Luan – Asllan Dibrani
AMANETI I GURËVE TË ARBËRIT
Poemë epike për ringjalljen e Kishës së lashtë në Zogaj të Vushtrrisë
KËNGA E PARË
Kur zgjohet guri
Mos thuaj se ky gur është i heshtur,
se guri i Arbërit ka gojë e kujtesë;
nën myshkun e shekujve ruan një emër,
nën plagët e kohës ruan një besë.
Ai i ka parë agimet ilire,
kur dielli përkëdhelte altarët e lashtë,
kur shqipja fluturonte mbi male të lira
dhe njeriu i kësaj toke e quante veten zot në vatër.
Ky gur ka dëgjuar psalme e këngë,
ka dëgjuar lutjen e nënës mbi djep,
ka parë luftëtarë të nisen pa kthim
dhe gra që i përcillnin me lot, por me kokën lart.
Në të janë gdhendur
emra që koha nuk mundi t’i shuajë,
gishta mjeshtërish,
djersë punëtorësh,
lutje priftërinjsh,
këngë trimash
dhe amanete të pathëna.
Prandaj sot,
kur mbi këtë tokë ngrihet përsëri një faltore,
nuk vendoset vetëm një gur mbi një gur.
Ngrihet një kujtesë.
Ngrihet një dëshmi.
Ngrihet një faqe e historisë
që të tjerët u përpoqën ta grisin,
por që gjaku ynë
e ruajti të shkruar në zemër.
Kjo kishë nuk ngrihet kundër askujt.
Ajo ngrihet kundër harresës.
Nuk ngrihet për të ndarë.
Ngrihet për të dëshmuar
se shqiptarët kanë rrënjë,
kanë qytetërim,
kanë histori
dhe kanë vendin e tyre
në sofrën e madhe të Evropës.
KËNGA E DYTË
Drita ilire
Para se hartat të vizatonin kufij,
para se mbretëritë të ndanin trojet,
këtu jetonte një popull
që i fliste detit, malit dhe diellit.
Iliria nuk ishte ëndërr.
Ishte tokë.
Ishte emër.
Ishte frymë.
Ishte jehona e një bote
që ngriti qytete,
fortesa,
faltore
dhe udhë që lidhnin brigjet me malet.
Në këto troje
krishterimi hodhi rrënjë të hershme,
u përhap si dritë mbi gurë
dhe u ndërthur me shpirtin e njerëzve.
Shqiptari nuk e priti qytetërimin
si lëmoshë nga të tjerët.
Ai ishte pjesë e tij.
Ai dha gjak,
mendje,
art,
besë
dhe qëndresë.
Nga këto brigje
dolën burra e gra
që i shërbyen Evropës,
që mbrojtën rrugët e saj,
që bartën kulturë,
që ndërtuan ura
mes Lindjes dhe Perëndimit.
Por historia shpesh
shkruhet nga duart e pushtuesve.
Ata marrin gurin,
i ndërrojnë emrin
dhe pastaj shpallin
se guri nuk ka pasur kurrë zot.
Ata marrin këngën,
ia ndryshojnë gjuhën
dhe pretendojnë
se melodia ka lindur në oborrin e tyre.
Por toka mban mend.
Guri mban mend.
Varri mban mend.
Dhe populli që nuk e humb kujtesën,
nuk humbet kurrë përfundimisht.
KËNGA E TRETË
Shekujt e pushtimit
Erdhën perandori
me flamuj të rëndë
dhe me ligje të huaja.
Erdhën me ushtri,
me taksa,
me zjarr
dhe me heshtje të detyruar.
Ndryshuan emra vendesh.
Shkatërruan dokumente.
Përvetësuan objekte kulti.
Mbuluan gjurmë të lashta
me shtresa sundimi.
Disa i quajtën tonat të vetat.
Disa i paraqitën kishat tona
si dëshmi të historive të huaja.
Disa i kthyen heronjtë tanë
në personazhe të tregimeve të tyre.
Disa kërkuan
që shqiptari të harronte
se kishte qenë këtu
para ardhjes së tyre.
Administrata osmane
e rëndoi gjatë jetën e popullit tonë,
e la gjuhën jashtë shkollës
dhe identitetin kombëtar
nën trysninë e perandorisë.
