____
Një deklaratë e pavend, në një kohë të gabuar dhe, mbi të gjitha, me një barazim që nuk mund të pranohet pa kundërshtim.
E lexova me vëmendje letrën tuaj dhe, ndonëse në parim askush nuk mund të jetë kundër respektit ndërfetar, bashkëjetesës dhe unitetit kombëtar, nuk mund të pajtohem me mënyrën se si e keni paraqitur problemin.
Do të kisha pritur prej jush një reagim më konkret ndaj problemit real që po shqetëson shoqërinë shqiptare, veçanërisht ndaj shfaqjeve të radikalizmit fetar dhe ndikimeve që për vite kanë cenuar identitetin, kulturën dhe kohezionin tonë kombëtar. Në vend të kësaj, ju zgjodhët ta vendosni Kishën Katolike dhe Bashkësinë Islame në të njëjtën peshore, sikur të kemi të bëjmë me dy fenomene të njëjta dhe me të njëjtën peshë historike e shoqërore.
Kjo nuk është qasje e drejtë.
Nuk është e njëjta gjë të flasësh për një fe dhe të flasësh për radikalizmin që mund të shfaqet në emër të saj. Dhe po aq e padrejtë është që çdo reagim i një shqiptari katolik kundër radikalizmit islamik të interpretohet si sulm ndaj myslimanëve shqiptarë.
Ne nuk kemi problem me shqiptarin mysliman. Ai është pjesë e pandashme e kombit shqiptar, ashtu si shqiptari katolik apo ortodoks.
Problemi është me radikalizmin fetar, me ideologjitë që përpiqen ta zëvendësojnë identitetin kombëtar me identitete të importuara dhe me çdo projekt që e dobëson shtetin, kulturën dhe vetëdijen shqiptare.
Prandaj, kur flasim për këtë fenomen, duhet të kemi guximin të bëjmë dallimin mes besimtarit dhe ideologjisë radikale. Të bësh këtë dallim nuk është urrejtje fetare. Përkundrazi, është mënyra më e ndershme për ta mbrojtur edhe vetë besimtarin mysliman shqiptar nga keqpërdorimi i fesë së tij.
Ajo që më shqetëson veçanërisht në letrën tuaj është mënyra se si trajtohet Kisha Katolike.
Kisha Katolike në trojet shqiptare nuk është një institucion i ardhur dje dhe nuk mund të trajtohet si një aktor i barasvlershëm me çfarëdo rryme të re radikale që ka depërtuar në shoqërinë shqiptare në dekadat e fundit.
Historia dymijëvjeçare e krishterimit dhe e Kishës Katolike në trojet shqiptare është pjesë e historisë sonë kombëtare, kulturore dhe qytetëruese. Kujtesa jonë kombëtare nuk mund të fillojë aty ku na konvenon dhe as të fshihet aty ku na pengon.
Mjafton të kujtojmë rolin e klerit katolik në ruajtjen e gjuhës shqipe, të arsimit, të kulturës dhe të vetëdijes shqiptare. Mjafton të kujtojmë figurat që e lidhën fenë me dashurinë për këtë tokë dhe këtë popull.
Dhe mos e harroni Pjetër Bogdanin.
Pjetër Bogdani nuk ishte vetëm Ipeshkëv. Ai ishte edhe një figurë e jashtëzakonshme e qëndresës shqiptare, një klerik, dijetar dhe udhëheqës që e lidhi besimin me çështjen e lirisë së vendit të vet. Në kujtesën tonë historike ai mbetet simbol i një kleri që nuk qëndroi indiferent ndaj fatit të popullit shqiptar, por u vu në shërbim të tij.
Prandaj, kur flasim për historinë e Kishës Katolike në trojet shqiptare, nuk mund të anashkalojmë figura si Pjetër Bogdani dhe rolin që kleri katolik ka luajtur në periudhat më të vështira të historisë sonë.
Prandaj, në vend që Kisha Katolike të vihet në bankën e të akuzuarve me një formulim të përgjithshëm, do të ishte më e drejtë të vlerësohej konkretisht kontributi i saj dhe, nëse ka ndonjë veprim të caktuar që konsiderohet i gabuar, ai të kritikohet me emër dhe me argumente.
