Nga: Feti Tunuzliu, Mitrovicë
Mr. Jusuf Kelmendi: “Shënime autobiografike”, Pjesa e dytë, Ulqin, 2014, 203 faqe, botues – autori, shtypur në shtypshkronjën “Arta-grafika” në Podgoricë (Mali i Zi)
Kultur
Teksa po e shfletoja veprën “Shënime autobiografike – Pjesa e dytë” të autorit Mr Jusuf Kelmendi, mësova se vet autori paska financuar editimin e tij, se është shtypur më 2014 në shtypshkronjën “Art-Grafika në Podgoricë në tirazh prej 300 copë, se pjesa tekstuale po ilustrohej me foto, faksimile dokumentesh, etj. dhe se po përmbyllej me faqen 203.
Nisur nga gjithsej 41 punime të libërthit, del të jenë vetëm dy punime që kanë dedikim jetën e autorit nga perspektiva e menaxhimit të Burgut në Smrekonicë gjatë okupimit të hekurt të Kosovës: i pari punim titulluar: “Puna penologjike në shtëpinë Ndëshkuese-Korrektuese (Vushtrri-Mitrovicë)”, (fq. 124-128) dhe i dyti punim titulluar: “Beneficionet” (fq.136-143). Punimet tjera, 39 sish, që përfaqësojnë kronologjikisht momente të ngjarjeve dhe përvojave arsimore, kulturore, familiare, deri tek jeta pas pensionimi në Ulqin, duke i përceptuar si çështje periferike, ngelin jashtë orbitës së interesimit tonë.
Kjo prurje hapet me “Dy fjalë në hyrje” (fq. 5) duke e nis me paralajmërimin se: “Nuk ka redaktor, nuk ka recensues”. Kësisoj, sikur autori këmbëngul krijimin e përshtypjes që ky “roman historik” (!), siç parapëlqen ta quaj libërthin, nuk ka patur nevojë për t’u ndreq e përpunuar gjatë dhënjes së trajtës përfundimtare përpara se t’ishte botuar. Poashtu, sikur këmbëngul edhe krijimin e përshtypjes që ky projekt “intelektual” nuk ka nevojë as për vlerësim kritik ku do reflektohej përmbajtja dhe do shpaloseshin anët e mira dhe të metat e tij. Dhe kjo, mbase, për disa arsye kruciale: e para – ngase, siç shprehet ai, “më i sinqert nuk paraqitem dot, sepse çdo gjë që e shkrova e konsideroj reale, të vërtet”; e dyta – se libërthi “nuk ka pretendime shkencore-akademike, as komerciale”, e treta – se të dy vëllimet “i kam shkruar për veten, të afërmit e mi familjar, për shokët e shkollës, të klasës, punëtorët arsimorë” (fq. 15).
Pavarësisht këtyre justifikimeve dhe pavarësisht faktit se libri i tipit të vogël nuk është prezentuar botërisht duke mos u vënë në qarkullim për lexuesin e gjërë, megjithatë, jam i prirur të mendoj se një libërth si ky do duhej t’i nënshtrohej kritereve apo rregullave standarde të botimit për ta ndjerë dorën e redaktorit dhe të recensuesit, e pse jo edhe të korrektorit gjuhësor. Përtej kësaj, trajtimi, punimi, klasifikimi dhe katalogimi i libërthit në mënyë profesionale, të drejtë dhe të sakt vetëm sa do t’ ia shtonin vlerën akoma libërthit. Kësisoj, ky libër i vockël do kursehej në fushën e teorisë së letërsisë nga cilësimi ndër më të ndryshme, ndër to, edhe si vepër amatoreske, e cekët, e përciptë që në kuptimin e hartimit letrar e shkencor emërohet: autobiografi. Madje, do kursehej në fushën e botimeve si një vepër e shtypur dhe e vënë në qarkullim si tekst me fletë të shtypura e të ilustruara me foto të lidhura së bashku në një vëllim ! Mbase-mbase do të mund të konsiderohej vepër me rëndësi, vepër me vlerë kulturore.
I cytur nga “ndërgjegje intelektuale dhe krijuese”, së fundmi, autori i libërthit zbulon obligimin: “që të botoj edhe librin e tretë”. (fq. 5). Por edhe kështu, si një punë origjinale, nuk besoj që lexuesi do ta privoi autorin nga përgjegjësia për mungesën e cilësive dhe vlerave të domosdoshme, elementare që pamëdyshje i reflekton libërthi. Në këtë kontekst, lexuesi e
mban përgjegjës autorin para se gjithash nga aspekti intelektual. Ndërkaq, ne vërejmë këto dështime prej autori: së pari – nuk është udhëhequr nga përmasat intelektuale – shkollimit të tij sepse mban titullin akademik prej magjistri të shkencave; së dyti – nuk është udhëhequr as nga përvoja “në procesin arsimor edukativ në afatin kohor mbrenda 25 vjetëve … mësues, arsimtar, pedagog dhe penolog”, (fq. 15) në shkolla fillore e të mesme; së treti – nuk është udhëhequr as nga përvoja me “shkrime gazetarie” (fq. 99) duke mbajtur autorësinë e disa artikujve në gazetat e kohës: “Rilindja”, “Shkëndia” dhe “Zëri” (fq. 14).
Ndryshe, libërthi që e kemi në dorë, duhej reflektonte në rend të parë përfytyrimin personal çiltërsisht dhe objektivisht në punët e menaxhimit të institucionit penitanciar për ta josh lexuesin në rrugëtimin e tij autobiografik. Ky reflektim do realizohej përmes një pene shkrimi që do t’i paraqitte të gjallë, të ndjeshme anët pozitive dhe anët negative të natyrës menaxheriale, gjë që mungon. E kjo gjallëri dhe ndjesi shkrimi do duhej të manifestohej me një gamë përjetimesh të fuqishme, ndjenjash të zjarrta gjatë jetës menaxheriale, por që as këto nuk i vërejmë. Poashtu, përshkruan aktivitetin e vet menaxherial zbehtë, jo me ndjenja fisnike dhe kujtime të peshuara. Ndërkohë që, gjuha autobiografike dhe stili autobiografik nuk përkojnë me reflektimin e shkathtë dhe sentimental të realitetit menaxherial për ç’gjë autori as që ka marrë mundin t’i shpërfaq. Në këtë kontekst, mungojnë një mori tropesh dhe figurash stilistike. Të gjitha këto u thanë për faktin se autori i veprës autobiografike i le të lirë të shprehen të tjerët kur thekson që “çdo kush le ta thot mendimin e vet të lire”. Madje, shpreh bindjen e vet se “gjatë punës me të dënuar isha i bindur se detyra që po kryej është punë humane e drejtë dhe se do të ndihmojë për të mirën e njerëzve”.