Shovinizmat sllave
u përpoqën të përvetësonin monumente,
të ndryshonin emra
dhe të vendosnin vula të huaja
mbi trashëgiminë e kësaj toke.
Rryma të caktuara greke
kërkuan t’i shkrinin shqiptarët
në histori të tjera,
duke mohuar gjuhën,
kishën
dhe veçantinë e tyre.
Por e vërteta nuk është pronë
e asnjë oborri mbretëror.
Ajo nuk mbahet mbyllur
në arkivat e pushtuesit.
Ajo del në dritë
si burimi që çan shkëmbin.
Sepse nuk mund ta vjedhësh
përjetësisht një kulturë.
Mund t’ia marrësh librin,
por jo kujtesën.
Mund t’ia rrëzosh faltoren,
por jo besimin.
Mund t’ia ndalosh gjuhën,
por jo këngën
që nëna ia pëshpërit fëmijës.
KËNGA E KATËRT
Shqiponja e Krujës
Pastaj erdhi një kohë
kur retë u mblodhën mbi Evropë.
Një perandori e madhe
ecte si stuhi
drejt zemrës së kontinentit.
Kështjellat binin.
Mbretërit dridheshin.
Ushtritë tërhiqeshin.
Por mbi malet e Arbërisë
u ngrit një burrë
që nuk e njihte gjunjëzimin.
Gjergj Kastrioti – Skënderbeu.
Emër që tingëllon si shpatë.
Emër që ngrihet si flamur.
Emër që mbetet
mbi të gjitha kurorat e kohës.
Ai nuk kishte pas vetes
një perandori të pasur.
Kishte male.
Kishte burra.
Kishte besë.
Kishte një popull
që lirinë e çmonte
më shumë se jetën.
Në Torvioll,
në Krujë,
në Albulenë,
në fushat e Arbërisë,
ai shkroi me qëndresë
atë që diplomatët
nuk mund ta shkruanin me bojë.
Shpata e tij
nuk çante vetëm parzmore.
Ajo çante frikën.
Ajo çante errësirën.
Ajo i tregonte Evropës
se një popull i vogël në numër
mund të jetë i madh në shpirt.
Skënderbeu nuk mbrojti vetëm Krujën.
Ai mbrojti portat e Evropës.
Mbrojti qytetet
që nuk e kishin parë kurrë.
Mbrojti kambanat
që nuk i kishte dëgjuar.
Mbrojti një qytetërim
që shpesh e lavdëroi,
por jo gjithmonë
ia ktheu borxhin Arbërisë.
O Evropë,
kur flet për lirinë,
kujtoje edhe atë burrë
që për një çerek shekulli
e mbajti stuhinë larg pragut tënd.
Kujtoje popullin
që dha bijtë e vet
për një betejë
më të madhe se kufijtë e tij.
Sepse aty ku qëndroi Skënderbeu,
nuk qëndroi vetëm një princ.
Qëndroi Arbëria.
Qëndroi krishterimi shqiptar.
Qëndroi nderi i Evropës.
KËNGA E PESTË
Nëna e botës
Shekujt kaluan.
Shpatat heshtën.
Por nga i njëjti popull
u ngrit një tjetër madhështi.
Jo me përkrenare.
Jo me kalë lufte.
Jo me ushtri.
Por me një palë duar
që prekën plagët e njerëzimit.
Nëna Terezë.
E vogël në trup,
e pafund në shpirt.
Shqiptare në gjak,
nënë për botën.
Ajo hyri
aty ku të tjerët largoheshin.
U ul pranë të sëmurit.
Përqafoi të braktisurin.
I dha emër atij
që bota e kishte kthyer në numër.
Në sytë e saj
nuk kishte kufij.
Nuk kishte racë.
Nuk kishte pasuri.
Kishte vetëm njeriun
dhe dinjitetin e tij.
Skënderbeu
e mbrojti Evropën me shpatë.
Nëna Terezë
e pushtoi botën me mëshirë.
Ai ngriti mburojën
kundër ushtrive.
Ajo ngriti zemrën
kundër indiferencës.
Njëri u bë simbol i qëndresës.
Tjetra u bë simbol i dashurisë.
Të dy shqiptarë.
Të dy figura të rangut botëror.
Të dy dëshmi
se ky komb i vogël
ka ditur t’i japë njerëzimit
heronj të mëdhenj.
