Fenomeni i votës së diasporës nuk është as kosovar dhe as i ri. Ai është vërejtur në shumë vende të botës: shpesh diaspora voton ndryshe nga popullsia që jeton në vend. Mirëpo dallimi mes rreth 43% në Kosovë dhe rreth 84% në përfaqësitë diplomatike është aq i madh, sa meriton një analizë serioze sociologjike, psikologjike dhe politike.
DIAGNOZA: PSE VOTON NDRYSHE DIASPORA?
1. Diaspora nuk jeton në Kosovë, por jeton me idenë e Kosovës
Kjo është ndoshta arsyeja më e rëndësishme.
Njeriu që jeton në Prishtinë, Pejë apo Gjilan zgjohet çdo mëngjes me faturat, çmimet, trafikun, shëndetësinë dhe administratën.
Ndërsa emigranti në Gjermani apo Zvicër nuk përballet drejtpërdrejt me këto probleme. Ai Kosovën e përjeton kryesisht përmes:
lajmeve,
rrjeteve sociale,
vizitave verore,
kujtimeve,
dhe idealit kombëtar.
Prandaj ai voton më shumë mbi bazën e vizionit dhe simbolikës, sesa mbi bazën e përvojës së përditshme.
Kjo nuk do të thotë se është i manipuluar. Do të thotë vetëm se e sheh Kosovën nga një distancë tjetër.
—
2. Diaspora është më pak e varur nga rrjetet klienteliste
Në Kosovë ende ekzistojnë:
lidhjet familjare,
punësimet partiake,
interesat lokale,
bizneset e lidhura me politikën.
Një pjesë e votuesve nuk votojnë për ideologji, por për interesa konkrete.
Diaspora është relativisht e çliruar nga ky sistem.
Një mërgimtar në Stuttgart nuk ka nevojë për një vend pune në komunë, as për një tender dhe as për një favor politik.
Prandaj vota e tij është më ideologjike dhe më protestuese.
—
3. Kurti për diasporën është simbol, ndërsa për qytetarin rezident është administrator
Ky është një dallim thelbësor.
Për shumë njerëz në diasporë, Albin Kurti mbetet:
simbol i rezistencës,
simbol i luftës kundër korrupsionit,
simbol i dinjitetit kombëtar,
simbol i shtetit sovran.
Për qytetarin që jeton në Kosovë, ai nuk është më simbol.
Ai është kryeministri që duhet të zgjidhë:
çmimet,
energjinë,
pagat,
spitalet,
rrugët.
Sa më afër pushtetit të jetë një lider, aq më shumë gjykohet për rezultatet praktike dhe jo për idealet.
—
4. Efekti i krahasimit
Një emigrant që jeton në Gjermani sheh çdo ditë:
institucione funksionale,
shtet ligjor,
administratë profesionale.
Kur ai e krahason Kosovën me të kaluarën e saj dhe jo me Gjermaninë, shpesh sheh progres.
Ndërsa qytetari në Kosovë e krahason Kosovën me pritjet e veta për të ardhmen.
Njëri pyet:
“Sa larg kemi ardhur?”
Tjetri pyet:
“Pse ende nuk kemi arritur?”
Këto janë dy pyetje krejt të ndryshme.
—
5. Diaspora është emocionalisht më kombëtare
Kjo është një dukuri e njohur në sociologjinë e migrimit.
Shpesh emigrantët bëhen më patriotë sesa banorët e vendit.
Sepse identiteti kombëtar në mërgim bëhet pjesë e mbijetesës kulturore.
Prandaj temat si:
veriu,
sovraniteti,
Serbia,
njohjet ndërkombëtare,
kanë peshë shumë më të madhe në vendimin e tyre elektoral.
—
6. Ekziston edhe efekti i vetë-përzgjedhjes
Jo çdo emigrant voton.
Votojnë kryesisht ata që:
janë politikisht aktivë,
ndihen emocionalisht të lidhur me Kosovën,
ndjekin zhvillimet politike.
Kjo krijon një kampion votuesish më të politizuar sesa popullsia e përgjithshme.
Prandaj rezultatet në diasporë shpesh janë më ekstreme.
—
ANALIZA MË E THELLË
Nëse do ta shikonim me syrin e sociologut francez Alexis de Tocqueville, do të thoshim se diaspora përfaqëson “Kosovën e aspiratave”.
Nëse do ta shikonim me syrin e ekonomistit Albert O. Hirschman, diaspora përfaqëson njerëzit që kanë bërë “exit” fizik nga sistemi, por vazhdojnë të ushtrojnë “voice” politik mbi të.
Nëse do ta analizonte Benedict Anderson, ai do të thoshte se diaspora jeton në një “komunitet të imagjinuar” më intensiv sesa vetë banorët e përditshëm të Kosovës.
—
TERAPIA: SI DUHET TË KUPTOHET KJO NDARJE?
Gabim do të ishte të thuhej:
diaspora është më e mençur;
ose populli në Kosovë e kupton më mirë realitetin.
Të dyja palët shohin pjesë të ndryshme të së njëjtës fotografi.
Banori rezident sheh realitetin.
Diaspora sheh drejtimin.
Banori sheh problemet.
Diaspora sheh potencialin.
Banori pyet: “Çfarë bëri qeveria për mua këtë muaj?”
Diaspora pyet: “Ku po shkon shteti im në dhjetë vitet e ardhshme?”
Një demokraci e shëndetshme ka nevojë për të dyja këto perspektiva.
—
PËRFUNDIMI
Dallimi mes 43% dhe 84% nuk dëshmon domosdoshmërisht se njëra palë ka të drejtë dhe tjetra gabon.
Ai dëshmon se ekzistojnë dy përvoja të ndryshme të Kosovës:
Kosova e jetuar dhe Kosova e imagjinuar.
E para mat faturat, pagat dhe cilësinë e jetës.
E dyta mat dinjitetin, identitetin dhe drejtimin historik të shtetit.
Kur këto dy Kosovë afrohen, lind konsensusi kombëtar.
Kur largohen shumë nga njëra-tjetra, lind hendeku politik që po e shohim sot mes votës së diasporës dhe votës brenda vendit.
