REAGIM I FEDERATËS SË ARBËRIT: ÇFARË KËRKONIN NAIM TËRNAVA DHE KRERËT E BIK-UT TE GADDAFI, MIKU I SERBISË DHE KUNDËRSHTARI I PAVARËSISË SË KOSOVËS?
Kur udhëheqësi fetar ngre “mure” kundër qytetarëve, shteti duhet të kërkojë llogari
Deklaratat publike që i atribuohen kryetarit të Bashkësisë Islame të Kosovës, Naim Tërnava—se “islamofobia në Kosovë është më e madhja në botë” dhe se të ashtuquajturit “islamofobë” kanë përballë një “mur”, një “fortesë” dhe një “stop”—nuk mund të kalojnë si retorikë e zakonshme fetare.
Nëse këto citime janë të plota dhe autentike, ato përbëjnë gjuhë konfrontuese dhe frikësuese ndaj qytetarëve që ushtrojnë të drejtën e tyre për të menduar, shkruar, studiuar dhe kritikuar. Prandaj kërkojmë që të publikohet regjistrimi i plotë i deklaratës, në mënyrë që ajo të vlerësohet në kontekst dhe jo vetëm përmes fragmenteve të shpërndara në publik.
Një udhëheqës fetar mund ta mbrojë fenë dhe besimtarët e vet. Por ai nuk mund ta shpallë kritikën qytetare armike, të ndërtojë “fortesa” ideologjike dhe t’u tregojë qytetarëve se deri ku lejohen të ecin.
Kosova nuk është pronë e asnjë autoriteti fetar. Sovraniteti në Republikën e Kosovës buron nga qytetarët dhe nga Kushtetuta—jo nga ummeti, jo nga hierarkitë fetare dhe jo nga interesat e qendrave të huaja.
Një njeri, pesë mandate dhe mbi dy dekada pushtet
Naim Tërnava nuk është një figurë e sapoardhur në krye të BIK-ut. Ai e drejton këtë institucion që nga viti 2005. Në tetor 2023 u zgjodh përsëri, si kandidat i vetëm dhe me aklamacion, për mandatin e pestë, i cili vazhdon deri në vitin 2028. Vetë BIK-u e ka konfirmuar rizgjedhjen, ndërsa raportimet publike konfirmojnë se bëhet fjalë për mandatin e pestë. Njoftimi zyrtar i BIK-ut, raportimi për mandatin deri më 2028
Pra, flasim për rreth 21 vjet pushtet institucional—jo për një mandat të përkohshëm.
Edhe kur rizgjedhja kryhet sipas procedurave të brendshme, kandidatura e vetme, aklamacioni dhe vazhdimësia kaq e gjatë krijojnë një problem serioz të demokracisë së brendshme. Një institucion fetar me ndikim të madh shoqëror duhet të dëshmojë pluralizëm, konkurrencë, kufizim mandatesh, transparencë dhe llogaridhënie.
Naim Tërnava dhe krerët e Bashkësisë Islame të Kosovës në takim me Muammar Gaddafin, ish-udhëheqësin e Libisë.
Gaddafi njihej për afërsinë e tij me Serbinë dhe kundërshtimin e pavarësisë së Kosovës.
Në një kohë kur Kosovës i nevojitej përkrahja ndërkombëtare, ky takim ngre pyetje të ligjshme politike.
Çfarë u diskutua dhe në emër të kujt vepruan përfaqësuesit e BIK-ut?
Publiku meriton transparencë, dokumente dhe një shpjegim të qartë për këtë takim.
Prandaj pyesim:
- Ku është debati i lirë brenda BIK-ut?
- Ku janë kandidatët alternativë?
- A mund ta kritikojnë udhëheqjen imamët dhe punonjësit e BIK-ut pa u frikësuar për vendin e punës?
- A janë ndryshuar rregullat gjatë viteve për t’ia përshtatur vazhdimësinë një personi?
- Pse një institucion që predikon moralin nuk publikon standarde më të forta për kufizimin e pushtetit të vet?
Asnjë institucion nuk duhet të shndërrohet në pronë personale të drejtuesit të tij.
Kosova është shtet laik—jo hapësirë për sundim fetar
Neni 8 i Kushtetutës është i prerë: “Republika e Kosovës është shtet laik dhe neutral në çështje të besimeve fetare.” Kushtetuta mbron njëkohësisht lirinë e besimit, ndërgjegjes, fesë dhe shprehjes. Kushtetuta e Republikës së Kosovës
Kjo do të thotë:
- Besimtari mysliman ka të drejtë ta praktikojë fenë e vet.