KËNGA E GJASHTË
Gjuha që nuk u vra
Na ndaluan alfabetin.
Na ndoqën mësuesit.
Na dogjën shkollat.
Na përçanë në krahina,
në fe,
në administrata
dhe në kufij të huaj.
Por nëna shqiptare
e ruajti gjuhën
si prush nën hi.
Në odë,
në kullë,
në mërgim,
në burg,
në këngë
dhe në vaj,
shqipja mbeti gjallë.
Ajo jetoi
në vargjet e rilindësve.
Në fjalën e Naimit.
Në kushtrimin e Fishtës.
Në urtësinë e Mjedës.
Në revoltën e Migjenit.
Në abetaret
që kalonin fshehurazi
nga një dorë në tjetrën.
Kombi ynë
nuk u ruajt vetëm me armë.
U ruajt me shkronjë.
U ruajt me këngë.
U ruajt me emrin e fëmijës.
U ruajt me flamurin
që pritej në heshtje
dhe hapej në ditën e lirisë.
Prandaj mos e nënçmoni gjuhën.
Ajo është kështjella
që nuk e pushtoi asnjë perandori.
Mos e nënçmoni librin.
Ai është ushtria
që mbron kombin
pa derdhur gjak.
Mos e harroni historinë.
Ajo është harta
që na tregon
se nga kemi ardhur
dhe ku nuk duhet të humbasim.
KËNGA E SHTATË
Kisha si kujtesë
Sot, mbi këtë tokë,
kur ngrihet kjo kishë,
le të mos shihet
vetëm si ndërtesë prej guri.
Ajo është një kthim.
Një dëshmi.
Një kujtesë e zgjuar.
Një urë
mes të parëve dhe brezave.
Në themelet e saj
nuk futet vetëm beton.
Futet historia.
Futet lutja.
Futet djersa e atyre
që nuk pranuan
të mbeten pa gjurmë.
Kjo kishë
nuk ia merr dritën askujt.
Drita nuk pakësohet
kur ndahet.
Ajo shtohet.
Respekti për një kishë
nuk e dobëson një xhami.
Respekti për një xhami
nuk e dobëson një kishë.
Por mohimi i historisë
e dobëson të gjithë shoqërinë.
Urrejtja
nuk ndërton as tempuj,
as kombe,
as të ardhme.
Prandaj le të ngrihet
me dinjitet.
Le të jetë shtëpi lutjeje,
por edhe monument kujtese.
Le t’u tregojë fëmijëve
se shqiptarët
kanë jetuar me besime të ndryshme,
por kanë pasur një atdhe,
një gjuhë,
një flamur
dhe një gjak.
Feja mund të jetë udha e shpirtit.
Kombi është shtëpia e përbashkët.
Dhe shtëpia nuk digjet
për shkak të dhomave të saj.
Ajo ruhet.
Ajo forcohet.
Ajo u lihet brezave.
KËNGA E TETË
Thirrja e brezave
O shqiptar,
mos ec mbi historinë tënde
si mbi një rrugë pa emër.
Nën çdo hap
mund të ketë një varr.
Një altar.
Një shkollë të djegur.
Një luftëtar të harruar.
Një nënë
që priti djalin gjithë jetën.
Mos ia fal harresës
atë që të parët
e paguan me gjak.
Mos lejo
që të tjerët të të tregojnë
kush ke qenë.
Lexo.
Kërko.
Ruaj.
Dëshmo.
Mos urre askënd,
por mos moho veten.
Mos merr historinë e tjetrit,
por mos lejo
të ta marrin tënden.
Mos e përdor fenë
si thikë kundër vëllait.
Mos e përdor kombin
si maskë për urrejtjen.
Ji shqiptar
me dije,
me kulturë,
me drejtësi
dhe me dinjitet.
Sepse kombi nuk mbrohet
vetëm me britma.
Mbrohet me shkollë.
Me punë.
Me art.
Me kujtesë.
Me ligj.
Me guxim për ta thënë të vërtetën
edhe kur ajo nuk pëlqehet.
KËNGA E NËNTË
Betimi para gurit
Sot vendos dorën
mbi këtë gur
dhe betohu:
Se nuk do ta shesësh historinë
për një interes të vogël.
Se nuk do ta mohosh gjuhën
për një duartrokitje të huaj.