Trajtimi i të dhënave autobiografike të cilat ndërlidhen ekskluzivisht me historikun e jetës menaxheriale të Jusuf Kelmendit në Shtëpinë Ndëshkuese-Korrektuese në Smrekonicë (në vijim: Burgu në Smrekonicë) ndonëse nuk e lënë të qetë lexuesin, megjithatë, shumë zor se reflektojnë strategjinë e mirëfilltë të të bërit menaxhim sepse nuk specifikohet në plotëni lënda që i referohet këtij menaxhimi. I dukshëm në këtë libërth është përmendja kalimthi i disa aspekteve të punëve të përditësuara penitenciare. Pastaj, autori nuk merr përsër argumentimin me prova autentike – materiale e personale të dala prej fondeve arkivore të institucioneve publike që disponojnë dokumente me vlera historike të sfondit të penologjisë dhe që dalin nga dëshmitë gojore e shkrimore të dëshmitarëve okularë apo të tërthortë e që hedhin dritë në rrethanat e menaxhimit të institucionit penitenciar nga Jusuf Kelmendi gjatë harkut kohor të viteve 1990-1999. Me shumë dashamirësi, desha t’ua bëj të qartë lexuesëve të nderuar se idenë për këtë shkrim e ka inspiruar pikërisht çështja se libërthi sa është përshkrim i njëmendtë dhe besnik i menaxhimit me Burgun në Smrekonicë. E në këtë kontekst, jo thjesht si kuriozitet, kureshtjen e autorit të këtyre rreshtave e zgjuan specifikisht dy çështje senzitive:
e para çështje sensitive – versioni i qasjes së autorit Jusuf Kelmendi për të përshkruar jetën menaxheriale duke qenë i rreshtuar në sistemin e ingranazheve penologjike serbe të ditaturës millosheviqiane kur Kosova po përjetonte zhvillime dramatike: kur Kosova gjendej para shpartallimit të Jugosllavisë; kur po përballej me aktet dhe veprimet kundërkushtetuese të “shtetit juridik” të Serbisë; kur shqiptarët në Kosovë po reflektonin kërkesa politike për pavarësi brenda ish-Jugosllavisë dhe në proceset politike ne Ballkan; kur Kosova po komunikonte me qendrat ndërkombëtare të vendosjes; kur Kosova duhej qasur negociatave shqiptaro-serbe, kur shqiptarëve të Kosovës u duhej konsolidimi kombëtar, etj. dhe
e dyta çështje sensitive – versioni i qasjes së autorit Jusuf Kelmendi për të përshkruar jetën menaxheriale karshi “respektit” të zyrtarëve të këtij institucioni penitenciar, sërish për dy arsye të ndjeshme: e para – sepse Jusuf Kelmendi, i pushtuar prej mendimesh të zymta se kishte veshur petkun e pushtetit brutal reflektuar me servilitet e puthadorë të shëmtuar dhe e dyta – i kërcënonte kohëpaskohe jo vetëm zyrtarët tek të cilët ngjallte frikë, ankth se – do i nxirrte nga
puna por edhe të burgosurit shqiptarë, se – do i transferoi nëpër burgje të Serbisë në emër të disiplinimit, një përjetim kujtimkeq i autorit të këtij shkrimi, ndryshe, ish zyrtar i Burgut në Smrekonicë.
Përkitazi përkushtimit menaxherial, në parathënien prej gjysëm faqe, autori shprehet: “E dhash fuqinë e fundit psiko-fizike, posaçërisht gjatë luftës kur punova me të dënuar në Shtëpinë Ndëshkuese Korektuese” (fq. 13). Pastaj, sjell në kujtesë kapacitetin e punëve që ka kryer si drejtor Burgu në Smrekonicë duke theksuar: “Punët, detyrat dhe obligimet e mia i kreva aq sa pata ingirenca” (fq. 13) të cilat punë vlerësohen nga “të dënuarit dhe punëtorët” duke dhënë “mendimin e vet të lirë” sepse në demokraci “secili është përgjegjës për veprat e veta” (fq. 13), thekson ai. Ndërkohë që, është “i bindur se detyra që po e kryej është punë humane e drejtë dhe se ndihmojë për të mirën e njerëzve” (fq. 13). Autori, pohon se libërthi nuk i përfshin të gjitha përjetimet për disa arsye: e para – “sepse gjërat janë harruar”; e dyta – disa nuk shkruhen “për shkak të modestisë sime”; e treta – “nuk kam pasur dëshirë që në tërësi ta zbulojë autobiografinë time” (fq. 201).
”Puna penologjike në shtëpinë ndëshkuese-korrektuese (Vushtrri-Mitrovicë)”
Nga analiza e bërë kësaj teme (fq. 124-128) del përfundimi se autori i libërthit, nuk i qaset në mënyrë të përthelluar e gjithëpërfshirëse udhëheqjes dhe organizimit të punës ndonëse ishte përgjegjës për sigurinë dhe mbarëvajtjen e punëve për zbatimin e ligjshmërisë dhe riedukimit të personave të dënuar. E punët e tilla kryheshin në kuadër të strukturave dhe organizimit të brendshëm të Burgut në Smrekonicë (Drejtori, Shërbimi i sigurimit, Shërbimi i riedukimit, Shërbimi ekonomiko-instruktiv, Shërbimi shëndetësor dhe Shërbimi ekzekutivo-administrativ dhe Udheheqësit), Grupi juridik dhe Grupi ekonomik dhe shefat e tyre). Mirëpo, libërthi nuk përmban ndonjë përshkrim, madje krucial, që i atribuuohet kapaciteteve juridike të këtyre niveleve të organizimeve. Tutje, ka dështuar së përshkruari pëmirësimin e shkathtësive të punëtorëve korrektues përmes udhërrefyesëve dhe standardeve të përshtatshme posaçërisht ka dshtuar s përshkruari shkaktimin e konsekuencave disiplinore zyrtarëve korrektues, sidomos shqiptarë përgjatë një dekade menaxhimi.
Gjatë përshkrimit të jetës menaxheriale, autori i libërthit nuk vë në pah as ndonjë promovim apo implementim eventual të mjeteve dhe metodave të reja në punën edukative-përmirësuese me persona të dënuar. Për pasojë, mungojnë përshkrimet për përmirësimin e përgjegjësisë, menaxhimit të shërbimeve, edukimit korrektues që t’i përmirësonin qëndrimet dhe shprehitë e të dënuarëve.
Me pak të dhëna vetjake (10 rreshta !) rreth menaxhimit të këtij institucioni penitenciar (fq. 125) ka lënë shumë për të dëshiruar përkitazi me: shkallën e aftësive të tij “letrare”, horizontin e njohurive, guximin në implementimin e rezultateve dhe të riedukimit e riintegrimit të personave të dënuar.
“Punën penologjike”, në këtë punim autori e nis me konstatimin e shkurtër që i atribuuohet fillimit të punës në Burgun e Smrekonicës duke theksuar: ”Në vitin 1990 u transferova nga Shtëpia Edukuese e Lipjanit dhe kalova drejtor i Shtëpisë Ndëshkuese-Korrektuese në Vushtrri-Mitrovicë”. Vetëm kaq !
Mirëpo, kjo fjali që në të parë është e thukët, megjithatë në thelb është “klandestine”, do thoshim, sepse – as nuk është e plotë, as nuk është e saktë por është e kamufluar terminologjikisht. Kështu, vitit “1990” i mungojnë: muaji (shtator) dhe dita (e 11-të) e tij; emërtimit të institucionit në Lipjan i mungon mbiemri: (“Korrektuese”), ndërsa togfjalëshi emror:
“Vushtrri-Mitrovicë” nuk shpreh ekzaktësisht toponimin gjeografik: (Smrekonicë). E ky fshat, i cili pas vitit 1999 njihet me emërtimin Gjytezë graviton pranë maleve të Albanikut. Është rreth 6 km në verilindje të Vushtrrisë, qytetit të cilit i përket në kuptimin administrativ-territorial. Kuintesenca e kësaj fjalie qëndron në faktin se me përdorimin e termeve (nocioneve) të pa sakta “transferim”, përkatësisht “kalim”, autori i libërthit fsheh fjalët e sakta: “avancim”, “ngritje”, “lartësim”, siç do shihet vijimisht.
