MANIPULIMI I QËLLIMSHËM I PERCEPTIMIT SHKAKTON KRIZË TË RËNDË TË VETËDIJES SHOQËRORE
___
Është e trishtueshme të vëzhgohet se si politikanët tanë të papërgjegjshëm, primitivë dhe manipulues kanë arritur t’i shndërrojnë mbështetësit e tyre në njerëz që shqetësohen shumë më tepër për fatin e partive të tyre sesa për fatin e atdheut të përbashkët dhe shtetit.
Me një habi të përsëritur konstatoj në komentet e tyre, të mbushura me gabime të pafalshme gjuhësore, se ata shqetësohen më shumë për mbijetesën e kampeve të tyre politike sesa për mirëqenien e fëmijëve, nipërve dhe brezave të ardhshëm. Kjo më mbush me zhgënjim të thellë, pothuajse të pafund, sepse e kuptoj se indoktrinimi e ka arritur një fazë pothuajse të pakthyeshme.
Edhe nëse do të arrihej një zgjidhje e përkohshme e bllokadës institucionale përmes një koalicioni të mundshëm VV–LDK, mbetet e dyshimtë nëse një hap i tillë do ta ndryshonte realisht strukturën e mykur mendore që e prodhon këtë politikë të ngurtësuar.
Sepse problemi nuk qëndron vetëm te marrëveshjet e brishta politike, por te një mendësi e rrënjosur thellë, e cila arsyen e zëvendëson me besnikëri emocionale dhe analizën me fanatizëm të verbër.
Në këtë gjendje, politika nuk kuptohet më si shërbim publik, por si identitet fisnor, sepse partia bëhet më e rëndësishme se shteti, ndërsa lideri më i rëndësishëm se sa vetë realiteti.
Siç ka thënë Aristoteli: “Njeriu është kafshë politike”, por kur kjo qenie e humb arsyen, politika shndërrohet në skenë të iluzioneve kolektive.
Ky fenomen, që në sipërfaqe duket si debat politik, në thelb është një patologji e vetëdijes kolektive.
Historikisht, shoqëritë që kalojnë periudha të gjata konfliktesh politike shpesh mbeten të ngujuara në gjendje armiqësie të përhershme, të ushqyer nga format më primitive të mllefit. Siç paralajmëronte Nietzsche: “Ai që lufton me përbindëshat duhet të kujdeset që të mos shndërrohet vetë në përbindësh.”
Në vend që të ndërtojnë institucione të ftohta dhe racionale, këto shoqëri e ruajnë kujtesën emocionale të ndarjeve të tyre. Kjo prodhon një politikë që nuk evoluon drejt shtetndërtimit, por ngec në rivalitet të përhershëm oportunist.
Politikisht, kjo nënkupton dobësim të demokracisë funksionale. Koalicionet nuk shihen më si mjete qeverisjeje, por si tradhti ose fitore morale. Kompromisi nuk konsiderohet më si virtyt, por si dobësi. Por siç kujton Ciceroni: “Shteti pa kompromis është shtet pa paqe të brendshme dhe pa fuqi reale për t’u mbrojtur nga armiqtë e jashtëm.”
Kur kompromisi kriminalizohet, politika pushon së qeni arti i së mundshmes dhe shndërrohet në teatër përplasjesh të pafundme.
Filozofikisht, ndodh zëvendësimi i logos-it me mitos-in: arsyeja zëvendësohet nga narrativat e identitetit. Njerëzit nuk pyesin më “çfarë është e drejtë?”, por “ku është fisi im politik?”
Siç sugjeronte Platoni, kur e vërteta nuk kërkohet më, por vetëm besohet verbërisht, fillon rënia e polis-it.
Psikologjikisht, krijohet një identifikim i thellë me kopenë e deleve, ku individi tretet në emocionin kolektiv të partisë. Kritika ndaj partisë përjetohet si sulm personal, ndërsa besnikëria si ndjenjë përkatësie. Kështu lind varësia emocionale ndaj narrativave absurde politike.
Sociologjikisht, shoqëria fragmentohet në flluska të mbyllura informative, ku secili grup ushqehet vetëm me konfirmimin e vet. Dialogu zëvendësohet me zhurmë, ndërsa hapësira publike shpërbëhet.
Siç ka shkruar Hannah Arendt: “Humbja e botës së përbashkët është fillimi i shkatërrimit politik.”
