Shkolla shqipe në Republika e Kosovës është institucion publik që funksionon mbi bazën e Kushtetutës të Republikës së Kosovës dhe ligjeve që rregullojnë sistemin arsimor. Ajo është konceptuar si hapësirë laike, e pavarur nga ndikimet religjioze dhe nga çdo presion tjetër politik apo ideologjik. Në këtë frymë ndërtohet edukimi i brezave të rinj, në përputhje me parimet e shtetit laik dhe me rendin juridik që garanton barazi dhe neutralitet institucional.
Ndërhyrjet në organizimin e brendshëm të shkollës, veçanërisht kur motivohen nga interesa jashtë arsimore, përbëjnë cenim të autonomisë së saj. Rasti i fundit në Prishtina, ku u ndryshua orari mësimor për shkak të muajit të Ramazanit, ka hapur debat të gjerë publik. Çështja nuk lidhet me respektin ndaj besimit fetar, që është e drejtë individuale e garantuar, por me parimin themelor se institucionet publike nuk duhet të përshtaten sipas kalendarëve fetarë në mënyrë selektive, sepse kjo rrezikon të krijojë precedent institucional.
Kur politika ndërhyn në vendimmarrje arsimore me arsyetime që perceptohen si kalkulim elektoral, lind dyshimi për instrumentalizim të shkollës për përfitime politike.
Në një shoqëri demokratike, çdo vendim që prek arsimin duhet të mbështetet në analiza profesionale, konsultime me ekspertë dhe në interesin më të mirë të nxënësve, jo në logjikë votash. Përndryshe, krijohet perceptimi i një forme të butë korrupsioni institucional: përdorimi i kompetencave publike për përfitim politik.
Reagimet qytetare që e kundërshtuan këtë vendim u interpretuan nga përfaqësues të klerit islam si “islamofobi”. Një etiketim i tillë e zhvendos debatin nga thelbi juridik dhe institucional drejt një polarizimi të panevojshëm shoqëror. Mbrojtja e karakterit laik të shkollës nuk është sulm ndaj fesë; përkundrazi, është mbrojtje e barazisë së të gjitha bindjeve brenda një shteti që nuk identifikohet me asnjërën prej tyre.
Mungesa e një reagimi të qartë nga Ministria përgjegjëse për arsimin ngre pikëpyetje shtesë. Heshtja institucionale në raste kur kontestohet përputhshmëria e një vendimi me kornizën ligjore mund të interpretohet si miratim i heshtur. Nëse vendime të tilla merren me dakordim të niveleve qendrore dhe lokale pa transparencë të plotë, atëherë është e domosdoshme të sqarohet baza ligjore mbi të cilën janë marrë.
Debati për drejtimin që po i jepet shkollës sonë është legjitim. Arsimi nuk është fushë eksperimentesh politike, as arenë për demonstrim ndikimesh të jashtme. Ai është themel i shtetit dhe i identitetit qytetar. Kur lind dyshimi për shkelje të parimeve kushtetuese, duhet të ketë mekanizma përgjegjësie dhe transparence, në mënyrë që ligji të mos mbetet formalitet, por garanci reale.
Në fund, çështja nuk është Ramazani, as feja. Çështja është ruajtja e sovranitetit institucional të shkollës publike dhe respektimi konsekuent i rendit kushtetues. Një shtet laik matet pikërisht në momente të tilla: në aftësinë për të mbrojtur neutralitetin e institucioneve të veta pa cenuar të drejtat individuale. Vetëm kështu sigurohet që arsimi të mbetet hapësirë e përbashkët e të gjithëve dhe jo instrument i askujt.
Si Rama edhe të gjithë të tjerët që shkelin kushtetutën e Repbulikës duhet të denohen!