Ç’është e vërteta, Jusuf Kelmendi, pikërisht më 11 shtator 1990, kishte filluar së punuari drejtor Burgu në Smrekonicë. Këtë e fakton ekzaktësisht Libreza e tij e punës lëshuar në Istog më 5 shtator 1959 të cilin fakt e heshtë autori i libërthit ! E sipas kësaj Libreze, Jusuf Kelmendi ishte punësuar për herë të parë në Këshillin Popullor në Istog më 10 shtator 1959 me diplomë mësuesie të shkollës normale kryer në Prizren nr. 1980/16.
Shtrohet pyetja: përse pikërisht më 11 shtator 1990 ? Këtë përgjigje e cila fatkeqësisht mungon në libërth, e jep aktvendimi nr. 1349/2, datë 25 shtator 1990 i drejtorit të Burgut në Lipjan, Millosh Petkoviqi. Në preambulën dhe titullin e këtij dokumenti zyrtar, thuhet se sipas ligjit, rregullores dhe “pëlqimit të drejtorit të këtij institucioni” (Millosh Petkoviq, v.j.) merret “aktvendimi mbi ndërprerjen e marrëdhënies së punës sipas dëshirës” (së Jusuf Kelmendit, v.j.). Ndërkaq, në arsyetimin e të njejtit precizohet se kjo bëhet sipas “kërkesës me shkrim” të mr. Jusuf Kelmendit që pikërisht “prej datës 10.9.1990” të njejtit t’i ndërprerehet marrëdhënia e punës në SHEK në Lipjan. E kjo ndërpreje bëhet “me motivacion se ka krijuar marrëdhënie pune në SHNK në Smrekonicë”. Prandaj, ky arsyetim a nuk transmeton vullnetin patologjik dhe insistimin kategorik të Jusuf Kelmendit që, para skadimit të mandatit të shkarkohet Enver Nimani nga pozita e drejtorit legjitim më 10 shtator 1990 që të vendoset ky madje për drejtor ilegjitim, i dhunshëm më 11 shtator 1990. Ky arsyetim, tutje, a nuk transmeton edhe “vlerat morale” të këtij njeriu me veti karrieriste, pse jo edhe avanturiere ?!
Libërthi ska as të dhënë se pesë ditë më heret, më 5 shtator 1990 Këshilli Ekzekutiv (lexo: Qeveria) e Serbisë me aktvendimin 02 nr. 119-4892/91, firmosur nga nënkryetari Mirosllav Mishkoviq kishte caktuar (vendosur) Jusuf Kelmendin, për drejtor Burgu në Smrekonicë.
Pra, ashtu siç ishte shprehur në mënyrë precize Jusuf Kelmendi në kërkesën shkrimore për shkëputjen e marrëdhënies së punës nga data 10 shtator 1990 në SHEK në Lipjan ashtu edhe iu realizua kërkesa juridikisht e praktikisht, veprim ky të cilin autori as që e përmend në libërthin e vet (!). Por, jo vetëm kaq. Ky nuk e shpalos as arsyen konkrete përse ideoi shkëputjen e marrëdhënies së punës në SHEK në Lipjan, ç’ju desh kjo aventurë ! Ndërkohë që, në libërth shpalos vlerat reale të moralit të vet njerëzor të cilat po ia lë lexuesit t’i cilësoi kur pohon tekstualisht se këto shënime: “argumentojnë përpjekjen time për ta kompletuar dhe më duket i bëjnë interesant, reale, objektive ata ngjarje të kaluara që meritojnë dhe të studiohen” ! (fq. 14).
Për rrjedhojë, vetëm një ditë më parë, pikërisht më 10 shtator 1990 në Burgun e Smrekonicës mbahet takimi i pranim-dorëzimit të detyrës zyrtare nga drejtori anas Enver Nimani, tek drejtori ardhacak Jusuf Kelmendi. Edhe këtë informatë, e heshtë autori i libërthit, Jusuf Kelmendi.
E sipas dëshmive të disa dëshmitarëve okularë të pranishëm në këtë takim, drejtori pararendës Enver Nimani, do i thërret në takim lamtumirës një grup bashkëpunëtorësh të ngushtë për një pikë të vetme të rendit të ditës: Njoftimi i stafit për pritjen e delegacionit të Ministrisë së Drejtësisë të Serbisë me synim kumtimi shkarkimin e drejtorit Nimani dhe caktimin e pasuesit të tij, Kelmendi.
Tutje, autori i libërthit nuk përshkruan as rrjedhën e takimit për pranim-dorëzim të detyrës, por zgjedh heshtjen. Prap sipas zyrtarëve dëshmitarë, pas arritjes së delegacionit, drejtori Enver Nimani në rolin e nikoqirit, i prezenton bashkëpunëtorët. Në fund të diskutimit të thukët e konstruktiv – i cili përndryshe shquhej për një gjuhë të tillë – i falënderon për bashkëpunimin e
ngushtë dhe korrekt. Ndërsa, zëvendësekretari (lexo: zëvendësministri) serb i drejtësisë, gjatë elaborimit të arsyeve të ardhjes, dorëzon vendimin mbi shkarkimin e drejtorit Enver Nimani. I saposhkarkuari reagon duke shtuar se, kjo është mënyra se si vepron “shteti juridik serb” kur largon kuadrot shqiptarë nga postet zyrtare pas 30 vite përvoje në organe shtetërore për t’i zëvendësuar me të tjerë ! Duke shprehur keqardhje, gjithnjë sipas dëshmitarëve okularë, arsyetimi i zyrtarëve serb kishte qenë se këta: “vetëm po e zbatonin urdhërin nga lartë”, ndërkohë që, drejtori i sapocaktuar ilegjitim Jusuf Kelmendi, rrinte e nuk bëzante. Këto do ishin “përshkrime që e mundësojnë njohjen e realitetit objektiv ? (fq. 12) për çka vetëm deklarohet Jusuf Kelmendi por nuk vepron kësisoj.
Ndryshe, vajtja e drejtorit legjitim Enver Nimani dhe ardhja e drejtorit ilegjitim Jusuf Kelmendi do shënoi kthesë të rrezikshme gjatë punës dhe aktivitetit menaxhues në Burgun e Smrekonicës që në fillesat e mandatit të parë. Pikërisht nga nga ky moment do të krijohet gjendje tensionimi në stafin penitenciar shqiptar dhe në popullatën penitenciare shqiptare që fatkeqësisht do të zgjas hiq më pak se një decenie (!)
E takimi i pranim-dorëzimit të mandatit ka edhe simbolikën e vet me që do shënoi një zhvillim mjaft sinjifikativ përbrenda një institucion mjaft të ndjeshëm mu në vorbullën e zhvillimeve të trazuara jo vetëm në Kosovë. Shqiptarët, ndonëse përbënin gadi 90 % të popullatës në Kosovë, paradoksalisht trajtoheshin “kategori jashtëkushtetuese, jashtëligjore dhe jashtëparlamentare”, thoshte akademiku, tani i ndjerë, Esat Stavileci (1942-2015). Ja vetëm disa evenimente të rëndësishme legjislative të historisë më të re politike të Kosovës të cilat shënuan kronologjikisht vitin 1990. Kuvendi i Serbisë nxorri disa ligje: më 26 qershor Ligjin për veprimin e organeve republikane në rrethana të veçanta; më 5 korrik Ligjin për ndërprerjen e punës së Kuvendit ë Kosovës dhe të Këshillit Ekzekutiv; më 26 korrik Ligjin për marrëdhëniet e punës në rrethana të veçanta; më 3 shtator mbahet Greva e përgjithshme e punëtorëve shqiptarë në tërë territorin e Kosovës; më 7 shtator nxirret “Kushtetuta e Kaçanikut” nga Kuvendi i Kosovës me të cilën Kosova sanksionohet njesi e barabartë me të gjitha republikat tjera të ish-Jugosllavisë federale-konfederale dhe më 27 shtator u nxorr Kushtetuta e Republikës së Serbisë.