Kulturalisht, politika fillon të imitojë tifozllëkun sportiv – por me një dallim tragjik: në sport humbja është simbolike, ndërsa në politikë pasojat janë reale, ekonomike dhe shoqërore.
Mirëpo kur politika kthehet në lojë, shteti kthehet në stadium.
Etikisht dhe moralisht, përgjegjësia shpërndahet në turmë. Gabimet justifikohen me ndarjen “ne kundër atyre”, dhe e vërteta e humb peshën e saj morale, sepse krijohet një moral i deleguar, ku individi nuk e ndien më veten përgjegjës.
Në këtë kontekst, as një koalicion i mundshëm nuk e zgjidh thelbin e problemit, sepse kriza nuk është vetëm institucionale, por mendore dhe kulturore.
Dhe pikërisht këtu lind nevoja për një alternativë të re politike.
Kosovës i nevojitet një forcë e re politike që nuk bazohet në fanatizëm, por në arsye dhe që nuk bazohet në emocione fisnore, por në përgjegjësi shtetërore.
Një subjekt që nuk kërkon adhurim të verbër, por bashkëpunim; që nuk ushqen identitete të mbyllura, por qytetari të hapur.
Siç thoshte Kanti: “Iluminizmi është dalja e njeriut nga vetëfajësia e tij e papjekurisë emocionale.”
Një formacion politik më i pjekur duhet të funksionojë sipas një logjike tjetër: kundërshtari nuk është armik, kompromisi nuk është tradhti, dhe shteti nuk është pronë e partisë, por hapësirë e përbashkët e të gjithë qytetarëve.
Vetëm një ndryshim i tillë i mendësisë së aktorëve politikë dhe votuesve – mund ta nxjerrë Kosovën nga cikli i polarizimit të përsëritur dhe ta çojë drejt një politike më të pjekur, më funksionale dhe më njerëzore.
Me një ndjenjë të thellë zhgënjimi dhe shqetësimi, më duhet ta pranoj se për herë të parë mezi e kam bindur veten të dal të votoj.
Jo sepse e kam humbur bindjen për rëndësinë e votës, por sepse gjithnjë e më shpesh më duket se jam i detyruar të zgjedh mes alternativave që nuk e përfaqësojnë as përafërsisht nivelin tim të arsyes, përgjegjësisë dhe vizionit që do ta konsideroja të denjë për shoqërinë tonë.
Ky nuk është refuzim i demokracisë, por simptomë e krizës së përfaqësimit. Sepse demokracia nuk dështon kur njerëzit nuk votojnë, por kur vota reduktohet në zgjedhje midis opsioneve që nuk ngjallin besim real. Në atë moment, qytetari nuk ndjen më se po zgjedh më të mirin, por thjesht më pak të keqin.
Në thelb, problemi nuk qëndron vetëm te individët që garojnë për pushtet, por te degradimi i standardeve politike që i prodhon ata. Kur politika nuk kërkon më kompetencë të thellë, integritet moral dhe vizion afatgjatë, por vetëm aftësi për mbijetesë në lojën e përditshme partiake, atëherë është e pritshme që hendeku mes qytetarit të ndërgjegjshëm dhe përfaqësuesit politik të zgjerohet.
Siç ka ndodhur shpesh në histori, kur elita politike shkëputet nga niveli i pritjeve të qytetarëve, krijohet një boshllëk përfaqësimi. Dhe ky boshllëk nuk mbushet me cilësi më të lartë, por shpesh me oportunizëm dhe mediokritet të organizuar.
Megjithatë, kjo gjendje nuk duhet të çojë në dorëzim. Përkundrazi, ajo duhet të kuptohet si thirrje për rikthimin e standardit: jo për të ulur pritjet tona, por për t’i ngritur ato. Sepse një shoqëri që pranon përfaqësim të dobët përfundon duke e normalizuar atë si normë.
Në këtë kuptim, shqetësimi im nuk është shenjë indiference ndaj votës, por shenjë e vetëdijes kritike ndaj mënyrës se si ajo po zhvillohet. Dhe pikërisht vetëdija e tillë është baza mbi të cilën mund të kërkohet një politikë më serioze, më e përgjegjshme dhe më afër nivelit të qytetarit që nuk pranon thjesht të zgjedhë, por kërkon të përfaqësohet me dinjitet.
