Unë këtu po ushtroj vetëm një të drejtë themelore: lirinë e shprehjes.
Dhe po ju bëj një pyetje shumë të thjeshtë: pse duhet ta pranojmë që një fe apo ideologji të hyjë çdo ditë në shtëpitë tona përmes altoparlantëve, pa na pyetur askush?
Shikoni këto dy fotografi.
E para është nga Shqipëria e diktaturës komuniste: altoparlantët përdoreshin për ta shpërndarë zërin e regjimit në hapësirën publike, në mënyrë të vazhdueshme dhe të pakërkuar nga qytetari.
E dyta paraqet altoparlantët e një objekti kulti të një feje me origjinë në Lindjen e Mesme, të përdorur për ta transmetuar jashtë objektit të kultit thirrjen fetare në gjuhën arabe.
Ideologjitë janë të ndryshme. Përmbajtja është e ndryshme. Por pyetja mbi hapësirën publike mbetet e njëjtë: a duhet një mesazh i amplifikuar të depërtojë në hapësirën e të gjithëve, edhe të atyre që nuk e kanë zgjedhur?
Dhe duhet ta kujtojmë edhe këtë: qytetarët e Kosovës nuk janë pyetur ndonjëherë drejtpërdrejt dhe në mënyrë demokratike nëse duan që thirrje fetare në gjuhën arabe të transmetohen rregullisht me altoparlantë mbi lagjet dhe shtëpitë e tyre. Nuk ka pasur referendum dhe as mandat të drejtpërdrejtë popullor për këtë.
Heshtja nuk është domosdoshmërisht pëlqim. Zakoni nuk është mandat demokratik.
Besimi është liri. Lutja është liri. Çdokush duhet të jetë i lirë të besojë, të mos besojë, të lutet apo të mos lutet.
Por liria fetare nuk duhet të nënkuptojë automatikisht të drejtën për ta amplifikuar besimin tënd në hapësirën e përbashkët dhe për t’ua imponuar atë akustikisht të tjerëve.
Prandaj ky debat duhet të hapet seriozisht në Kosovë.
Në çdo qytet dhe në çdo fshat, qytetarët duhet të kenë të drejtë të organizohen dhe të kërkojnë me peticion kufizimin ose ndalimin e altoparlantëve fetarë në ambientet e jashtme, me rregulla të njëjta për të gjithë.
Beso lirshëm. Lutu lirshëm. Por lëri edhe të tjerët të jetojnë lirshëm.
Sepse hapësira publike nuk i përket asnjë ideologjie dhe asnjë feje.
Ajo na përket të gjithëve.
Dhe, në fund, edhe qetësia është liri.
***
Shpesh flitet për “vëllazërinë myslimane”. Mirëpo, në Kosovë, shifrat zyrtare tregojnë një histori krejt tjetër.
Në vitin 1999, rreth 91% e zotimeve për ndihmë humanitare të regjistruara vinin nga vendet perëndimore, ndërsa vetëm 2,5% nga vendet Muslimane. Për rindërtimin, deri në fund të vitit 2000, donatorët (privat) perëndimorë kishin shpenzuar afro 765 milionë dollarë, kundrejt vetëm 5 milionë dollarëve të regjistruar nga Turqia dhe Arabia Saudite.
Duhet pranuar se edhe disa qeveri dhe organizata nga vendet myslimane ndihmuan refugjatët.
Por ndërhyrja ushtarake, siguria dhe pjesa dërrmuese e rindërtimit u financuan nga Shtetet e Bashkuara, NATO-ja dhe Bashkimi Evropian.
Nëse vëllazëria matet edhe me gatishmërinë për ta hapur portofolin, duket se disa “vëllezër” e kanë mbajtur dorën goxha fort të shtrënguar.
E vetmja “ndihmë” që na erdhi prej tyre, në fakt nuk ishte ndihmë, por një formë kolonizimi mendor: altoparlantë që pesë herë në ditë lëshojnë thirrje në arabisht, në një gjuhë që pothuajse askush nKosovë nuk e kupton.
Për 99,8% të njerëzve, është praktikisht si kinezishtja.
*Burimet: raportet zyrtare të Komisionit Evropian, Bankës Botërore dhe OKB-së.
