Foto : Gërmadhet e qytetit Kumran (shekulli II para erës sonë në breg të detit të vdekur në Izrael) të lashstë çifut i Esenianëve ideologjia fetare e të cilëve eshtë në origjinën të predikimeve fetare të Jesu Krishtit, në fillim të sh. 1.
Matiew Aref, pellazgolog, Paris
Ja një përgjigje për dy komente mbi një nga postimet e mia të fundit të shkurtra në lidhje me konvertimet e para të të krishterëve (katolikëve) në Shqipërinë VERIORE dhe VERILINDORE (kjo nuk është kuptuar fare kur kjo është shkruar qartësisht…nuk kisha për të folur për ortodoksinë sepse nuk ishte rasti !). Nëse nuk fola për Ortodoksinë, kjo është sepse ajo u shfaq vetëm pas “skizmës” së vitit « 1054 ». Prandaj, kërkoj falje nga xhelozë dhe shovinistë që nuk i përmenda Ortodoksët… sepse ata nuk ekzistonin ende ! Prandaj, u ndjeva i detyruar të shkruaja këtë artikull për të sqaruar situatën dhe për të vënë Historinë në vendin e saj. Përgjigja ime këtu është e përgjithshme sepse mund të interesoje miq të tjerë.
Për të filluar, nuk do të bëj një ekzegjezë mbi “Krishterimin” këtu sepse kjo është bërë tashmë nga specialistë të shquar. Do të përshkruaj saktësisht fillimet e Krishterimit, duke u përpjekur të jem i paanshëm, i qartë, i besuëshëm dhe i drejtë dhe mbi të gjitha pa hyrë në shumë detaje të panevojshme. Personalisht, unë jam agnostik, që do të thotë se nuk besoj në fetë e « krijuara nga njeriu », por në një Zot, konturet e të cilit askush nuk ka qenë në gjendje t’i përcaktojë, as të përcaktojë profilin e tij, as ekzistencën e tij në një mënyrë apo në një tjetër. Kjo do të thotë që jam në një gjëndje « ekspektative », në vëzhgim, kërkim dhe reflektim të vazhdueshëm. Për mua, nuk është një “ndjenjë”, por thjesht një “reflektim metafizik, filozofik, historik dhe didaktik”.
Feja e krishterë lindi në Palestinë në kohën kur ky rajon i Lindjes së Afërt ishte i pushtuar nga Romakët në vitin <- 63 (nga Pompeu i Madh i cili pushtoi Jerusalemin) dhe më pas kjo vazhdoi deri në shekullin e 4-të pas erës sonë.
Në fillim, një pjesë e popullit hebre njohu te “Jezusi i Nazaretit”, të dërguarin e Zotit… Mesiu (në arabisht “mesih”) që po prisnin. Pa harruar se Jezusi ishte një « prift hebre » i “sektit hebraik të Esenëve” i cili sekt la relike të rëndësishme që quhen “dorëshkrimet të Kumranit » ose të « Detit të Vdekur”. Këto janë arkiva që kanë të bëjnë me doktrinën fetare hebraike të “Esenëve”, pasuesit e të cilëve (shekulli i 2-të para erës sonë) ishin të vendosur në Kumran në veri të Detit të Vdekur. Jezu Krishti ishte një nga pasuesit e këtij sekti fetar hebre dhe të gjitha mësimet dhe parimet fetare për mëkatin në Galile, Jude, Samari ose Perea rrjedhin : “nga gjithë parimet e këtij sekti”. Zbulimi i këtyre dorëshkrimeve ndodhi në vitin 1947, kur një beduin i ri nga shkretëtira (duke kërkuar një dhi të humbur), hasi në kavanoza terrakote që përmbanin dokumente të lashta në një shpellë pranë vendit të Kumranit, në brigjet e Detit të Vdekur. Këto janë kopje të librave të “Biblës Hebraike” (“Dhiata e Vjetër”), të cilat janë dëshmitarët më të vjetër të njohur të këtyre teksteve. Këto shkrime kanë ripërtërirë thellësisht kuptimin e Judaizmit të lashtë dhe “origjinës së Krishterimit”. Ato tregojnë se Judaizmi në atë kohë ishte më i larmishëm dhe dinamik nga sa mendohej më parë, dhe se Krishterimi i hershëm ishte një vazhdim i disa rrymave fetare hebraike. Kjo shënoi fillimin e një serie gërmimesh dhe eksplorimesh që vazhduan deri në vitin 1956, duke rezultuar në zbulimin e gati 900 dorëshkrimeve dhe dhjetëra mijëra fragmenteve në njëmbëdhjetë shpella të ndryshme !
