___
(në shqip dhe serbisht)
Po shikoja një emision në një televizion serb dhe, për disa minuta, pata përshtypjen se historia kishte vendosur ta transmetonte një komedi pa skenar.
Në studio ishin ulur disa gjeneralë serbë, me fytyra të trishtuara dhe me atë vështrimin karakteristik të njerëzve të cilëve historia sapo ua ka dorëzuar një faturë që nuk duan ta paguajnë.
Me lot në sy, ata flisnin për tradhtinë e madhe të Viktor Çernomyrdinit, ish-kryeministrit rus, i cili, sipas rrëfimit të tyre, i kishte zhgënjyer pikërisht në çastin kur ata po përpiqeshin t’i gjenin kapitullimit një emër më të bukur.
Sepse në politikën serbe edhe kapitullimi duhet të ketë një emërtim ceremonial.
„Kapitullim“ tingëllon keq.
„Marrëveshje“ tingëllon shumë më mirë.
Kështu, në vend që t’i thuash popullit: „I dorëzuam armët“, mund t’i thuash: „Hapëm një kapitull të ri në marrëdhëniet ndërkombëtare.“
MILOSHEVIQI, SHARMI DIPLOMATIK DHE SARMA E MIRËS
Kur Marti Ahtisari dhe Viktor Çernomyrdin mbërritën te Millosheviqi me delegacionet e tyre, ai, me sa duket, i priti me përzemërsinë e një njeriu që ende beson se çdo ultimatum mund të neutralizohet me një gotë raki.
Millosheviqi, sipas të gjitha gjasave, mendonte se mund t’i joshte me sharm, me komplimente, me sarmën e Mirës dhe me shlivovicën.
Ndoshta mendonte se ishin turq.
Sepse sipas kësaj logjike diplomatike, nëse një njeri e ha sarmën tënde, e pi rakinë tënde dhe të dëgjon ndërsa ia këndon këngën „Osman Aga, ti je dashuria ime“, atëherë një marrëveshje e favorshme praktikisht është nënshkruar.
Por Ahtisari vinte nga një shkollë krejt tjetër diplomatike.
Ai, sipas këtij versioni të gjeneralëve të pikëlluar, mund t’i ketë thënë:
— Unë dhe vëllai im Viktor Çernomyrdin nuk kemi ardhur të negociojmë me ty. Kemi ardhur të ta sjellim ultimatumin për kapitullim të pakushtëzuar. Sarmën haje me Mirën, ndërsa rakinë pije me patriarkun tënd, i cili mbrëmë nuk arriti ta qijë popadijen e vet, sepse bomba jonë ia kishte bërë koqet copë e grimë.
Nuk e di nëse kjo fjali është thënë ndonjëherë vërtet.
Por, duke gjykuar nga historia, do të kishte qenë një mënyrë jashtëzakonisht efikase për t’i përfunduar negociatat brenda pak sekondash.
PERANDORIA RUSE MBËRRIN NË SLATINË
Dhe pastaj vjen pjesa më interesante.
Gjeneralët tregojnë se sa shumë u gëzuan kur dëgjuan se ushtria ruse, po nisej nga Bosnja drejt aeroportit të Sllatinës.
Në imagjinatën e tyre, nëna Rusi po vinte për ta shpëtuar bijën e saj Serbinë.
Dhe jo vetëm kaq.
Ajo po vinte me një shpejtësi të tillë, saqë KFOR-i demokratik do të arrinte t’i shihte vetëm gjurmët e çizmeve ruse mbi asfalt.
Problemi ishte vetëm një detaj i vogël:
ushtria ruse që mbërriti nuk i ngjante aspak ushtrisë që ekzistonte në imagjinatën e tyre.
Gjeneralët prisnin një ushtri perandorake.
Panë rrënoja.
Prisnin kolona të frikshme tankesh.
Panë hekurishte të ndryshkura e të pluhurosura, gjysmë të prishura dhe të mbështetura mbi rrota të shtrembëra që dukej se kishin kaluar më shumë kohë në servis sesa në luftë.
Në atë çast patriotizmi serb pësoi një goditje më të fortë se çdo bombardim:
u përplas me realitetin.
„NUK KEMI AS BUKË, AS CIGARE“
Por goditja e vërtetë erdhi më vonë.
Rusët thanë se nuk kishin bukë.
Nuk kishin cigare.
Dhe ndoshta nuk kishin as shumë arsye të dukeshin si një ushtri serioze, sepse kishin ardhur për ta shpëtuar një perandori mitologjike.
Atëherë gjeneralët serbë e kuptuan një të vërtetë të tmerrshme:
në krahasim me ushtrinë ruse, edhe ushtria e Enver Hoxhës dukej si një ushtri aristokratike.
Ky është një nga ato çaste historike kur miti nuk shembet me zhurmë.
