Vëllimi i tretë i studimit “Ribashkimi i Shqipërisë Etnike Qetëson Ballkanin” përbën një vazhdimësi logjike dhe shkencore

Doli nga botimi libri i ri studimor voluminoz i Prof. Dr. Mehdi Hysenit „RIBASHKIMI I SHQIPËRISË ETNIKE QETËSON BALLKANIN (Vëllimi  III).

Vëllimi i tretë i studimit “Ribashkimi i Shqipërisë Etnike Qetëson Ballkanin” përbën një vazhdimësi logjike dhe shkencore të trajtimit të një prej çështjeve më të debatueshme në historinë politike të Ballkanit: të drejtës së shqiptarëve për vetëvendosje, integrim kombëtar dhe realizim të aspiratave të tyre historike në përputhje me normat e së drejtës ndërkombëtare. Në këtë vepër, autori, Prof. Dr. Mehdi Hyseni, e trajton çështjen shqiptare jo si problem të krijuar nga shqiptarët, por si pasojë e proceseve të gjata historike të copëtimit territorial dhe të imponimit të rendit politik nga fuqitë e mëdha evropiane.

Nëpërmjet një analize të gjerë historike, juridike, diplomatike dhe gjeopolitike, autori argumenton se paqja e qëndrueshme në Ballkan nuk mund të ndërtohet mbi padrejtësi të trashëguara. Përkundrazi, stabiliteti afatgjatë kërkon adresimin e çështjeve të pazgjidhura që burojnë nga vendimet e kongreseve dhe konferencave ndërkombëtare të shekujve XIX dhe XX, të cilat lanë jashtë kufijve të shtetit shqiptar një pjesë të konsiderueshme të territorit dhe të popullsisë shqiptare.

Ky vëllim nuk është thjesht një polemikë politike, por një përpjekje për të analizuar në mënyrë kritike narrativat dominuese që kanë karakterizuar diskursin ballkanik për më shumë se një shekull. Në këtë kuadër, autori sfidon perceptimet sipas të cilave aspiratat kombëtare shqiptare paraqiten si kërcënim për rajonin, ndërsa shpesh anashkalohen ose minimizohen pasojat e projekteve ekspansioniste që kanë prodhuar konflikte, spastrim etnik dhe gjenocide në historinë moderne të Ballkanit.

Një vend të veçantë në këtë studim zë analiza e konceptit të ashtuquajtur “Shqipëri e Madhe”, të cilin autori e konsideron një konstrukt propagandistik të krijuar për të delegjitimuar kërkesat e shqiptarëve për të drejta kombëtare. Sipas tij, debati nuk duhet të fokusohet mbi etiketime ideologjike, por mbi realitetet historike, demografike dhe juridike që kanë formësuar fatin e shqiptarëve në rajon.

Në trajtimin e tij, Prof. Dr. Mehdi Hyseni mbështetet në një korpus të gjerë dokumentesh historike, referencash diplomatike, deklaratash politike dhe analizash shkencore, duke ndërtuar një argumentim që synon të vendosë çështjen shqiptare në kontekstin e zhvillimeve më të gjera evropiane. Kjo qasje e bën veprën një kontribut të rëndësishëm jo vetëm për historiografinë shqiptare, por edhe për studimet bashkëkohore mbi marrëdhëniet ndërkombëtare dhe sigurinë rajonale.

Autori argumenton se integrimi kombëtar i shqiptarëve nuk duhet parë si proces konfliktual, por si një mundësi për kapërcimin e trashëgimisë së konflikteve dhe për krijimin e një rendi më të drejtë politik në Ballkan. Në këtë aspekt, ai e vendos theksin te parimet universale të vetëvendosjes, lirisë, demokracisë dhe respektimit të të drejtave kolektive të popujve.

Një nga karakteristikat më të rëndësishme të këtij vëllimi është insistimi i autorit në nevojën për një debat të hapur, të argumentuar dhe të çliruar nga stereotipat ideologjikë. Ai kërkon që çështjet historike të trajtohen mbi bazën e fakteve dhe jo të paragjykimeve, duke i konsideruar studimet shkencore si instrumente të domosdoshme për ndërtimin e mirëkuptimit ndërmjet popujve.

Në këtë libër, Ballkani paraqitet jo vetëm si hapësirë e konflikteve të së kaluarës, por edhe si rajon me potencial të madh për bashkëpunim dhe zhvillim. Sipas autorit, pajtimi dhe stabiliteti nuk mund të ndërtohen mbi mohimin e së vërtetës historike, por mbi pranimin e saj dhe mbi respektimin e të drejtave legjitime të të gjithë popujve të rajonit.

