Luan Dibrani, Prevallë
- Fotoreportazh nga Prevalla
Prevalla është njëra ndër pasuritë më të bukura natyrore dhe turistike të Kosovës. Ajo është vendi ku malet, pyjet, shkëmbinjtë, burimet e ujit dhe ajri i pastër krijojnë një peizazh që të magjeps në çdo stinë.
Por përtej bukurisë që të ofron natyra, gjatë qëndrimit tim në Prevallë vërejta edhe një realitet tjetër: kjo pasuri e rrallë turistike ende nuk e ka ndier sa duhet dorën e shtetit.
Zhvillimi që shihet deri më tani mbështetet kryesisht në disa investime dhe iniciativa private. Njëra prej tyre është edhe nisma e investitorit dhe humanistit Sabri Bunjaku, me të cilin do të zhvillojmë një intervistë të veçantë.
Investimet private janë të mirëseardhura dhe të domosdoshme, por ato nuk mund ta zëvendësojnë përgjegjësinë e institucioneve shtetërore. Prevalla nuk mund të zhvillohet vetëm me vullnetin, kapitalin dhe sakrificën e individëve.
Infrastruktura që i mungon Prevallës
Një qendër turistike nuk ndërtohet vetëm me bukurinë që ia ka falur Zoti. Ajo kërkon rrugë, shërbime, siguri, orientim dhe institucione që kujdesen për turistët.
Prevalla ende ka mungesë të dukshme të infrastrukturës së organizuar turistike. Rrugët, hapësirat publike, ndriçimi, kanalizimi, furnizimi dhe mirëmbajtja duhet të trajtohen si pjesë e një plani të përgjithshëm zhvillimor.
Këtu mungojnë hotele të mirëfillta dhe kapacitete të mjaftueshme për pritjen e numrit gjithnjë më të madh të vizitorëve. Ekzistojnë objekte private dhe mundësi të kufizuara akomodimi, por Prevalla ka nevojë për një ofertë më të organizuar, me standarde bashkëkohore dhe me shërbime gjatë të katër stinëve.
Nuk mjafton të ftohen turistët të vijnë. Duhet të krijohen edhe kushtet që ata të qëndrojnë, të pushojnë dhe të kthehen përsëri.
Mungojnë shërbimet elementare shëndetësore
Prevalla vizitohet nga familje, fëmijë, të moshuar, sportistë dhe turistë nga Kosova, diaspora dhe shtete të tjera. Megjithatë, në këtë zonë mungon një ordinancë mjekësore ku vizitorët të mund të marrin ndihmën dhe konsultën e parë.
Mungon një pikë e organizuar mjekësore, me mjek dhe personel të trajnuar, veçanërisht gjatë sezoneve kur numri i turistëve rritet.
Mungon gjithashtu një barnatore, e cila nuk është luks, por domosdoshmëri. Në një zonë malore mund të ndodhin lëndime gjatë ecjes, probleme shëndetësore të papritura, reaksione alergjike apo raste kur nevojiten barna të zakonshme dhe ndihmë e shpejtë.
Në Prevallë do të ishte me shumë vlerë edhe hapja e një qendre për fizioterapi, rehabilitim dhe mirëqenie. Ajri malor, qetësia, ecjet dhe natyra mund të lidhen me programe profesionale për rikuperim fizik, çlodhje dhe largim nga stresi.
Natyrisht, këto vlera duhet të paraqiten me përgjegjësi dhe pa pretenduar se ajri malor zëvendëson kujdesin mjekësor. Prevalla ka potencial të madh shëndetësor e rekreativ, por ky potencial duhet të mbështetet me profesionistë dhe institucione.
Mungojnë banka, posta dhe shërbimet e nevojshme
Një qendër turistike e mirëfilltë duhet të ketë shërbime financiare, administrative dhe komunikuese.
Në Prevallë mungon një bankë ose të paktën një pikë bankare dhe bankomat funksional për turistët, bizneset dhe banorët. Mungon gjithashtu një zyrë postare apo pikë shërbimi ku mund të kryhen nevoja të zakonshme administrative dhe dërgesa.
Këto mund të duken si shërbime të vogla, por janë pikërisht ato që e bëjnë një destinacion funksional dhe të sigurt për vizitorët.
Turistët vijnë, por nuk kanë ku të parkohen
Një nga problemet më të dukshme është mungesa e parkingjeve të rregulluara.
Në Prevallë vijnë vizitorë me automjete private, furgonë dhe autobusë, jo vetëm nga Kosova, por edhe nga shtete të tjera. Megjithatë, nuk ka hapësira të mjaftueshme dhe të organizuara ku automjetet dhe autobusët turistikë të parkohen në mënyrë të sigurt.
Si pasojë, krijohet rrëmujë, automjetet parkohen përgjatë rrugëve, pengohet qarkullimi dhe rritet rreziku për këmbësorët.
Prevalla ka nevojë për parkingje të projektuara me kujdes, pa e shkatërruar natyrën. Duhet të ketë hapësira të veçanta për autobusët, automjetet private, personat me aftësi të kufizuara dhe shërbimet emergjente.
Mungojnë mbishkrimet dhe orientimi turistik
Një tjetër mungesë serioze është informimi i dobët.