Është paradoksale por mjerisht është më se e vërtet një fakt me rëndësi: ndonëse ishte dhjetë vjet drejtor Burgu në Smrekonicë, sepse që nga mandati i parë kur u rreshtua krah politikës serbe të cilën detyrë e bëri më së miri dhe vijoi me mandatin e dytë derisa u “arratis” në Serbi, Jusuf Kelmendi paska paqartësi mendore kur shprehet për shkallën e sigurisë së Burgut në Smrekonicë. Ç’është e vërteta, këtë Burg, edhe pas një dekade (!) e klasifikon, përkatësisht e kategorizon në mënyrë kontraverze: si “tretman gjysëm të hapur-të hapur” (fq. 124) dhe si “tretman të hapur” (fq. 125 dhe 137) ! E sipas kriterit të shkallës së sigurisë dhe praktikës penitenciare, kanë qenë tri lloj institucionesh penitenciare: 1. të tipit të mbyllur; 2. të tipit gjysëm të hapur dhe 3. të tipit të hapur. Pra, ligjërisht nuk ka qenë i sanksionuar asnjë institucion penitenciar si tip “gjysëm të hapur-të hapur”, siç shpik dhe trillon drejtori në fjalë njëkohësisht autori i libërthit Jusuf Kelmendi ! E Burgu në Smrekonicë ka qenë i tipit gjysëm të hapur, fakt notor që është ditur në Kosovë. Ka qenë i këtillë për një vistër arsyesh, sepse: 1) ishte nën mbikëqyrjen e rojeve dhe gardianëve; 2) ndërtesat dhe pavionet nuk ishin rrethuar me mure të larta e me pengesa fizike; 3) qarkullimi i të dënuarëve ishte më i lirë se te tipi i mbyllur; 4) këta të dënuar një kohë kanë qëndruar në institucione të tipit të mbyllur; 5) janë kryes të veprave më të lehta penale dhe nuk cilësohen si të rrezikishëm.
Më thotë mendja se tani e vlen të ndalemi pak edhe në semantikën e gjuhës tautologjike të autorit, përkatësisht të përsëritjes së panevojshme të fjalës “transferova” me fjalën e përafërt nga kuptimi “kalova”. Këto fjalë të cilat autori i libërthit, jo që e merr mundin t’i identifikoi kuptimësisht por, mëton ta shpërqëndroi vëmendjen e lexuesit përmes tri rreshtave jo të plotë !
Ç’është e vërteta, në rastin konkret Jusuf Kelmendi nuk ishte transferuar në detyrë zyrtare. Ai nuk kishte bërë lëvizje horizontale në nivele të barabarta, të njejta, duke ndërruar pozitën zyrtare paraprake me pozitën zyrtare pasuese. Nga aspekti i logjikës juridike ky kishte bërë lëvizje vërtikale duke u avancuar (termini technik). Ishte ngritur prej një pozite më të ultë – prej Udhëheqësit të Shërbimit të riedukimit në Shtëpinë Edukuese-Korrektuese (SHEK) në Lipjan në një pozitë më të lartë – në drejtor Burgu në Smrekonicë.
Prandaj, çështja del të mos jetë lojë e thjeshtë fjalësh, siç shprehet me koshiencë të plotë Jusuf Kelmendi. Përmes leksikut dredharak tinzar dhe taktikës së brishtë i shmanget përdorimit të leksikut të saktë nga visari i fjalëve shqipe. Terminologjikisht i barasvlerëson nocionet “transferim”, përkatësisht “kalim” me nocionet: “avancim”, “ngritje”, “lartësim” në detyrë zyrtare edhepse nuk barazvlerësohen as në kuptimin e përgjithshëm as në kuptimin juridik (ligjor).
Fundja, në asnjë dokument të dosjes personale të tij nuk figuron termi “transferim”, por figuron togfjalëshi: caktim në vend pune (vendosje), kur shqipërohet termi serbisht “postavlja se”.
Prandaj, thënë me eufemizëm, kjo sjellje e teorisë konspirative të autorit të libërthit bie ndesh me pohimet e tij se: “Dëshira, qëllimi im si pedagog ka qenë …të lë gjurmë, konkrete për kohët e kaluara … të argumentuar me përshkrime dhe fakte historike, personale …”. (fq. 12); se “ato që i kam parë, përjetuar, i pata obligim të shkruaj në mënyrë reale” (fq. 13) !
Siç po shihet, autori i libërthit Jusuf Kelmendi, kalon qetësisht edhe këtë fakt të shëmtuar avancimi për t’u ngrit zyrtarisht pa shpallje konkursi për plotësimin e vendit të lire të punës. Logjikisht, kjo specje njeriu nuk kishte nevojë dot të mbërthehet nga posti në post me çdo kusht vetëm e vetëm që të avancohet. Pikërisht avancimi simbolizon kryefjalën e tij në këtë maskaradë dhe këtë nuk e detajon fare në libërth me që nuk do reflektonte, veç tjerash, ndershmëri dhe dinjitet njerëzor. Ndërlidhur me këtë, çuditërisht, ai shprehet se: “krenohem me punë të sukseshme me veprat, moralin dhe guximin tim” (fq. 200)
Autori i libërthit tutje, përshkruan vetëm kalimthi disa ngjarje nga jeta menaxheriale prej drejtori të Burgut në Smrekonicë. Ja shembulli bindës: “përpilova planprogramet e aktiviteteve të përgjithshme. Zgjërimin e planeve në ekonomi, financim, angazhimin e çdo të dënuari për punë, krijimin e kushteve më të mira të jetesës së tyre dhe te të gjithë të punësuarve” (fq. 125). Pas këtyre frazave shton se ka vazhduar puna me “mbështjelljen e akumulatorëve që e trashëguam para viteve të ’90. Nisëm punë serioze në fabrikën e kartuçit”. Gjithashtu, përmend ”farmën e zogjve”, “farmën e pulave”, “thertoren e kafshëve”, ndërtimin e “furrës së bukës” dhe “shitoren” në hyrje të Burgut në Smrekonicë. Por, duke qenë drejtor, përveç se thot që “Ferma e lopëve dhe e gjedhit pas lufte u transferuan në SHNK të Pozharevcit” (fq. 126), nuk shpjegon plotësisht dhe realisht se si Burgu i drobitur në Smrekonicë zhvatej përfundimisht nga zyrtarët e këtij Burgu serb. Andaj, përmendja kot më kot e atyre fermave me ndonje të dhënë shkurtër për të justifikuar angazhimin e vet prej menaxheri të suksesshëm nuk përbëjnë ndonjë lajm të veçantë.
Tutje bën të ditur: se për Fabrikën e kartuçit ” na erdhën për ndihmë edhe dy instruktorë të njësisë ekonomike të SHNK të Nishit” (fq. 125). Por, sërish zgjedh heshtjen për shumçka tjetër. P.sh., përveç këtyre dy transferimeve, hesht nëse ka patur apo jo edhe tjera transferime punëtorësh apo diçka të ngjashme. Ndërsa, ish-të punësuarëve në Burgun e Smrekonicës nuk ju hiqen nga memorja disa infiltrime dhe rekrutime tjera nga Serbia, falë kontributdhënies së menaxherit Kelmendi të cilat autori i këtij shkrimi i dokumenton vijimësisht.