Ribashkimi i Shqipërisë Etnike, në optikën e autorit, nuk paraqitet si projekt dominimi apo ekspansioni territorial, por si proces historik dhe demokratik që synon korrigjimin e padrejtësive të trashëguara. Pikërisht për këtë arsye, ai e konsideron këtë proces si faktor qetësues dhe stabilizues për Ballkanin, e jo si burim të krizave të reja.

Ky vëllim i tretë dëshmon edhe një herë përkushtimin intelektual dhe shkencor të Prof. Dr. Mehdi Hysenit në trajtimin e çështjes kombëtare shqiptare. Me argumente, dokumente dhe analiza të shumanshme, autori fton lexuesin të reflektojë mbi të kaluarën, të kuptojë të tashmen dhe të mendojë për të ardhmen e shqiptarëve dhe të Ballkanit në frymën e paqes, drejtësisë dhe bashkëpunimit ndërkombëtar.

Ky studim ndërtohet mbi një diskurs të fortë polemik dhe kombëtarist, ku autori vendos në qendër të argumentimit tezën se çështja themelore e shqiptarëve nuk është i ashtuquajturi “neo-osmanizëm”, por problematika historike dhe politike që lidhet me copëtimin territorial, marrëdhëniet me fqinjët ballkanikë dhe aspirata për bashkim kombëtar. Në planin retorik, teksti mbështetet në një gjuhë të ngarkuar emocionalisht, me përdorim të shpeshtë të antitezave, pyetjeve retorike dhe përsëritjeve, të cilat synojnë të krijojnë një ndjenjë urgjence dhe mobilizimi kombëtar. Autori e paraqet konceptin e “neo-osmanizmit” si një konstrukt propagandistik të prodhuar nga qarqe sllavo-greke, duke argumentuar se ai shërben për të zhvendosur vëmendjen e shqiptarëve nga sfidat që ai i konsideron reale dhe historikisht të pazgjidhura. Në këtë kuptim, teksti nuk është thjesht analizë politike, por edhe një manifest ideologjik që kërkon të orientojë debatin publik drejt prioriteteve kombëtare.

Nga pikëpamja analitike, shkrimi paraqet një interpretim të historisë dhe gjeopolitikës së Ballkanit të ndërtuar mbi një këndvështrim të qartë subjektiv, ku marrëdhëniet ndërkombëtare lexohen kryesisht përmes konfliktit historik ndërmjet shqiptarëve dhe fqinjëve sllavë. Forca e tekstit qëndron në koherencën e tezës së tij qendrore dhe në përpjekjen për të lidhur ngjarjet historike me zhvillimet bashkëkohore, por njëkohësisht ai mbështetet më shumë në argumentim polemik sesa në verifikim empirik të pretendimeve. Për pasojë, analiza fiton fuqi mobilizuese dhe identitare, por humbet pjesërisht neutralitetin akademik që do të kërkonte shqyrtimin e burimeve alternative dhe trajtimin më të balancuar të koncepteve si “neo-osmanizmi”, kolonializmi apo raportet shqiptaro-turke. Si tekst publicistik, ai përfaqëson një shembull karakteristik të ndërthurjes së kujtesës historike, narrativës kombëtare dhe argumentit politik në debatin shqiptar për identitetin dhe orientimin strategjik të kombit.

Tutje stdumi shkon dhe përfaqëson një ndërthurje të publicistikës politike, kujtesës historike dhe retorikës kombëtare, ku figura e akademikut Mark Krasniqi ngrihet në nivelin e një simboli moral dhe ideologjik të bashkimit kombëtar shqiptar. Autori e ndërton argumentin mbi tri shtylla kryesore: veprën shkencore dhe patriotike të Krasniqit, amanetin e tij civil dhe interpretimin e këtij amaneti si vazhdimësi e filozofisë rilindëse të Vaso Pasha. Në këtë kuadër, varri, lapidari dhe zgjedhja për një ceremoni jashtë simbolikës fetare trajtohen jo thjesht si akte personale, por si shenja me domethënie kombëtare, të cilat autori i lexon si afirmim të identitetit shqiptar mbi dallimet fetare. Përmes këtij interpretimi, figura e Mark Krasniqit shndërrohet në një model të unitetit kombëtar, ku biografia personale dhe mesazhi politik bashkohen në një narrativë të vetme simbolike.