Në shumë vende mungojnë tabelat orientuese, emërtimet e shtigjeve, të dhënat për largësitë, lartësitë, burimet ujore, pikat panoramike dhe rreziqet e mundshme.
Turisti duhet të dijë se ku ndodhet, cilin shteg duhet të ndjekë, sa zgjat udhëtimi dhe çfarë vlere natyrore apo historike ka vendi që po viziton.
Mbishkrimet duhet të vendosen në gjuhën shqipe dhe në gjuhë të huaja, së paku në anglisht dhe gjermanisht. Ato duhet të jenë të qarta, të dukshme dhe në harmoni me mjedisin natyror.
Duhet të krijohen edhe harta turistike, pika informacioni, faqe zyrtare dhe kode digjitale që vizitorëve u japin të dhëna për akomodimin, shtigjet, kushtet atmosferike, shërbimet mjekësore dhe numrat emergjentë.
Burimet që dalin nga shkëmbinjtë duhet të evidentohen
Një nga pamjet më mbresëlënëse të kësaj treve janë burimet dhe rrjedhat e ujit që zbresin nga shkëmbinjtë dhe masivet e larta të Sharrit.
Vetë Prevalla shtrihet në një zonë të lartë malore, ndërsa majat përreth ngrihen mbi 2.400 metra mbi nivelin e detit. Prej këtyre lartësive, shkëmbinjve dhe borës malore ushqehen burime, përrenj dhe rrjedha ujore me bukuri të rrallë.
Mirëpo këto burime nuk janë të evidentuara dhe të prezantuara siç duhet. Mungojnë emërtimet, tabelat shpjeguese, shtigjet e sigurta dhe informacionet për prejardhjen, rrjedhën dhe rëndësinë e tyre.
Institucionet përkatëse duhet t’i regjistrojnë dhe t’i mbrojnë këto burime. Ato nuk duhet të betonohen, privatizohen apo dëmtohen. Uji, shkëmbinjtë dhe peizazhi janë pjesë e trashëgimisë së përbashkët natyrore.
Mungon informimi për vlerat e kësaj pasurie
Prevalla ka vlera të mëdha natyrore, turistike, shëndetësore dhe ekonomike, por për këto vlera flitet dhe shkruhet shumë pak.
Mungojnë fushatat serioze promovuese, dokumentarët, guidat profesionale dhe materialet që do ta prezantonin Prevallën para turistëve ndërkombëtarë.
Vizitori duhet të informohet për ajrin e pastër, pyjet, biodiversitetin, shtigjet malore, burimet ujore, sportet dimërore, gastronominë dhe mundësitë e pushimit familjar.
Kjo pasuri nuk është krijuar nga qeveritë, partitë apo bizneset. Ajo është krijuar nga Zoti dhe na është dhënë neve për ta ruajtur, zhvilluar dhe përcjellë të paprekur te brezat e ardhshëm.
Investitori privat nuk mund ta zëvendësojë shtetin
Shembulli i Sabri Bunjakut dhe i investitorëve të tjerë tregon se iniciativa private mund të sjellë ide, vende pune dhe zhvillim.
Por as Sabri Bunjaku dhe asnjë investitor tjetër privat nuk duhet të mbetet vetëm përballë problemeve të infrastrukturës, shërbimeve publike dhe promovimit turistik.
Shteti duhet të ndërtojë rrugët dhe infrastrukturën bazë. Komuna duhet të kujdeset për pastërtinë, parkingjet, ndriçimin dhe orientimin. Institucionet shëndetësore duhet të organizojnë shërbimet mjekësore. Ministritë përkatëse duhet ta promovojnë dhe mbrojnë zonën.
Vetëm atëherë investimet private mund të zhvillohen në mënyrë të qëndrueshme dhe të japin rezultate të plota.
Një thirrje për institucionet
Nga Prevalla, kjo pasuri e jashtëzakonshme natyrore, u bëj thirrje Qeverisë së Kosovës, Komunës së Prizrenit, institucioneve të turizmit, shëndetësisë dhe mbrojtjes së mjedisit që të hartojnë një plan të përbashkët zhvillimi.
Prevalla ka nevojë për:
– infrastrukturë moderne dhe të qëndrueshme;
– parkingje të organizuara për automjete dhe autobusë;
– ordinancë mjekësore dhe shërbim të ndihmës së parë;
– barnatore;
– qendër fizioterapie dhe rehabilitimi;
– hotele dhe kapacitete të standardizuara turistike;
– bankomat, shërbime bankare dhe postare;
– tabela, harta dhe qendër informacioni;
– evidentim dhe mbrojtje të burimeve ujore;
– shtigje të shënuara dhe të sigurta;
– promovim profesional brenda dhe jashtë Kosovës.
Prevalla nuk kërkon mëshirë. Ajo kërkon vizion, përgjegjësi dhe investim.
Natyra ia ka dhënë të gjitha: malin, ujin, borën, pyjet, ajrin dhe bukurinë. Tani është radha e shtetit të kryejë detyrën e vet.
Prevalla është pasuri kombëtare dhe turistike. Ajo nuk duhet të mbetet vetëm në duart e investitorëve privatë, por duhet të bëhet pjesë e një strategjie serioze shtetërore për turizmin dhe zhvillimin e Kosovës.
Luan – Asllan Dibrani
Përshtypje dhe vërejtje nga vizita në Prevallë