Thjesht del para teje me një kamion të ndryshkur dhe ta kërkon një cigare.
PRISNIM MOSKËN PERANDORAKE, POR PAMË KARVANE CIGANËSH QË I TËRHEQNIN ME KUAJ QERRET E MBULUARA ME NAJLON TË ZI
Njëri prej gjeneralëve serbë të zhgënjyer e përshkroi ushtrinë ruse që hyri në Kosovë si diçka që i ngjante më shumë karvanëve nomadë romë, të cilët ai i përshkroi si „halabakë“, me qerre të gjata të mbuluara me najlon të zi, që tërhiqeshin nga kuajt e zgjebosur.
Ndoshta ishte hera e parë në histori që një gjeneral serb e kuptoi se shpëtimtari i madh sllav nuk kishte ardhur mbi një kalë të bardhë.
Kishte ardhur mbi një copë hekurishte të ndryshkur që kërkonte naftë.
300 MIJË DOLLARË PËR NJË PERANDORI
Dhe pastaj, siç ndodh gjithmonë në historitë ku historia ka pësuar një dështim, në skenë shfaqen paratë.
300 mijë dollarë.
Sipas rrëfimit të gjeneralit serb të zhgënjyer, Klintoni e kishte korruptuar Çernomyrdinin me 300 mijë dollarë.
Dhe Çernomyrdini, me sa duket, i kishte thënë:
— Nëse m’i jep edhe 300 mijë, do t’ia qij Jelcinit, gruan, familjen dhe gjithë pemën e tij familjare nga regjistri amzë i lindjeve.
Këtu historia bëhet veçanërisht interesante.
Sepse kur një perandori ia shpjegon humbjen me 600 mijë dollarë, kupton se sa lirë mund të jetë ndonjëherë gjeopolitika.
„NE DHE RUSËT JEMI 300 MILIONË“
Dhe pikërisht atëherë më erdhi ndërmend ajo kënga serbe:
„Nas i Rusa 300 miliona.“
Treqind milionë!
Me një numër të tillë, sipas logjikës së këngës, nuk kishte më asnjë pengesë.
Beogradi duhej të shtrihej deri në Tokio.
Hartat e botës duhej të kërkonin pushime vjetore.
Por historia ka një zakon të keq:
ajo nuk këndon.
Ajo numëron.
Dhe kur numëroi ushtarët, tanket, karburantin, bukën, cigaret dhe realitetin, doli se perandoria e madhe kishte një problem të vogël:
ishte shumë më e vogël sesa dukej në këngë.
Në fund, ata që ëndërronin të shtriheshin nga Beogradi deri në Tokio u tkurrën aq shumë në përplasjen me realitetin, sa përfunduan:
të vegjël sa një Nokia.
Dhe kjo është ndoshta ironia më e bukur e gjithë historisë:
Donin ta pushtonin botën.
Historia ua dha një telefon mobil me emrin Nokia.
______
KAKO JE USPELA SRBIJA DA POSTANE NOKIJA ?
Autor: Lirim Gashi
Gledao sam jednu emisiju na srpskoj televiziji i, nekoliko minuta, imao utisak da je istorija odlučila da emituje komediju bez scenarija.
U studiju je sedelo nekoliko srpskih generala, tužnih lica i sa onim karakterističnim pogledom ljudi kojima je istorija upravo uručila račun koji ne žele da plate.
Sa suzama u očima govorili su o velikoj izdaji Viktora Černomirdina, bivšeg ruskog premijera, koji ih je, prema njihovoj priči, razočarao upravo u trenutku kada su pokušavali da kapitulaciji pronađu neko lepše ime.
Jer u srpskoj politici čak i kapitulacija mora da ima ceremonijalan naziv.
„Kapitulacija“ zvuči loše.
„Sporazum“ zvuči mnogo bolje.
Tako, umesto da narodu kažeš: „Predali smo oružje“, možeš da mu kažeš: „Otvorili smo novo poglavlje u međunarodnim odnosima.“
MILOŠEVIĆ, DIPLOMATSKI ŠARM I DOBRA SARMA
Kada su Marti Ahtisari i Viktor Černomirdin stigli kod Miloševića sa svojim delegacijama, on ih je, sudeći po svemu, dočekao srdačnošću čoveka koji još veruje da se svaki ultimatum može neutralisati čašicom rakije.
Milošević je, po svemu sudeći, mislio da može da ih pridobije šarmom, komplimentima, Mirinom sarmom i šljivovicom.
Možda je mislio da su Turci.
Jer, prema toj diplomatskoj logici, ako čovek pojede tvoju sarmu, popije tvoju rakiju i sluša te dok mu pevaš pesmu „Osman Aga, ti si moja ljubav“, onda je povoljan sporazum praktično već potpisan.
Ali Ahtisari je dolazio iz sasvim druge diplomatske škole.