Me aktvendimin nr. 826/91, date 30.9.1993 pasi shkarkon Ali Vërbovcin, nga u.d. së drejtorit të Njësisë ekonomike “Zveçan” në Smrekonicë, në vend të tij, cakton Lubisha Grujiqin. Ç’është e vërteta, ky i fundit avancohet nga vendi i punës Shef i Sektorit të përgatitjeve teknike në Burgun e Nishit në drejtor të Njësisë ekonomike “Zveçan” në Smrekonicë sipas Marrëveshjes së datës
30.10.1991 mes Burgut në Smrekonicë (nr. 3554/1) dhe atij në Nish (nr. 833/1). Pastaj, autori i libërthit dështon së përmenduri edhe avancimin e Sllobodan Novakoviqit nga zëvendës komandanti i Spitalit të Burgut në Beograd (nr. 112-57/93-05-1, datë 20.1.1993) në Udhëheqës të Shërbimit të sigurimit në Burgun e Smrekonicës (nr. 93/93, date 27.1.1993).
Përkundër këtyre bëmave të diskriminimit etnik të shqiptarëve, autori i veprës pohon se: “Nuk ndihesha i qetë psiqikisht pa i lënë të shkruara këto gjurmë dhe përshkrime që e mundësojnë njohjen e realitetit objektiv të kësaj tematike që e ligjërova aq sa pata fuqi, mundësi dhe njohuri”. Sikur këto “shkrime” e “përshkrime” janë për t’u lavdëruar ! (fq. 12-13)
E sa i përket “biznesit” nga fermat dhe shitorja e përmendur, pretendon se “me profitin e shitjes së këtyre artikujve ushqimorë u ngrit standarti i ushqimit të të dënuarve dhe i punëtorëve” (!)
Shprehet kështu, sikur gjendja ekonomike e të punësuarëve përnjëmend paska arritur shkëlqimin më të madh gjatë dy mandateve të tij prej drejtori të Burgut në Smrekonicë. Mirëpo, “krijimi i kushteve më të mira të të punësurëve”, përkatësisht “ngritja e standardit të punëtorëve” nuk ka mundur të mendohet lere më të realizohet sepse nuk ka lejuar personalisht ky drejtor. Ky vetëm sa ka lëkundër mirëqenien sociale të të punësurëve korrektues. Këtë e ka realizuar me anë të “gjetjeve” që kanë pasuar me sanksione të pamëshirshme: me zbritjen e mëditjeve, zbritjen e pagave mujore prej 5-20 % deri në 6 muaj dhe me ndërprerje të marrëdhënies së punës. Pra, e vërteta lakuriqe është se drejtori Jusuf Kelmendi me sjellje të tilla të shfrenuara prej harbuti e pa ndjenja dhembshurie pashmangshëm ka përkeqësuar gjendjen sociale, materiale e financiare sidomos të punëtorëve shqiptarë. Ndërkohë që, për ngritjen e standardit jetësor të familjeve të tyre as që mund të imagjinohet.
Ja vetëm disa aktvendime stereotipe disiplinore të firmosura nga dora e vet Jusuf Kelmendit që rrëzojnë teoritë e tij tragjikomike rreth krijimit të kushteve dhe ngritjes së standardit të familjeve të zyrtarëve korrektues: aktvendimi 01 nr. 541/91, datë 14.6.1991 për gjobitjen e zyrtarëve nga 10 %: Xhevdet Veseli, Agron Thaqi, Mirosllav Millosheviq; nga 5 %:, Mursel Braha, Sefer Sadiku, Zoran Bishevac, Nazmi Shaqiri, Mirosllav Radovanoviq, Shaban Hasani, Radoslav Strtunjash, Hasan Maxhuni, Ferki Krasniqi; nga një mëditje: Musa Tahiri, Ismajl Izmaku, Ejup Hasani, Fadil Krasniqi; prej 1-3 ore mungesë: Feti Tunuzliu, Zymrete Balaj, Lumnije Prishtina, Veselin Qaviq, Bilana Gjorgjeviq; aktvendimi 01 nr. 643/91, datë 16.7.1991 për gjobitjen e zyrtarëve: 10 % Hysni Avdiu; nga 5 %: Miran Jaha, Fahredin Merovci, Milan Ivanjisheviq, Predrag Milladinoviq, Sofije Sylejmani, Rasim Salihu; me një mëditje: Mexhit Surdulli; Aktvendimi 01 nr. 716/91, datë 14.8.1991 për gjobitjen e zyrtarëve: 15 %: Vehbi Fazliu, nga 10 %: Enver Krasniqi, Fahredin Merovci, Bajram Zymberi, Naser Shosholli,; 5 % Xhavit Sadiku; nga një mëditje: Ragip Hasani, Mexhit Surdulli, Xhevat Cecelia; Njoftimi nr. 227/93, datë 9.3.1993 adresuar Ministrisë së Drejtësisë së Serbisë për ndërprejen marrëdhënies së punës: Xhavit Sadikut, Mursel Brahës e Ragip Saraqit, suspendimin e Zymber Jasharit dhe gjobitjen e 18 zyrtarëve prej 5 % – 15 % të pagave të tyre (!). Njoftimi nr. 1030/93, datë 7.10.1993 adresuar sërish Ministrisë se Drejtësisë së Sërbisë për ndërprerjen e marrëdhënies së punës Gani Gergurit, Sabri Mehmetit dhe Gani Salihut, gjobitjes së dy zyrtarëve dhe punësimit të serbëve: Vllastimit Davidoviq, Kosovka Jakshiq, Ollga Lekiq (në vend të Sabit Merovcit),Gordana Bishevac (në vend të Nala Hoxhës) Dejan Trajkoviq (në vend të Ragip Saraqit), etj. Pavarësisht bazave ligjore, hesht për largimin nga puna të zyrtarëve shqiptarë: Xhevat Cecelia, Ali Vërbovci, Ragip Saraqi, Hajzer Cimili, Beçir Gjushinca, Sadik Kelmendi, Muhedin Zekiqi, Isak Mavriqi, Fahredin Merovci, Erton Bajraktarit, Mursel Braha, Ylber Musa, Agim Selimi, Fadil Krasniqi, Xhevdet Veseli, Naser Shosholli, Gani Salihu, Nexhmedin Syla, Abdurrahim Imeri, Ragip Hasani e Sofije Sylejmani e Sadik Kelmendi. Për avancimin e zyrtarëve shqiptarë – as që e ka patur idenë.
Autori i libërthit shpreh një falënderim “të veçantë” punëtorëve penitenciarë për vullnetin e mirë “që të punohet me dëshirë që shfaqnin posaçërisht udheheqësit e të gjitha shërbimeve, e veçanërisht veçoi shërbimin e riedukimit (edukatorët) po edhe të gjithë shërbimet e tjera.” (fq. 125); “Punëtorët e institucioneve penale me dëshirë punuan me të privuarit nga lirija” (fq. 127).