Në pjesën vazhduese, teksti zhvillon një argument të zgjeruar politik mbi konceptin e bashkimit kombëtar, duke e paraqitur atë si vazhdim logjik të projektit historik të rilindësve shqiptarë, veçanërisht të Sami Frashëri. Autori kundërshton qasjet që e konsiderojnë bashkimin e Shqipërisë dhe Kosovës si të parealizueshëm ose paradoksal në kushtet e rendit bashkëkohor ndërkombëtar, duke përdorur shembuj historikë, krahasime me bashkimin gjerman dhe referenca ndaj personaliteteve politike e akademike shqiptare. Diskursi mbështetet mbi nocionin e vetëvendosjes, të drejtës historike dhe dekolonizimit, duke e paraqitur bashkimin si një proces që synon kapërcimin e ndarjeve të trashëguara nga zhvillimet gjeopolitike të shekujve XIX dhe XX. Në këtë aspekt, teksti nuk kufizohet në analizë historike, por funksionon edhe si platformë ideore dhe programatike për një vizion të caktuar të së ardhmes kombëtare.

Nga pikëpamja e analizës kritike, vlera kryesore e shkrimit qëndron në fuqinë mobilizuese të narrativës së tij dhe në përpjekjen për të lidhur figurat historike, kujtesën kolektive dhe aspiratat politike në një bosht të përbashkët identitar. Megjithatë, argumentimi karakterizohet nga një ton i fortë polemik dhe normativ, ku dallimi mes interpretimit historik dhe pozicionimit ideologjik shpesh bëhet i paqartë. Teksti privilegjon një perspektivë të vetme të leximit të historisë dhe të marrëdhënieve rajonale, duke i dhënë përparësi dimensionit emocional e simbolik mbi analizën pluraliste të realiteteve politike. Si rezultat, ai fiton intensitet retorik dhe ndikim publik, por njëkohësisht largohet nga neutraliteti akademik klasik, duke u vendosur më afër traditës së eseistikës kombëtare dhe publicistikës angazhuese që synon të formësojë vetëdijen kolektive përmes figurave emblematike dhe idealeve të bashkimit kombëtar.

Studimi ngre si prioritet absolut çështjen e bashkimit kombëtar shqiptar, duke argumentuar se energjitë politike, diplomatike dhe intelektuale të shqiptarëve duhet të përqendrohen tek mbrojtja e interesave kombëtare dhe jo tek debatet mbi të ashtuquajturin “neo-osmanizëm”. Sipas autorit, ky koncept është përdorur shpesh si instrument propagandistik për të larguar vëmendjen nga problemet që ai i konsideron më themelore për shqiptarët, veçanërisht trashëgiminë e konflikteve historike, çështjet e pazgjidhura kombëtare dhe sfidat që lidhen me të drejtat e shqiptarëve në rajon. Në këtë këndvështrim, bashkimi kombëtar paraqitet si objektivi më i lartë politik dhe moral.

Një pjesë e rëndësishme e argumentimit mbështetet në idenë se marrëdhëniet e shqiptarëve me Turqinë duhet të ndërtohen mbi bashkëpunimin, miqësinë dhe interesin reciprok, duke shmangur përplasjet e panevojshme ideologjike. Autori thekson se zhvillimet historike të dekadave të fundit në Ballkan kanë treguar se rreziqet kryesore për stabilitetin rajonal nuk kanë ardhur nga ndonjë projekt “neo-osman”, por nga konfliktet nacionaliste dhe luftërat që kanë tronditur ish-Jugosllavinë. Për këtë arsye, ai kërkon një qasje pragmatike, e cila i shërben paqes, stabilitetit dhe avancimit të interesave shqiptare.

Sudimi shkon tek figura e Akademik Mark Krasniqit ku paraqitet si simbol i idealit të bashkimit kombëtar dhe i përparësisë së identitetit shqiptar mbi ndarjet fetare apo ideologjike. Përmes amanetit të tij dhe përmes veprës së tij jetësore, autori sheh një model të përkushtimit ndaj kombit, gjuhës dhe kulturës shqiptare. Mesazhi përmbyllës është se ruajtja e identitetit kombëtar, forcimi i unitetit dhe përkushtimi ndaj interesit të përgjithshëm shqiptar përbëjnë themelet mbi të cilat duhet të ndërtohet e ardhmja e shqiptarëve.