Kjo përmbledhje e shkurtër historiko-fetare përcakton skenën për atë që do të bëhej “Krishterimi” i lindur në shekullin e 1-rë në Palestinë. Pas vdekjes së predikuesit hebre “Jezusi i Nazaretit”, i konsideruar si Mesiu, dishepujt e tij udhëtuan në të gjithë Perandorinë Romake dhe përhapën fjalën e tij në të gjithë Lindjen e Afërt, Azinë e Vogël dhe Egjiptin : ndjekësi më i rëndësishëm dhe i zellshëm i kësaj doktrine ishte Shën Pali, i cili, për mua, është themeluesi i vërtetë i “Krishterimit”. Krishterimi më pas u përhap në të gjithë Perandorinë Romake, Perandorinë Bizantine, në të gjithë Evropën dhe më pas gjetkë. Ne e dimë pasojën.
Kthimi në besim i Shën Palit në “rrugën për në Damask” është një ngjarje “qendrore” në Dhiatën e Re dhe në historinë e krishterë. Pali (atëherë i quajtur Saul) fillimisht ishte një mundimtar mizor i të krishterëve. Ai ishte duke shkuar për në Damask me qëllimin për të arrestuar disa nga dishepujt e Jezusit kur, rreth mesditës, një dritë e shkëlqyer nga qielli e mbështjelli papritmas ! Ai ra përtokë dhe dëgjoi një zë që i thoshte : “Saul, Saul, pse po më përndjek?” I verbuar nga kjo dritë, Pali duhej të çohej në Damask nga shokët e tij. Ai qëndroi tre ditë pa shikim, pa ushqim dhe pa pije. Gjatë kësaj kohe, një dishepull i quajtur Anania mori urdhëra “hyjnore” për të shkuar ta gjente. Anania vuri duart mbi të, Pali rifitoi shikimin, u mbush me Frymën e Shenjtë dhe u pagëzua ! Është ai që është pra në origjinën e legjendës së “Jezusit të ringjallur !” (do ta shpjegoj perse një herë tjetër). Shën Pali nuk e “njohu” kurrë Jezu Krishtin (kjo duhet ditur) ! Kjo është historia ekstravagande e Shën Palit. Kjo qëndron si një përjashtim midis dishepujve të Jezusit, edhe pse, gjatë jetës së tij, ai nuk ishte dishepull i tij. Edhe këtu, ashtu si në ditët e para të Historisë së Helenëve, hasim, edhe një herë, se si Historitë e tjera ishin shpesh të cunguar ose manipuluar.
Po e vazhdoj këtë Histori të Krishterimit duke dhënë disa nga datat kryesore dhe ngjarjet themeluese të Krishterimit.
Në qershor të vitit >325, në pallatin perandorak të Nikesë, në verilindje të Anadollit, gati treqind peshkopë nga e gjithë Krishterimi prisnin hapjen e këshillit të thirrur nga Perandori Kostandin. Ky i fundit hyri me veshje të plotë ceremoniale, i mbështjellë me mantelin perandorak të purpurt. Perandori romak (me origjinë pélasgo-trake) mori pjesë në debatet teologjike të peshkopëve : kjo skenë ishte ende e paimagjinueshme njëzet vjet më parë, kur persekutimi më i dhunshëm që kishin njohur ndonjëherë po binte mbi të krishterët. Librat e tyre u dogjën, kishat e tyre u rrafshuan. Peshkopët u martirizuan dhe ata që refuzuan të kryenin flijime pagane u dënuan me vdekje. Legjenda thotë se në shekullin e 4-të, Perandori Kostandin e përqafoi Krishterimin pas një mrekullie. Në fakt, ishte kryesisht një llogaritje politike. Për të (si një “strateg” të vërtetë pellazgo-trak!), kjo fe ishte një mjet për të bashkuar perandorinë e tij. Por kjo nuk e pengoi atë të mbetej një sovran i etur për gjak deri në fund, duke i vrarë gruan dhe djalin e tij. Lidhur me këtë çështje, Koncili i Kostandinopojës kishte zgjedhur në vitin 381 për rrjedhjen e Shpirtit “nga Ati dhe Biri” (latinisht “filioque procedit”), ndërsa të krishterët lindorë u dalluan nga kredoja romake, duke deklaruar se “Shpirti buron nga Ati nëpërmjet Birit”.
Në shekullin e 9-të, dy murgj, Kirili dhe Metodi, u ngarkuan me detyrën “të bindnin popujt sllavë të konvertoheshin” në fenë e krishterë. Për këtë qëllim, Kirili dhe Metodi shpikën një alfabet, që tani quhet “alfabeti cirilik”, i frymëzuar nga alfabeti grek i përdorur nga “Bizantinët”. Sot, Shenjtorët Kirili dhe Metodi janë shenjtorët më të famshëm të Kishës Ortodokse Bullgare (dhe të Sllavëve në përgjithësi), dhe ikonat e dy vëllezërve mund të gjenden në çdo kishë. Që nga kjo kohë u përhapën manastire dhe kisha të shumta, duke e bërë këtë rajon (më parë Pelasgo-Trako-Shqiptar dhe sot “Kosova dhe Maqedonia e veriut”) “shenjtëroren e Kishës Ortodokse” të Evropës Juglindore, përfshirë Rusinë. Kjo është arsyeja pse ky ish-rajon Pelasgo-Trako-Shqiptar u bë rajoni më i shenjtë i Ortodoksisë për të gjithë Sllavët e Botës dhe kjo është arsyeja pse Serbët gjithmonë kanë kërkuar të pushtojnë këto troja indigjene specifike të Pelasgo-Shqiptarëve, banorët e lashtë dhe “të parë” të Evropës Juglindore.