Por, pas atyre fushatave disiplinore konsekuencat materiale e financiare i provuan në kurrizin e vet zyrtarët korrektues. Madje, ndaj një numri të madhë ato fushata edhe u përsëritën shumë herë e për pasojë shumë rrallë merrnin pagën e plotë gjatë atyre dhjetë viteve të menaxhimit të Burgut në Smrekonicë nga Jusuf Kelmendi. Kjo reflektohej në gjendjen sociale të tyre. Pason pyetja kureshtare – prej nga bindja e autorit të libërthit se këta zyrtarë paskan shfaqur “vullnetin e mirë dhe dëshirën për punë”. Prej nga “vullneti dhe dëshirat” e tilla ? Flet dokrra dhe marrëzira të neveritshme pa pikë ndjesie dhe shqetësimi njerëzor. Në këtë përplasje realitetesh, madje, gjenë forcë morale që të punësuarëve t’u shpreh falenderim !? Çfarë ironie ! E ky falenderim, natyrisht se rezulton të jetë gënjeshtër sepse nuk i përgjigjet aspak të vërtetës. Përkundrazi. Synon lajthimin e mashtrimin e lexuesit dhe jo vetëm. Me një fjalë të vetme quhet: hipokrizi. E në kuptimin sinonimik është e barabartë me: dyfytyrësi, dyfaqësi, shtirësi, laravi (Ali Dhrimo, Edmond Tupja, Eshref Ymeri, Fjalor sinonimik i gjuhës shqipe, mbi 30.000 zëra, “Toena”, Tiranë, 2002, fq. 154).
Të rikujtujtojmë një moment të veçantë. Zyrtarëve të cilët para Jusuf Kelmendit patën shkelur pragun e “kapisë” së Burgut në Smrekonicë e të cilët u nderuan me mirënjohje për kontributin e dhënë në punë duke u shpërblyer nga drejtorët pararendës (Enver Nimani e Fahri Buçinca), si ndodhi që po të njejtit, me ardhjen e Jusuf Kelmendit përnjëherë u shndërruan në zyrtarë të padëgjueshëm e të padisiplinuar, madje edhe recidiv ! A duhej të vinte Jusuf Kelmendi dhe t’i “riedukonte” përmes ekspeditave ndëshkuese (disiplinore) dhjetë vjeçare e për t’i mësuar se si funksionon “rendi e ligji” dhe kësisoj t’ua ngrit moralin e punës, t’i vetëdijësojë e ndërgjegjësojë që në të ardhmën të mos kryjnë vepra disiplinore ? Si mund t’i besohet autorit të libërthit kur fare thjeshtë mohon të ketë reflektuar sjellje negative duke u shprehur: “Askend, kurrë nuk e kam fyer, injoruar, e çvlerësuarë” (fq. 197)” ? Pastaj, ku e gjen at liri që edhe pas një dekade e gjysmë (2014) menaxhimi të Burgut në Smrekonicë të shprehet me aq injorancë dhe të ngjallë aq neveri për të pretenduar se “Nuk ka nevojë të humbim kohë me ankime e me vaj, për ato që kanë ndodhur e kanë kaluar.” (fq. 197). Sipas autorit, sikur del që këto sjellje menaxheriale duhet cilësuar “imtësira nga kohët e kaluara” (fq. 196) të cilat edhepse “na bëhen pengesë sot” (fq. 196), megjithatë, duhet “mirëkuptim komunikim të sinqertë mes njëri-tjetrit” (fq. 196)” si një “shoqëri tolerante” (fq. 196) që jemi.
Tutje, autori i libërthit thekson se “ndihmesë të madhe ka dhënë moteli “Vicianum”, ku organizimi ishte i mire, profesional” (fq. 126). Vë theksin edhe te punët fizike të të dënuarëve në “Obiliq (Kosova A dhe B) si edhe punët fizike të tjera në Prishtinë në rregullimin e rrugëve Tasligje” (fq. 126). Tregon edhe punët e të burgosurëve në “rikontstruktimin, futjen e banjove dhe WC në dhomat e të dënuarëve në burgun e Mitrovicës” (fq. 126/127). Madje, shpalos edhe një praktikë të rendit shtëpiak të institucioneve penitenciare: se si gardiani “mbrenda ditës së paku tri herë i rreshton për të bërë numrimin (mëngjez, drekë dhe darkë)” (fq. 127) !
Nga prizmi i rendit shtëpiak, këto sekuenca kanë qenë vetëm procese pune të përditshme në Burgun e Smrekonicës dhe nuk kanë lidhje me menaxhimin nga drejtori. Datojnë që nga themelimi i Burgut në Smrekonicë. Pra edhe para ardhjes së Jusuf Kelmendit për drejtor. Ndryshe, autori i libërthit nuk shpreh asnjë vlerësim si autoritet kompetent për impaktin që këto kanë patur tek të burgosurit për krijimin e ndjenjës së përgjegjësisë personale, krijimit të shprehive dhe disiplinës. Thënë përmbledhazi, këto tregojnë se deri në çfarë shkalle kanë qenë të (pa)përgatitur të burgosurit që t’i respektojnë normat juridike kur të dalin në liri.
Autori i libërthit që synon të ngërthej tipare autobiografie, çuditërisht, nuk e thot asnjë fjalë nëse instruktorët korrektues (elektricist, hotelieri, etj.) kanë qenë apo jo të angazhuar për aftësimin praktik të të burgosurëve rreth ushtrimit të zejeve të praktikuara në Burgun e Smrekonicës. Kësisoj do realizohej parimi i ndihmës postpenale, që kur lirohen nga institucioni korrektues të (ri)punësohen pa probleme dhe vështirësi. Madje, edhe t’u sigurohet vendbanimi, mjekimi, etj. si dhe kushte të mira materiale e financiare për t’penguar përsëritjen e sjelljeve kriminale dhe rikthimin në institucionin korrektues.
Shfrytëzimin e kohës së lirë nga ana e të burgosurëve e përshkruan duke pohuar se ata: “rrinin në oborr, në korridore, në salla të mëdhaja para TV”. Por, kishte edhe të burgosur që “punonin punë vullnetare fizike në bujqësi dhe në puntori … kanë patur në përdorim telefonin … që komunikonin me prindërit e vet”.
Përshkrim ky pa kurrfarë gjallërie dhe ndjesie. Parafrazim tipik dalë nga rregullat e rendit shtëpiak. Asnjë fjalë s’e shkruan rreth ndonjë shfaqje teatrale nga vet të burgosurit apo trupave profesional artistik nga liria; as rreth aktiviteteve letrare: bibliotekës apo ndonjë fletushke që pasqyronin shkrimet e tyre; as rreth aktiviteteve muzikore e as aktiviteteve sportive (garave në futboll, hendboll, basketboll, etj.) me synim arritjeje të rezultateve më të mira për riedukimin e riintetgrimin e tyre dhe flakjen e veseve negative si dhe për zhvillimin normal fizik e krijimin e frymës për jetë kolektive e humane.
Si menaxher i institucionit të ekzekutimit të sanksioneve penale, autori i libërthit nuk prezenton ndonjë të dhënë që promovon ndonjë mjet konkret dhe metod inovative gjatë procesit të edukimit e përmirësimit të të burgosurëve. Nuk specifikon se me cilat angazhime dhe përpjekje, përkatësisht me cilat ide përparimtare dhe tretmane humanitare ky drejtor ka materializuar “produktin mendor” të tij duke “sponzoruar” inovacione empirike (jo deklarative siç mëton) në trajtimin e të burgosurëve. Vetëm këto arritje do të konfirmonin pa asnjë mëdyshje se Jusuf Kelmendi vërtet na qenka deator, personalitet i aftë, me horizont të gjërë njohurish që guximshëm ka sjell rezultate të prekshme në riedukimin dhe riintegrimin e të dënuarëve.