On je, prema ovoj verziji ožalošćenih generala, mogao da mu kaže:
— Ja i moj brat Viktor Černomirdin nismo došli da pregovaramo s tobom. Došli smo da ti donesemo ultimatum za bezuslovnu kapitulaciju. Sarmu jedi sa Mirom, a rakiju pij sa svojim patrijarhom, koji sinoć nije uspeo da jebe svoju popadiju jer mu je naša bomba raznela muda na komade.
Ne znam da li je ova rečenica ikada zaista izgovorena.
Ali, sudeći po istoriji, bila bi to izuzetno efikasna metoda da se pregovori završe za nekoliko sekundi.
RUSKO CARSTVO STIŽE NA SLATINU
A onda dolazi najzanimljiviji deo.
Generali pričaju koliko su se obradovali kada su čuli da ruska vojska kreće iz Bosne prema aerodromu Slatina.
U njihovoj mašti majka Rusija dolazila je da spase svoju ćerku Srbiju.
I ne samo to.
Dolazila je takvom brzinom da bi demokratski KFOR stigao samo da vidi tragove ruskih čizama na asfaltu.
Problem je bio samo u jednom sitnom detalju:
ruska vojska koja je stigla nije ni najmanje ličila na vojsku koja je postojala u njihovoj mašti.
Generali su očekivali imperijalnu vojsku.
Videli su olupine.
Očekivali su zastrašujuće kolone tenkova.
Videli su zarđalo i prašnjavo gvožđe, poluraspalo i oslonjeno na točkove koji su, činilo se, više vremena proveli u servisu nego u ratu.
U tom trenutku srpski patriotizam je doživeo udarac jači od svakog bombardovanja:
sudario se sa stvarnošću.
„NEMAMO NI HLEBA NI CIGARETA“
Ali pravi udarac došao je kasnije.
Rusi su rekli da nemaju hleba.
Nemaju cigareta.
A možda nisu imali ni mnogo razloga da izgledaju kao ozbiljna vojska, jer su došli da spase jedno mitološko carstvo.
Tada su srpski generali shvatili jednu užasnu istinu:
u poređenju sa ruskom vojskom, čak je i vojska Envera Hodže izgledala kao aristokratska vojska.
To je jedan od onih istorijskih trenutaka kada se mit ne ruši uz buku.
Jednostavno ti priđe u zarđalom kamionu i zatraži cigaretu.
OČEKIVALI SMO IMPERIJALNU MOSKVU, A VIDELI KARAVANE CIGANA KOJE SU KONJI VUKLI U KOLIMA PREKRIVENIM CRNIM NAJLONOM
Jedan od razočaranih srpskih generala opisao je rusku vojsku koja je ušla na Kosovo kao nešto što je više ličilo na romske nomadske karavane, koje je opisao kao „halabuke“, sa dugim kolima prekrivenim crnim najlonom, koje su vukli šugavi konji.
Možda je to bio prvi put u istoriji da je jedan srpski general shvatio da veliki slovenski spasitelj nije došao na belom konju.
Došao je na komadu zarđalog gvožđa koje je tražilo gorivo.
300 HILJADA DOLARA ZA JEDNO CARSTVO
A onda, kao što se uvek dešava u pričama u kojima je istorija doživela neuspeh, na scenu stupaju pare.
300 hiljada dolara.
Prema priči razočaranog srpskog generala, Klinton je podmitio Černomirdina sa 300 hiljada dolara.
A Černomirdin mu je, izgleda, rekao:
— Ako mi daš još 300 hiljada, jebaću Jeljcinu ženu, porodicu i celo njegovo porodično stablo iz matične knjige rođenih.
Ovde istorija postaje naročito zanimljiva.
Jer kada poraz jednog carstva objašnjavaš sa 600 hiljada dolara, shvatiš koliko geopolitika ponekad može da bude jeftina.
„NAS I RUSA 300 MILIONA“
I baš tada mi je pala na pamet ona srpska pesma:
„Nas i Rusa 300 miliona.“
Tri stotine miliona!
Sa takvim brojem, prema logici pesme, više nije bilo nikakvih prepreka.
Beograd je trebalo da se prostire sve do Tokija.
Mape sveta morale su da traže godišnji odmor.
Ali istorija ima jednu lošu naviku:
ona ne peva.
Ona broji.
A kada je prebrojala vojnike, tenkove, gorivo, hleb, cigarete i stvarnost, ispostavilo se da veliko carstvo ima jedan mali problem:
bilo je mnogo manje nego što je izgledalo u pesmi.
Na kraju, oni koji su sanjali da se prostiru od Beograda do Tokija toliko su se smanjili u sudaru sa stvarnošću da su završili:
mali kao Nokia.
I to je možda najlepša ironija cele priče:
Hteli su da osvoje svet.
Istorija im je dala mobilni telefon Nokia.