Se nuk do ta ndash kombin
për shkak të fesë.
Se do ta ruash kishën,
xhaminë,
teqenë
dhe çdo vend lutjeje
si pjesë të jetës së njerëzve,
por mbi të gjitha
do ta ruash shqiptarin.
Betohu
se Skënderbeun
nuk do ta kujtosh vetëm në përvjetor.
Do ta kujtosh
sa herë që liria rrezikohet.
Betohu
se Nënën Terezë
nuk do ta përmendësh vetëm si emër.
Do ta kujtosh
sa herë që një njeri
mbetet i vetëm.
Betohu
se flamurin
nuk do ta mbash vetëm në dorë.
Do ta mbash në sjellje,
në ndershmëri,
në punë
dhe në dashurinë për vendin.
Sepse shqiponja
nuk është vetëm figurë mbi pëlhurë.
Ajo është përgjegjësi.
Dy kokat e saj
shikojnë larg,
por zemrën e kanë një.
Ashtu duhet të jetë edhe kombi.
Me shumë krahina.
Me shumë besime.
Me shumë histori familjare.
Por me një zemër shqiptare.
KËNGA E FUNDIT
Kur kambanat të bien
Dhe kur kambanat
të bien mbi këtë tokë,
le të dëgjohet më shumë
se tingulli i bronzit.
Le të dëgjohet zëri i Ilirisë.
Le të dëgjohet besa e Arbërit.
Le të dëgjohet kushtrimi i Krujës.
Le të dëgjohet lutja e Nënës Terezë.
Le të dëgjohet kënga e mërgimtarit
që e mbajti atdheun në zemër.
Le të dëgjohet zëri
i të burgosurit politik
që nuk e shiti bindjen.
Le të dëgjohet zëri
i artistit që ruan kujtesën
me penë,
me daltë,
me ngjyrë
dhe me fjalë.
Le të dëgjojë Evropa
se shqiptarët nuk kërkojnë
lavdi të huaj.
Kërkojnë njohjen
e së vërtetës së tyre.
Le të dëgjojë bota
se ne nuk jemi popull
që lindi nga pushtimet.
Ne jemi popull
që u mbijetoi pushtimeve.
Ne nuk jemi hije
në historinë e të tjerëve.
Ne kemi historinë tonë.
Kemi gjuhën tonë.
Kemi heronjtë tanë.
Kemi shenjtorët tanë.
Kemi plagët tona.
Kemi të drejtën
t’i kujtojmë pa frikë.
Dhe sa të ketë
një gur që flet shqip,
sa të ketë
një nënë që i këndon fëmijës në shqip,
sa të ketë
një flamur që valon mbi trojet tona,
sa të ketë
një zemër që rreh për Arbërinë,
nuk do të vdesë
emri shqiptar.
Do të jetojë
në male.
Në dete.
Në kisha.
Në kulla.
Në këngë.
Në libra.
Në kujtesën e Evropës
dhe në ndërgjegjen e botës.
Sepse perandoritë bien.
Fronet thyhen.
Hartat ndryshojnë.
Por populli
që ruan kujtesën,
besën
dhe gjuhën,
mbetet i pavdekshëm.
Ngrihu, o kishë,
mbi themelet e kujtesës!
Ngrihu si dritë,
jo si ndarje!
Ngrihu si dëshmi,
jo si hakmarrje!
Ngrihu si amanet
për fëmijët që do të vijnë!
Dhe thuaju:
Këtu jetoi një popull
që nuk u përkul.
Këtu luftoi Skënderbeu.
Këtu lindi shpirti
që i dha botës Nënën Terezë.
Këtu guri,
gjaku
dhe gjuha
kanë një emër:
SHQIPTAR!
Lavdi Ilirisë së lashtë!
Lavdi Arbërisë së pamposhtur!
Lavdi Skënderbeut, mburojës së Evropës!
Lavdi Nënës Terezë, zemrës së njerëzimit!
Lavdi kombit shqiptar dhe kujtesës së tij të pavdekshme!
Autor: Asllan Dibrani – Luani
Poet, publicist, piktor, skulptor, gazetar, ish i burgosur politik, anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe veprimtar shumëvjeçar për çështjen kombëtare shqiptare.
“Historia nuk vdes për sa kohë jeton kujtesa e një kombi.”