- Katoliku, protestanti dhe ortodoksi gëzojnë të njëjtën të drejtë.
- Qytetari ka të drejtë ta ndryshojë ose ta braktisë një besim.
- Gazetari, shkrimtari dhe studiuesi kanë të drejtë ta kritikojnë një ideologji fetare.
- Askush nuk ka të drejtë ta përdorë pozitën fetare për të frikësuar kritikët.
Kritika ndaj radikalizmit, keqmenaxhimit ose ndërhyrjes politike të një institucioni fetar nuk është automatikisht urrejtje ndaj besimtarëve. Të quash çdo kritik “islamofob” është një mënyrë për të shmangur përgjegjësinë dhe për ta zëvendësuar argumentin me etiketim.
Ne e mbrojmë qytetarin mysliman nga diskriminimi po aq sa mbrojmë katolikun, ateistin dhe çdo qytetar tjetër. Por mbrojtja e besimtarëve nuk nënkupton imunitet për drejtuesit fetarë.
Radikalizimi dhe luftërat e huaja kërkojnë përgjigje, jo propagandë
Kosova e ka paguar rëndë depërtimin e ideologjive ekstremiste pas luftës. Strategjia shtetërore për parandalimin e ekstremizmit të dhunshëm vlerësonte se rreth 300 kosovarë ishin përfshirë, në faza të ndryshme, në konfliktet e Sirisë dhe Irakut. Dokumentet shtetërore identifikojnë si kërcënim indoktrinimin, propagandën dhe rekrutimin e të rinjve nga organizatat terroriste. Strategjia shtetërore kundër terrorizmit, Strategjia për parandalimin e ekstremizmit të dhunshëm
Nuk është e drejtë që të gjithë besimtarët myslimanë ose të gjithë imamët të mbahen përgjegjës për veprimet e individëve të radikalizuar. Përgjegjësia duhet të jetë individuale dhe institucionale, e mbështetur në prova.
Por BIK-u dhe drejtuesit e tij kanë detyrim moral e publik të japin përgjigje:
- Çfarë mekanizmash përdorën për ta penguar radikalizimin?
- Cilët predikues u verifikuan, pezulluan ose raportuan?
- A u kontrolluan ligjëratat, financimet dhe lidhjet me organizata të huaja?
- A pati raste kur paralajmërimet u shpërfillën?
- Çfarë përgjegjësie institucionale u mor pasi të rinj nga Kosova përfunduan në Siri dhe Irak?
Nuk mund të fajësohet pa prova një person i vetëm se “i dërgoi” këta qytetarë në luftë. Por nuk mund të lejohet as që institucionet me autoritet fetar të shmangin çdo pyetje për klimën ideologjike, predikuesit dhe financimet e asaj periudhe.
Feja nuk duhet të përdoret kundër shkollës, familjes dhe kulturës kombëtare
Shqetësimi ynë nuk është besimi islam i qytetarëve shqiptarë. Shqetësimi është politizimi i fesë dhe përpjekja për ta vendosur identitetin fetar mbi atë qytetar e kombëtar.
Kur në hapësirat arsimore dija zëvendësohet nga presioni ideologjik; kur Rilindja Kombëtare, letërsia shqipe dhe figurat historike trajtohen si pengesë; kur komuniteti katolik shihet me dyshim; kur Lëvizja e Deçanit, gazetarët, krijuesit dhe kritikët shpallen armiq—atëherë nuk kemi më predikim fetar, por konflikt politik të veshur me petk fetar.
Federata e Arbërit nuk akuzon fenë islame dhe as besimtarët myslimanë. Ne kundërshtojmë çdo rrymë që:
- e vendos përkatësinë fetare mbi kombin dhe shtetin;
- importon konflikte ideologjike nga jashtë;
- krijon ndasi ndërmjet myslimanëve dhe katolikëve shqiptarë;
- i etiketon kritikët si armiq të fesë;
- cenon karakterin laik të shkollës dhe institucioneve;
- përpiqet ta rishkruajë historinë kombëtare sipas interesave fetare.
Shqiptaria nuk është kundër besimit. Shqiptaria është shtëpia e përbashkët e besimtarëve dhe jobesimtarëve.
Ku janë dokumentet për “gjashtë milionë markat”?