Shkrimi ngre një pyetje polemike dhe njëherazi sfiduese për narrativat politike të Ballkanit: pse Serbia, e akuzuar historikisht për politika ekspansioniste dhe për krime të rënda gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë, nuk paraqitet si rreziku kryesor për stabilitetin rajonal, ndërsa aspiratat shqiptare për bashkim kombëtar shpesh etiketohen si kërcënim. Autori argumenton se nocioni i “Shqipërisë së Madhe” është përdorur për dekada si instrument propagandistik për të zhvendosur vëmendjen nga problemet e trashëguara të rajonit dhe nga pasojat e politikave serbomëdha.

Sipas këtij këndvështrimi, realiteti historik dëshmon se zgjerimi territorial në Ballkan nuk është realizuar nga shqiptarët, por nga Serbia gjatë shekujve XIX dhe XX. Autori thekson se territore të banuara nga shqiptarë mbetën jashtë kufijve të shtetit shqiptar pas vendimeve ndërkombëtare të fund-shekullit XIX dhe fillimit të shekullit XX, duke krijuar një çështje kombëtare që vazhdon të jetë pjesë e debatit politik dhe historik në rajon.

Një pjesë e rëndësishme e analizës fokusohet te roli i Rusisë në mbështetjen tradicionale të Serbisë. Sipas autorit, diplomacia ruse ka kundërshtuar vazhdimisht çdo ide që lidhet me afrimin ose integrimin politik të shqiptarëve, duke e paraqitur atë si faktor destabilizues. Në të njëjtën kohë, autori argumenton se janë anashkaluar ose relativizuar pasojat e konflikteve të viteve 1990, të cilat sollën tragjedi të mëdha njerëzore në Kroaci, Bosnjë dhe Kosovë.

Studimi mbron tezën se kërkesa për bashkim kombëtar shqiptar nuk duhet parë si projekt ekspansionist, por si aspiratë politike e lidhur me identitetin, historinë dhe të drejtën e vetëvendosjes. Në këtë kuadër, autori sjell argumente nga personalitete dhe studiues të ndryshëm që kanë vlerësuar se integrimi i shqiptarëve nuk përbën domosdoshmërisht kërcënim për paqen rajonale, por mund të trajtohet si pjesë e proceseve demokratike dhe të zhvillimeve afatgjata në Ballkan.

Një tjetër element i rëndësishëm është kritika ndaj elitave politike shqiptare, të cilat sipas autorit nuk kanë artikuluar me forcën e duhur çështjen e të drejtave kombëtare të shqiptarëve jashtë kufijve të Shqipërisë. Ai kërkon një strategji më të koordinuar ndërmjet Tiranës, Prishtinës dhe qendrave të tjera shqiptare në rajon, me synimin për të mbrojtur interesat kombëtare përmes mjeteve politike, diplomatike dhe demokratike.

Në vazhdim, autori arrin në përfundimin se rreziku për stabilitetin e Ballkanit nuk qëndron te kërkesa shqiptare për ribashkim, por te moszgjidhja e padrejtësive historike, mospranimi i realiteteve të reja politike dhe mbijetesa e ideologjive nacionaliste që kanë prodhuar konflikte në të kaluarën. Sipas tij, paqja e qëndrueshme në rajon mund të ndërtohet vetëm mbi njohjen e të drejtave të popujve, respektimin e vetëvendosjes dhe bashkëpunimin ndërmjet shteteve të Ballkanit.

Në përmbyllje të këtij vëllimi studimor, Prof. Dr. Mehdi Hyseni e trajton çështjen e ribashkimit kombëtar shqiptar jo si projekt ekspansionist, por si një proces historik, politik dhe juridik, të lidhur me të drejtën e vetëvendosjes dhe me aspiratat e një populli të ndarë në rrethana të caktuara historike. Në këtë optikë, autori argumenton se stabiliteti afatgjatë në Ballkan nuk mund të ndërtohet mbi mohimin e çështjeve të pazgjidhura kombëtare, por mbi trajtimin e tyre përmes mjeteve demokratike, paqësore dhe në përputhje me standardet evropiane.

Një nga tezat qendrore të studimit është se paqja e qëndrueshme nuk sigurohet përmes ruajtjes së padrejtësive historike, por përmes njohjes së realiteteve politike, etnike dhe shoqërore që kanë mbijetuar ndër dekada. Sipas autorit, çdo përpjekje për ta paraqitur kërkesën shqiptare për integrim kombëtar si kërcënim rajonal bie ndesh me vetë parimet e demokracisë moderne, të cilat mbështeten në lirinë e shprehjes politike, në vullnetin e qytetarëve dhe në të drejtën e popujve për të përcaktuar të ardhmen e tyre.

