditëve të fundit në Zvërnec kanë krijuar një debat të madh publik në Shqipëri dhe më gjerë. Nga njëra anë qëndron qeveria shqiptare, e cila e konsideron projektin një investim strategjik që mund ta ngrejë Shqipërinë në një nivel të ri të turizmit elitar. Nga ana tjetër qëndrojnë banorë, ambientalistë, organizata të shoqërisë civile dhe qytetarë të shumtë që shprehin shqetësime për dëmtimin e një prej zonave më të ndjeshme natyrore të vendit.
Për ta kuptuar drejt situatën, duhet të pranojmë se në këtë rast nuk kemi të bëjmë me një përplasje të thjeshtë mes “progresit” dhe “prapambetjes”, por me një konflikt mes dy interesave legjitime: zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së trashëgimisë natyrore.
Mbështetësit e projektit argumentojnë se Shqipëria ka nevojë për investime të mëdha ndërkombëtare. Sipas tyre, resortet moderne, marina turistike dhe infrastruktura e nivelit të lartë mund të sjellin vende pune, të rrisin të ardhurat nga turizmi dhe të përmirësojnë imazhin e vendit në tregun ndërkombëtar. Kryeministri i Shqipërisë ka deklaruar se vendi nuk duhet të krijojë reputacionin e një shteti që i pret investitorët me armiqësi dhe ka mbrojtur vazhdimësinë e projektit.
Nga ana tjetër, kundërshtarët e projektit nuk e paraqesin veten si kundërshtarë të zhvillimit ekonomik. Shqetësimi i tyre kryesor lidhet me faktin se zona e Zvërnecit dhe kompleksi Vjosë-Nartë konsiderohen ndër habitatet më të rëndësishme në Shqipëri për biodiversitetin, shpendët migratorë, lagunat, dunat ranore dhe ekosistemet bregdetare. Ata argumentojnë se ndërhyrje të kësaj shkalle mund të shkaktojnë dëme të pakthyeshme në mjedis.
Një tjetër element që ka nxitur zemërim publik është perceptimi për mungesë transparence. Shumë protestues kërkojnë publikimin e plotë të dokumentacionit, studimeve të ndikimit në mjedis dhe konsultime më të gjera me komunitetin lokal. Situata u tensionua edhe më shumë pas vendosjes së gardheve dhe fillimit të punimeve përgatitore, gjë që u interpretua nga kundërshtarët si një veprim i nxituar dhe i imponuar.
Një dimension tjetër i debatit lidhet me çështjen e pronësisë së tokës. Disa banorë pretendojnë se interesat e tyre pronësore nuk janë trajtuar si duhet dhe se procesi ka krijuar paqartësi dhe pakënaqësi lokale. Kjo ka bërë që protesta të mos mbetet vetëm një çështje mjedisore, por të marrë edhe karakter social e qytetar.
Po aq e rëndësishme është edhe pyetja që po qarkullon në opinion: a janë këto protesta të nxitura nga faktorë të jashtëm, si agjentura greke, serbe apo ruse?
Deri tani nuk ekzistojnë prova publike serioze që të mbështesin pretendimin se protestat janë organizuar ose kontrolluar nga struktura të tilla. Është e vërtetë se në Ballkan çdo krizë e brendshme mund të shfrytëzohet propagandistikisht nga aktorë të ndryshëm rajonalë dhe ndërkombëtarë. Megjithatë, bazuar në informacionet e deritanishme, arsyet kryesore të protestave lidhen me shqetësime mjedisore, pretendime për mungesë transparence, çështje pronësie dhe pakënaqësi më të gjera ndaj mënyrës së qeverisjes. Edhe në diskutimet publike dhe reagimet qytetare dominojnë këto tema, jo motive gjeopolitike.
Një zhvillim me rëndësi është edhe fakti se institucioni antikorrupsion SPAK ka nisur verifikime dhe hetime lidhur me çështje që lidhen me projektin dhe ndryshimet ligjore për zonat e mbrojtura. Vetë ekzistenca e këtyre procedurave tregon se debati nuk është thjesht emocional apo politik, por ka edhe dimensione ligjore dhe institucionale që kërkojnë sqarim.
Në fund, pyetja thelbësore nuk është nëse Shqipëria duhet të zhvillohet apo jo. Shqipëria ka nevojë për investime, vende pune dhe turizëm cilësor. Por po aq e vërtetë është se pasuria natyrore është një nga asetet më të çmuara që vendi zotëron. Sfida e vërtetë është gjetja e ekuilibrit mes këtyre dy objektivave.
Nëse projekti arrin të provojë me transparencë të plotë se nuk cenon ekosistemin, respekton ligjin dhe garanton përfitime reale për komunitetin lokal, ai mund të shndërrohet në një model zhvillimi të suksesshëm. Nëse jo, rrezikon të mbetet një simbol i konfliktit mes kapitalit, politikës dhe mbrojtjes së natyrës.
Për këtë arsye, debati për Zvërnecin nuk duhet parë si betejë mes patriotëve dhe tradhtarëve, as mes ambientalistëve dhe zhvillimtarëve. Ai duhet parë si një provë e pjekurisë demokratike të Shqipërisë për të vendosur se si dëshiron të zhvillohet në dekadat që vijnë.
Më 4. Qershor 2026