Naim Tërnava ka deklaruar publikisht se nën ombrellën e Bashkësisë Islame janë mbledhur rreth gjashtë milionë marka gjermane për UÇK-në. Në publik janë paraqitur gjithashtu dokumente për pagesa shumë më të vogla—për shembull, pretendime të shoqëruara me dokumente për rreth 83 mijë marka. Raportimi për dokumentet e publikuara
Ne nuk deklarojmë se paratë janë keqpërdorur. Pa hetim dhe dokumentacion të plotë, një akuzë e tillë do të ishte e papërgjegjshme.
Por kur përmendet një shumë prej gjashtë milionë markash, publiku ka të drejtë të kërkojë:
- librat e arkës dhe llogaritë bankare;
- listën e donatorëve, duke mbrojtur të dhënat personale kur kërkohet;
- datat dhe vendet ku janë mbledhur paratë;
- procesverbalet e organeve përgjegjëse;
- dëftesat e pranimit dhe transferimit;
- emrat e strukturave që i kanë pranuar fondet;
- raportin ndërmjet shumës së deklaruar dhe shumave të dokumentuara;
- auditim të pavarur financiar.
Kontributi për UÇK-në është një akt atdhetar vetëm kur dokumentohet me ndershmëri. Emri i UÇK-së nuk duhet të përdoret si mburojë politike dhe as si dëshmi pa dokumente.
Prandaj kërkojmë që BIK-u ta publikojë dosjen financiare që e mbështet shifrën e deklaruar. Nëse dokumentet ekzistojnë, ato do ta vërtetojnë kontributin. Nëse mungojnë, institucionet duhet të sqarojnë pse.
Kërkojmë hetim ligjor, jo gjykim politik
Federata e Arbërit u bën thirrje Prokurorisë së Shtetit, Policisë së Kosovës, Administratës Tatimore, Njësisë së Inteligjencës Financiare dhe institucioneve të tjera kompetente që, brenda autorizimeve ligjore, të vlerësojnë nëse ekzistojnë baza konkrete për:
- Verifikimin e financimeve të jashtme të BIK-ut dhe institucioneve të lidhura me të.
- Kontrollin e origjinës, destinacionit dhe raportimit të fondeve për ndërtimin e objekteve fetare.
- Verifikimin e pretendimit publik për gjashtë milionë marka të mbledhura për UÇK-në.
- Shqyrtimin e çdo lidhjeje financiare me organizata që mund të kenë qenë të sanksionuara ose të lidhura me ekstremizmin.
- Vlerësimin e deklaratave publike që mund të përmbajnë kërcënim, nxitje, frikësim ose diskriminim.
- Kontrollin e respektimit të rregullave të brendshme, mandateve, pasurisë dhe konfliktit të mundshëm të interesit.
Kjo thirrje nuk është shpallje fajësie. Fajësinë e përcakton vetëm gjykata. Por transparenca dhe verifikimi nuk janë sulm ndaj fesë—janë detyrim në një shtet ligjor.
Naim Tërnava duhet të zgjedhë: udhëheqës fetar apo komandant politik?
Nëse dëshiron të jetë udhëheqës fetar, duhet të flasë me gjuhën e paqes, dialogut dhe respektit.
Nëse dëshiron të sillet si aktor politik, atëherë duhet të pranojë kritikën, hetimin, transparencën dhe përgjegjësinë publike që u kërkohet të gjithë drejtuesve me ndikim shoqëror.
Nuk mund ta kërkosh privilegjin e autoritetit fetar dhe, në të njëjtën kohë, paprekshmërinë nga pyetjet qytetare.
Pas më shumë se dy dekadash në krye të BIK-ut, pyetja nuk është më vetëm se çfarë thotë Naim Tërnava. Pyetja është se çfarë institucioni ka ndërtuar, si është financuar, kujt i ka shërbyer dhe çfarë trashëgimie po i lë Kosovës.
Federata e Arbërit do ta mbrojë lirinë e besimit të çdo qytetari, por me të njëjtën vendosmëri do ta mbrojë:
- karakterin laik të Republikës së Kosovës;
- lirinë e shprehjes dhe të mendimit kritik;
- harmoninë ndërmjet shqiptarëve myslimanë dhe katolikë;
- shkollën, shkencën dhe kulturën kombëtare;
- figurat e Rilindjes Kombëtare;
- transparencën financiare;
- rendin kushtetues dhe orientimin perëndimor të Kosovës.
Kosova nuk ka nevojë për mure dhe fortesa ideologjike. Ka nevojë për institucione të hapura, udhëheqës të përgjegjshëm dhe qytetarë që nuk heshtin përpara asnjë autoriteti.
Federata e Arbërit
Për shtetin laik, identitetin shqiptar dhe përgjegjësinë publike