“Të dënuarit ishin të vetëdijshëm se nuk ishin në shtëpitë e veta, janë në institucione” (fq. 127), thekson autori i libërthit tutje. Përkundër këtij vetëdijësimi të cilin e artikulon kaq lehtë dhe thjeshtë, megjithatë habit fakti përse nuk përshkruan fare, psh. nëse përfundoi apo jo procesi i regjistrimit të dënuarëve si pjesë e regjistrimit të popullatës në ish-Jugosllavi. Përse ju kanosej të burgosurëve shqiptarë se do i transferoi nëpër burgje serbe nëse vazhdojnë së refuzuari ofrimin e të dhënave për plotësimin e formularëve – Pytësorëve përkatës gjatë vitit 1991. E procesi i regjistrimit të të burgosurve, s’do mend se ka qenë një megaproblem me të cilin është sfiduar Jusuf Kelmendi në fillim të dekadës së menaxhimit të Burgut në Smrekonicë. Lidhur me këtë, presionin e vet e fokusonte në konstatimin se “Ata duhet të dijnë se janë në burg – jo në shtëpi. Prandaj, duhet t’i nënshtrohen urdhërave dhe rendit shtëpiak” !
Beneficionet
Kështu titullohet vija e dytë rrëfimtare e libërthit (fq.136-143) edhepse rrëfimi nuk përkon besnikërisht me titullin, siç do të shihet vijimisht.
“Pushimet vjetore dhe vikendet i kanë shfrytëzue vetëm ata që kanë pasur verifikimin pozitiv” (fq. 137), konstaton fillimisht autori i libërthit. Në fakt, këta “ishin të dënuar për vepra të lehta, … për mbajtje të armës, prerjen e pyllit, etj.” (fq. 137). Prandaj, shton ai, kjo kategori është propozuar për lirim me kusht nga stafi profesional përbërë nga “pedagogu, sociologu, mjeku dhe defektologu” (fq. 137). Mirëpo, nuk specifikon se çfarë ka qenë roli i tij pragmatik në procesin e lirimit me kusht. Pra, cilat kanë qenë sfidat e veçanta jo vetëm para por edhe pas lirimit me kusht, në kuptim të revokimit të lirimit me kusht.
Është për tu habitur se si autori i bastardhon emrat dhe mbiemrat e zyrtarëve të Burgut në Smrekonicë me të cilët ka bashkëpunuar një decenie të plotë dhe se si ngatërron akronimet e institucioneve korrektuese. Këto vërtetojnë papërgjegjësinë e skajshme të fjalës së shkruar publike. Kështu, udhëheqësit të Shërbimit shëndetësor, neuropsikiatrit Fahri Drevinja ia ndërron mbiemri nga “Drevinja” në “Buqinca”, ndërsa teknikut medicinal Isak Uka ia ndërron emrin nga “Isak” në “Esat”, ndërsa përdor shkurtesën SHEK, që aludon në Burgun e Lipjanit në vend të shkurteses SHNK, që i përgjigjet emërtimit të Burgut në Smrekonicë. (fq. 137/138).
Në vijim shtrohet pyetja: si duhet kuptuar rrethanën e artikuluar nga autori: të bërit “pak apo shumë” një farë “kompromisi” me një shtet me regjim komunist nëse vet autori i libërthit ka pohuar: “Jo kompromis që shkon në dëm të popullit të vet” (fq. 138).
Atëherë, ky kompromis për tu bërë drejtor burgu, a nuk ishte në dëm të popullit shqiptar i cili po bëhej pikërisht kur po aneksohej Kosova nga ana e Serbisë; kur po minohej autonomia e Kosovës nga Serbia; kur po suspendohej pushteti në Kosovë në udhë jokushtetuese me masa e veprime jashtinstitucionale të Serbisë: kur po largoheshin punëtorët shqiptarë nga puna dhunshëm; kur çështja shqiptare po reduktohej në nivel të lirive themelore e të drejtave të njeriut, ndërsa ato po shkeleshin brutalisht dhe ndaj tyre po ushtrohej diskriminim sistematik.
Gjatë peripecive të portretizimit të vetëvetes si menaxher Burgu në Smrekonicë nga viti 1990 deri 1999, autori nuk ka përfshirë ngjarjet historike (politike, shoqërore, ekonomike, kulturore, arsimore, shëndetësore, etj.). Rrjedhimisht, ka dështuar së shpjeguari se si këto janë reflektuar përbrenda Burgut në Smrekonicë. Shënimet autobiografike të tij, kështu siç janë shkruar, nuk prezantojnë korpusin e veprave konkrete që i ka realizuar vijimisht në ato kushte e rrethana, siç ishte serbizimi. Ky proces reflektohej në forma nga më të ndryshme: në shtimin e numrit të të punësuarëve serb; punimin dhe përdorimin e vuleve me shkronja cirilike serbe dhe teksteve me shkronja të theksuara serbe n’raport me ato shqipe, dominimin e gjuhes serbe në administrate, në mbledhjeve të Kolegjiumit, në komunikim përmes lidhjeve telefonike, në shpalljen e konkurseve në gazeta serbe (“Politika”, “Jedinstvo”). Përndryshe, rrëfimet rreth menaxhimit të Burgut në Smrekonicë në libërth shkëputen pas fillimviteve të 90-ta dhe përshkrimi i tyre mungon kronologjikisht deri kah fillimi i luftës në Kosovë më 1999, ku autori sërish shpalos “virtytet e veta të mira”. Kësisoj, saora arrijnë tek rrëfimet për menaxhimin e Burgut në Smrekonicë në kushte lufte, duke u shprehur tekstualisht: “Pasiguria institucionale filloi atëherë kur forcat policore dhe ushtarake e morën në dorë tërë shtetin dhe u shpall gjendje lufte” (fq. 140). Në këtë kontekst e quante veten drejtor pa autorizime, për ç’arsye ska mund të reflektoi.
“Pa ingirenca e ndjeja vehten të paaftë që të organizojë se ç’duhet bërë në SHNK (jo: SHEK, v.j.). Kësisoj, sikur pranon të ketë humbur kredibilitetin prej zyrtari numër një të institucionit penitenciar. Së këndejmi, “nuk kisha besim në askend”, shprehet pesimist autori i libërthit. Megjithatë: “ngula këmb, nuk u largova edhepse isha i padëshiruar”, thekson ai.
Madje, spikat se si “shpesh më kërkonin disa persona të kombësisë tjetër që të mos vij në punë” (fq. 139). Pastaj, specifikon emra të përvetshëm të zyrtarëve penitenciarë të cilët “punuan me vështirësi të madhe deri në fund të luftës për hirë të të dënuarëve”: Bajram Zymberi (jo: Zyherin), Nexhmedin Çaka, Jeton Prishtina, Isak Uka, Mexhit Bilalli, Agron Thaqi, Naim Rexhepi, Muhamed Ferati, Remzi Rexhepi, Muharrem Mustafa dhe Safet Bezhani” (fq. 139). Tutje shton: “mjeku (dr. Fahri Drevinja, Udhëheqës i Sherbimit shendetësor) dhe Udhëheqësi i Shërbimit juridik, Zyberi lëshuan punën në të njejtën kohë. Mbeta pa dy udhëheqës të shërbimeve, më sollën në pozitë të palakmueshme” (fq. 155).
Pretendon se bashk me punëtorët e theksuar po bënte “një punë të madhë” sepse “sadopak u jepnim vullnet për jetë të dënuarve që ishin shumë të mërzitur dhe të frikësuar” (139). Ndonëse preokupohe
prapseprap kishte “dëshirë, vullnet për punë dhe gjindshmeri, guxim” sepse i “vinte një forcë e pabesueshme që t’i ndihmojë kësaj popullate” (fq. 139). I njejti, është i pakuptueshëm rreth problemit të rrezikut në përgjithësi: “e ndjeja vetëm unë, shpirti im”. Pastaj, shton: “e ndjenin edhe, puntorët dhe të dënuarit” (fq. 140). Më tej, duke folur për historikun e kësaj sfide pohon se “këtë problem të rrezikut e ka pasur tërë popullsia e Kosovës gjatë viteve ’90-1999” (fq. 140).