Në pranverën e vitit 1054, një ngjarje politike do të nxitoje gjërat. Papa Leo IX dërgon një ambasadë te Perandori Bizantin për të kërkuar ndihmë ushtarake kundër Normandëve që kërcënonin Shtetet Papnore. Duke mbërritur në fillim të qershorit, delegacioni romak i tre legatëve pritet me mirësjellje nga Perandori Konstantin Monomaku ; megjithatë, patriarku refuzon t’i presë ata ! Përçarja është e plotë. Kjo “Skizmë përcakton në parim, përçarja që ndodhi më 16 korrik 1054, midis Kishës së Romës (Perëndim) dhe Kishës së Kostandinopojës (Lindje). Skizmi do të thotë “ndarja” e vitit 1054, « domethënë krijimi i fesë ortodokse ». Kjo skizë “Lindje-Perëndim”, e njohur edhe si “Skizmi i Madh”, është ndërprerja e bashkimit midis Kishës Katolike dhe Kishës Ortodokse Lindore. Një sërë dallimesh kishtare dhe konfliktesh teologjike midis Lindjes Greke dhe Perëndimit Latin i paraprinë ndarjes formale dhe përfundimtare të vitit 1054. Qëndrimi katolik është përgjithësisht shumë më i rreptë. Edhe pse ekzistojnë disa përjashtime, të gjithë priftërinjtë katolikë duhet të jenë celibatë.
Fjala” ortodoks” rrjedh nga fjalët greke orto= e drejtë dhe doxa= mendim dhe lavdërim i Zotit). Disa besime dhe rite janë të ndryshme nga ato të Kishës Katolike, por ato ndajnë të njëjtin libër të shenjtë, Biblën. Kisha Ortodokse Ruse (rusisht : Russkaya Pravoslavnaya Tserkov) ose Patriarkana e Moskës (rusisht : Patriarkana Moskovskiy) është juridiksioni autoqefal kanonik i Kishës Ortodokse të Rusisë dhe, në fakt, i një pjese të diasporës ruse. Kisha Ortodokse Ruse e ka origjinën te pagëzimi i Princit Vladimir I të Kievit në vitin 988. Rusia e Kievit, një shtet shumëetnik, nuk korrespondon plotësisht me Rusinë (Moskovinë).
Fillimisht, nocioni i krishterë i “ortodoksisë” i referohej respektimit të përkufizimit teologjik të “Trinitetit” të vendosur nga Koncili i Parë i Nikesë (325). Dallimi ? Ndërsa Kisha Katolike kryesohet nga Papa, i konsideruar pasardhësi i Shën Pjetrit dhe kreu suprem i Kishës në Tokë, Kisha Ortodokse, e cila e përcakton veten si apostolike, vepron në një mënyrë më kolegjiale, me disa patriarkë (të konsideruar kryepeshkopë) dhe peshkopë autonomë. Qëndrimi katolik është përgjithësisht shumë më i rreptë. Lidhur me këtë çështje, Koncili i Kostandinopojës në vitin 381 zgjodhi rrjedhjen e Shpirtit “nga Ati dhe Biri” (latinisht “filioque procedit” = që buron nga Ati dhe Biri), ndërsa të krishterët lindorë u dalluan nga Kredoja Romake, duke deklaruar se “Shpirti buron nga Ati nëpërmjet Birit”. Edhe pse ekzistojnë përjashtime të caktuara, të gjithë priftërinjtë katolikë duhet të jenë celibatë.
Përfundim : “Skizma (“ndarja”) e vitit 1054 është data e “KRIJIMIT TË ORTODOKSISË”. Sa i përket Shën Palit, ai është promotori i vërtetë i origjinës së Krishterimit. Katolikët e Veriut dhe Verilindjes së Shqipërisë ishin dhe janë nën bindjën e Vatikanit, dhe Ortodksët e jugut të Shqipërise si dhe Çamëria ishin të ritin bizantin nën tutelën e Kishës Greke. Ndarja institucionale e Ortodoksisë Greke u njoh në vitin 1937 me shpalljen e « autoqefalisë » së Kishës Ortodokse të Shqipërisë. Por kjo afërsi të jugut me Greqinë hap derën për ndërhyrje të mundshme tinëzare në Ortodoksinë shqiptare. Pa përmendur që ideologjia fetare greke ende e bën këdo që don të kuptoje se NJË PERSON ORTODOKS MUND TË JETË VETËM GREK ! Unë kam shkruar për këtë shumë vite më parë. Kam ende shumë për të thënë mbi këtë temë fetare, por do të kufizohem në këtë tekst të gjatë që është mjaft domethënës.