Nuk mund të dënohet një traditë dymijëvjeçare për shkak të ndonjë individi që ka përdorur gjuhë të papërshtatshme.
Po, çdo gjuhë fyese duhet dënuar. Po, çdo sulm ndaj një besimi apo ndaj një shqiptari për shkak të fesë së tij duhet kundërshtuar.
Por kjo nuk duhet të përdoret si mjegull për të fshehur problemin tjetër: radikalizmin islamik, i cili prej vitesh ka rënduar mbi shoqërinë shqiptare dhe ka dëmtuar rëndë imazhin, kohezionin dhe identitetin tonë.
Të flasësh për këtë problem nuk do të thotë të urresh myslimanët.
Përkundrazi.
Do të thotë të mbrosh edhe ata shqiptarë myslimanë që nuk duan që feja e tyre të instrumentalizohet nga ideologji radikale dhe interesa që nuk kanë lidhje me traditën shqiptare të bashkëjetesës.
Prandaj, mos e përzieni besimin me radikalizmin, por mos e përzieni as kundërshtimin ndaj radikalizmit me urrejtjen ndaj besimtarit.
Këtu, mendoj, qëndron gabimi themelor i letrës suaj.
Ju flisni për bashkimin e shqiptarëve dhe kjo është e drejtë. Por bashkimi kombëtar nuk ndërtohet duke relativizuar dallimet mes fenomeneve që historikisht dhe shoqërisht nuk janë të njëjta.
Bashkimi nuk kërkon amnezi historike.
Bashkimi nuk kërkon që të heshtim përballë radikalizmit.
Bashkimi nuk kërkon që të vendosim shenjën e barazimit aty ku nuk ekziston.
Dhe mbi të gjitha, dashuria për kombin shqiptar nuk duhet të shihet si pengesë për besimin fetar të askujt. Por as feja nuk duhet të përdoret si instrument për ta zëvendësuar identitetin kombëtar shqiptar.
Pikërisht për këtë arsye jam i zhgënjyer edhe nga disa prej emrave që kanë nënshkruar këtë letër. Disa prej jush i njoh personalisht. Disa i kam miq e shokë dhe, sinqerisht, kam pasur respekt për qëndrimet dhe angazhimet tuaja të mëparshme.
Madje, në njëfarë mënyre, angazhimi ynë është frymëzuar edhe nga vepra juaj e dikurshme kombëtare.
Prandaj zhgënjimi është edhe më i madh.
Do të doja që ju të ishit në krye të kësaj përpjekjeje për ta mbrojtur identitetin shqiptar, vlerat tona historike dhe karakterin evropian të shoqërisë sonë, ndërsa ne do të ishim pas jush.
Por për këtë duhet një qasje më e drejtë dhe më e guximshme.
Një komb, besime të ndryshme — po.
Respekt i ndërsjellë — patjetër.
Bashkëjetesë — gjithmonë.
Por edhe:
Një identitet kombëtar që nuk negociohet.
Një histori që nuk relativizohet.
Një Kishë Katolike që nuk barazohet padrejtësisht me radikalizmin islamik.
Dhe një kundërshtim i vendosur ndaj çdo forme të ekstremizmit fetar që dëmton kombin shqiptar.
Ky është qëndrimi im.
Jo kundër shqiptarit mysliman.
Jo kundër shqiptarit katolik.
Por kundër çdo ideologjie që përpiqet t’i ndajë shqiptarët, t’ua zëvendësojë identitetin ose ta përdorë fenë kundër interesit të kombit.
Bashkimi shqiptar nuk ndërtohet duke i barazuar të gjitha fenomenet. Ndërtohet duke pasur guximin t’i dallojmë, t’i emërtojmë dhe t’i përballojmë me drejtësi.
I zhgënjyer deri në pikën e fundit me këtë qasje.
30.08.2026
Blerim Nika
Çeta “Pjetër Bogdani”
_____
Lexojeni letrën…:
