Dr. Nusha Zhuba (Anna Hida), studjuese, Romë
___
Për të gjithë dashamirësit që duan të njohin historinë e vendlindjes me protogonistët e sajë…
Gjonimajt kanë qenë një brez piktorësh shumë të famshëm në vitet 1600- 1700 në Itali, të cilët arritën kulminne tyre me piktorin që fatkeqësisht vdiq në një moshë shumë të re 35 vjeç Antonio Gjonima.
Nuk është ditur asnjëherë prejardhja e tyre sepse kanë lëvizur në shumë vende , Itali , Kroaci, Austri, Slloveni, Çekosllovaki për punë. Shumë studiues dhe katalogues të veprave të artit i kanë menduar “Dalmatë ” edhe për shkak të mbiemrit të tyre që herë quheshin, Jonima, Yonima, Gonima, Gjonima etjjj.
Por ata që studiuan prejardhjen e tyre ishin, Marcello Oretti, Pjetër Zani ( ky prift me origjinë shqiptare) dhe Jana Zapletalova ( studiuese Çeke sepse një piktor i brezit të pestë të Gjonimajve Johani ka jetuar në Çeki) i ka sdudiuar në mënyrë specifike këta piktorë të famshëm shqiptarë.
Marcello Oretti ka lënë një dorëshkrim në të cilin fillon jeta dhe veprimtaria e kësaj familjeje, pastaj janë arkivat ndërmjet Bolonjës , Padovës e Venecias që na dokumentojnë origjinën shqiptare të Gjonimajve.
I pari i tyre ishte Nikollë Gjonima Albani babai i Francesk Gjonimës edhe ky piktor i famshëm edhe pse deri tani i njihen vetëm dy vepra. Francescu ka lindur në Shqipëri në vitin 1625. Ai u martua me Elenë Kryekushin nga Kruja bijë e një familjeje fisnike të cilët kishin qenë në shërbim të Skënderbeut, por që fatkeqesisht pas vdekjes së tij u detyruan o të bëheshin mysliman ose të largoheshin për në Venecia, ku Gegë Kryekushi gjyshi i Elenës kishte luftuar në Friuli dhe kishte qenë një nga administratorët e Venecias.
Francesc Gjonima pati djalin e tijë Simonin piktor të famshëm i cili edhe ky pati dy djem Francesc Vlash Gjonimën dhe Anton Gjonimën…
Me martesën e Francesk Vlash Gionimës me një konteshë italiane ju kërkuan një sërë dokumentash për të vërtetuar origjinën fisnike të tyre . Nga aty doli prejardhja e këti fisi me emër në Itali.
Në pikturat e tyre përveçse mbiemrit të tyre gjetën edhe fjalën “Alessio” ku tregohej prejardhja e tyre pra Lezha … Për këtë janë marrë një sërë dëshmish sidomos nga ipezhgvinjtë, Pjetër Bogdani ( Shkodër) , Mark Skura ( Durrës) , e Mark Suma ( Sapa) . Pjetër Bogdani dëshmon për linjën mashkullore thotë ishin nipa të Pjetër Shpanit, një nga prijësat e Dukagjinit dhe ishin me origjinë shkodrane, ( për këtë dëshmojnë dhe dokumentet veneciane në të cilat flitet për vejushën e Florian Jonimajt nga Shkodra e cila merrte pension nga Venecia) dhe nga linja femërore ishin të afërm të familjes së Skënderbeut.Mark Skura dëshmon për familjen Kryekushi të Krujës , po ashtu dëshmon edhe Mark Suma.
Ne i kemi njohur familjen Gjonima si , Princa Dhimitër Jonima me vilajetin e tijë që shtrihej nga Mati në jug gjer në kufinjtë e principatës së Koja Zaharisë në Veri… Në kto zona gjejmë emra të ndryshëm princash dhe kjo varet që herë pas herë i fitonin e humbnin këto principata në varësi edhe të armikut që i pushtonte. Në kohën e Gjonimajve ata zotëronin skelën e Shufadës dhe Kriporet e Shënkollit…
I kemi njohur si prifta që në kohën e Skënderbeut, të cilët kanë shërbyer me devotshmëri duke qenë pjesë edhe e kuvendit të Arbërit në Mërqi.
Përsa i përket Gjonimajve Lezhjanë ata janë piktorë të famshëm dhe vështirësia e dallimit të pikturave mes tyre është shumë e vështirë ; e para se ata prezantohen me të njëjtin mbiemër e dyta shumë vepra të tyre janë punuar nëpër kisha, kështjella e shtëpi gjë që ka bërë të vështirë katalogimin e tyre . Shumë prej tyre edhe pse janë të katologuara nuk gjenden pasi nuk i janë prezantuar publikut. Shumica e tyre janë në afreskët e kishave.
Ajo që bie në sy në formimin e Antonio Gjonimës përveçse të atit piktor është dhe një mbiemër Crespi , dhe ky po shqiptar i cili kishte një nga shkollat më të mira të Bolonjës në pikturë.
Gjonimajt princër akoma sot kanë toponimet e tyre, sidomos në Kurbin. Gjonimajt piktor kanë toponimet e tyre në Dajç të Zadrimës tek kodrat e Gjurmarkut…
Sigurisht prezantimi në mauzoleun e Skënderbeut ishte diçka shumë e bukur organizuar nga Bashkia Lezhë dhe posaçërisht nga kryetari Pjerin Ndreu, në bashkëpunim me drejtorinë rajonale të turizmit dhe pallatin e kulturës Lezhë. Ky eveniment nuk kishte si qëllim ekspozimin e punimeve të tyre, por prezantimin e tyre pas 500 vjetësh në Shqipëri e i cili do shërbente si një hapësire për studimin e mëtejshëm të këtyre artistëve të ardhur nga kohë të largëta në vendlindjen e nga ku Nikoll Gjonima u detyrua të linte vendlindjen e tijë Lezhën…për të realizuar ëndërrën e tyre…
Përgatiti Dr. Nusha Zhuba