Në rrëfimin e tij autobiografik, autori sjell në kujtesë disa etiketime mbi baza nacionale. Pohon se, derisa “individ të kombësisë serbe” e quanin “I padefinuar” (fq. 140), zyrtarët shqiptarë apo “persona të kombësisë sime” (fq. 140), siç shprehet autori (!?), e quanin “i padukshëm” dhe se “me një dioptri tjetër i kanë shikuar punët e mija gjatë luftës” (fq. 141).
Megjithkëtë, autori i libërthit, sikur nuk jeton në planetin Tokë për të ditur që ka perënduar ajo kohë. Thekson: “Qeveria e Kosovës së re, posa formuar, nuk gjeti kohë që të analizojë këtë veprimtari të punës humane të punës sonë dhe të punëtorëve të këtij kolektivi me të cilët punuam deri në fund … Poashtu as qeveria e Serbisë si ajo e Kosovës vepruan sikur të ishin marrë vesh mes vedi dhe kaluan pa asnjë fjalë të mirë për këtë institucion” ! (fq. 201), thotë ai.
Dhe kështu, qetësisht, kompromis pas kompromisi me regjimin serb, Jusuf Kelmendi shquhet publikisht si portret krenar për menaxhimin e Burgut në Smrekonicë, “plot një decenie”.
I prirur të shpjegoi karakterin patriotik që ia admironte vetit, duke parashtruar pyetjen: “Pse punova në këtë kohë ?” (fq. 141) sakaq jep edhe përgjigjen: “Vallë si mos të punohet në kohën më të vështirë me të dënuar ku mëse 80% të popullatës së tillë ishin me kombësi shqiptare” (fq. 13, ?). Po këtë version e përsërit duke theksuar: ”Punova për popullatën e të burgosurëve ku 80 %, ishin shqiptarë. Në kohën më të vështirë”.
Nëse kjo narrativë nënkupton se mr Jusuf Kelmendi paska administruar Burgun në Smrekonicë gjatë dhjetë vjetëve më të vështira vetëm për arsye se 80 % e të burgosurëve paskan qenë shqiptarë, atëherë përgjigjia e sipërpërmendur provon se ky gjakim i drejtorit bie ndesh drejtpërdrejt me vullnetin e popullatës penitenciare shqiptare në Burgun e Smrekonicës. Kjo popullatë sapo kishte mësuar se shumë shpejtë ka për t’u shkarkuar drejtori Enver Nimani për t’u pasuar nga drejtori Jusuf Kelmendi, ishte frustruuar jashtëzakonisht shumë. Prandaj, me ardhjen e drejtorit “non-grata” ky shqetësim mund të gjeneronte revoltë dhe indinjatë masive tek të njejtit. Mirëpo, fatmirësisht ky skenar u shmang për shkak të rrezikut kërcënues që do ishte me pasoja të paparashikueshme dhe fatale. Me bindje të patundur them se u shmang përfundimisht falë angazhimit tejet sekret e të vendosur të disa zyrtarëve shqiptarë të cilët ishin në kontakt përditësor me të burgosur – në njerën anë dhe falë mirëkuptimit të të burgosurëve shqiptarë që absolutisht nuk dëshironin përshkallëzim të situatës – në tjetrën anë. Nuk më ha mendja dot që për këto detaje të ketë qenë në dijeni drejtori i pa dëshiruar Jusuf Kelmendi. Poashtu, nuk më ha mendja që i njejti të këtë qenë në dijeni edhe per aktivitetin sindikal të punonjësve shqiptarë të Burgut në Smrekonicë, ndonëse po aty funksiononte Shoqata e Sindikatës së Pavarur e cila ishte pjesë e Sindikatave të Pavarura të Administratës dhe Judikaturës – nëndega në Vushtrri. Pra, nuk ishte në dijeni për faktin se këta punëtorë sindikal me përkushtim po implementimin obligimet dhe udhëzimet sindikale të dala nga dispozitat statutore e programore të Sindikatave të Pavarura të Administratës dhe Judikaturës së Kosovës. Në këtë situatë, udhëheqësia sindikale e Kosovës kërkonte me insistim që, veç tjerash, të mos lëshohen assesi vendet e punës nga ana e shqiptarëve duke synuar me çdo kusht ruajtjen e tyre. E kjo politikë sindikale, e pakontrolluar nga drejtori Kelmendi, reflektohej pozitivisht në atmosferën e brendshme, në disponimin e të burgosurëve shqiptarë të cilët përbënin pothuajse 100 % strukturën etnike të popullatës penitenciare shqiptare të Burgut në Smrekonicë.
Autori i libërthit pohon se “më 9 qershor 1999 u deportuan 155 të dënuar nga Burgu në Mitrovicë në “entin Ndëshkues Korrrektues në Pozharevc me urdhërin e Ministrisë së
Drejtësisë të Serbisë. Poashtu, “të dënuarit me dënime me kusht u transferuan në Novi Pazar. Ndërsa të dënuarit tjerë me dënime të vogla mbetën nën mbikëqyrjen e gardianit Agron dhe me kusht u liruan diku nga data 12,13 qershor” (fq. 143).
Sipas protogonistit tonë, gjatë këtyre ditëve ishte njoftuar nga zyrtari për çështjen e të dënuarëve, se 13 të burgosur të përgatitur për deportim (Brahim Elshani, Haki Kuçani, Fehmi Hasani, Xhevdet Kodra, Asllan Uka, Kadri Binaku, Mahit Emini, Zenel Polaku, Sami Hseni, Besnik Rushiti, Ramiz Çakaj, Xhafer Hasani dhe Ramë Ahmeti) që “kanë pasur vetëm fletëparaqitjen, kallzimin penal nga policia”. Për këtë problem pasi është konsultuar me “kryetarin e gjykatës së qarkut Ivanoviqin, në Mitrovicë” të gjithë janë liruar (fq. 143).
Përkrah këtyre të dhënave që ndërlidhen me shkërmoqjen e Burgut në Smrekonicë pas ndërprerjes së luftës në Kosovë më 10 qershor 1999 kur aty vendosen forcat ushtarake të KFOR-it francez, autori i libërthit nuk ofron asnjë informacion për një varg të dhënash zyrtare. Para se gjithash nuk e thotë asnjë fjalë se në dorë të kujtë e la Burgun në Smrekonicë. Përtej kësaj nuk specifikon as pozitën zyrtare në Serbi, në cilin institucion dhe sa kohë punoi në Serbi, kur u pensionua, si ndodhi të shpërngulet nga Kosova në Mal të Zi (Ulqin, Shtoj), etj. Në mënyrë të tërthortë le të kuptohet se atje ka shkuar më 9 qershor 1999 me të burgosurit dhe gardianët e Smrekonicës e të Pozharevcit sipas Urdhërit të Ministrisë së Drejtësisë së Serbisë.
Në përmbyllje të këtij shkrimi, të theksojmë se libërthi shkruar nga dora e Jusuf Kelmendit me një mori gabimesh drejtshkrimore, është një pasqyrim diletant i menaxhimit me Burgun në Smrekonicë pa vlera serioze jetëshkrimore. Prandaj, mesazhi më kuptimplotë dhe më i drejtë që reflekton mes rreshtash ky libërth, duket të jetë: t’mos shkruhet dot – se sa të shkruhet harakiri !