Në këtë kuadër, analiza e Prof. Hysenit ndalet edhe te roli i forcave politike që kanë artikuluar vazhdimisht parimet e vetëvendosjes, të sovranitetit dhe të mbrojtjes së interesit kombëtar. Në veçanti, ai e konsideron Lëvizjen Vetëvendosje si një subjekt politik që vepron brenda kornizave demokratike, parlamentare dhe pluraliste, duke kundërshtuar etiketimet ideologjike që, sipas tij, janë përdorur për ta delegjitimuar diskursin e saj politik. Për autorin, debatet politike duhet të zhvillohen mbi argumente dhe programe, jo mbi stigmatizime propagandistike.

Po ashtu, studimi nxjerr në pah se identifikimi i patriotizmit me ekstremizmin përbën një keqinterpretim të qëllimshëm të realitetit politik shqiptar. Patriotizmi demokratik, sipas autorit, nuk është kundër askujt, por në favor të ruajtjes së identitetit kombëtar, të dinjitetit qytetar dhe të zhvillimit institucional. Në këtë kuptim, kërkesa për barazi, përfaqësim dhe bashkëpunim kombëtar nuk mund të përkufizohet si kërcënim për fqinjët apo për rendin evropian.

Një dimension i rëndësishëm i përfundimeve të këtij studimi është edhe orientimi i qartë evropian i shqiptarëve. Prof. Hyseni argumenton se integrimi kombëtar dhe integrimi evropian nuk janë procese kundërshtuese, por procese që mund të ecin paralelisht. Përvoja e Evropës moderne dëshmon se bashkëpunimi ndërkufitar, integrimi ekonomik dhe respektimi i identiteteve kombëtare mund të bashkëjetojnë brenda të njëjtës arkitekturë politike dhe institucionale.

Autori nënvizon se e ardhmja e Ballkanit nuk duhet të ndërtohet mbi logjikën e rivaliteteve historike, por mbi kulturën e dialogut, të respektit reciprok dhe të zgjidhjeve paqësore. Pikërisht për këtë arsye, ai e konsideron të papranueshme përdorimin e gjuhës së frikës apo të stereotipeve politike për të penguar debatet legjitime mbi çështjet kombëtare shqiptare. Demokracia, sipas tij, nuk ka frikë nga debatet e hapura, por forcohet përmes tyre.

Nga analiza e gjatë historike dhe politike del se çështja shqiptare mbetet një nga temat më të rëndësishme të Ballkanit bashkëkohor. Për Prof. Hysenin, zgjidhja e saj nuk mund të kërkohet përmes imponimeve të jashtme apo përmes heshtjes politike, por përmes dialogut të brendshëm kombëtar dhe respektimit të normave ndërkombëtare. Vetëm një qasje e tillë mund të prodhojë stabilitet të qëndrueshëm dhe marrëdhënie të shëndosha ndërmjet popujve të rajonit.

Në këtë kontekst, autori e sheh shoqërinë shqiptare si pjesë organike të familjes euroatlantike, me një traditë të gjatë orientimi perëndimor dhe me një vullnet të qartë për të kontribuar në paqen, sigurinë dhe zhvillimin e rajonit. Prandaj, çdo interpretim që e paraqet faktorin shqiptar si burim destabiliteti konsiderohet prej tij si i papajtueshëm me realitetin historik dhe politik të dekadave të fundit.

Në planin akademik, ky studim paraqet një përpjekje për të rihapur debatin mbi raportin ndërmjet historisë, identitetit dhe së drejtës së vetëvendosjes në Ballkan. Pavarësisht qëndrimeve të ndryshme që mund të ekzistojnë rreth kësaj teme, vlera e tij qëndron në faktin se sjell argumente, dokumente dhe interpretime që synojnë të nxisin reflektim kritik mbi një nga çështjet më të ndërlikuara të rajonit.

Prandaj, përfundimi themelor i këtij vëllimi është se paqja e vërtetë nuk ndërtohet mbi mohimin e aspiratave legjitime të popujve, por mbi njohjen dhe menaxhimin demokratik të tyre. Në vizionin e Prof. Dr. Mehdi Hysenit, ribashkimi i Shqipërisë etnike nuk paraqitet si projekt konflikti, por si një ide politike që, nëse trajtohet përmes mjeteve demokratike, paqësore dhe evropiane, synon të kontribuojë në stabilitetin afatgjatë, në bashkëpunimin rajonal dhe në forcimin e paqes në Ballkan.