Shqipe Bytyçi, poete, Zvicër
Të drejtat e grave nuk janë vetëm çështje ligjore, por themel i shoqërive të shëndetshme. Kur këto të drejta cenohen ose zhduken, nuk demtohen vetëm grate, por degradojnë vlerat dhe vete institucionet.
Historia dhe përvoja e vendeve të ndryshme tregojnë se përparimet sociale mund të dëmtohen ose edhe shuhen permes cikleve te regresit dhe të shtypjes së vazhdueshme ose ashpërsimit ligjor.
Shembulli mëposhtëm është një paralajmërim për të gjitha shoqëritë, si mbajtja dhe ruajtja e vlerave njerëzore dhe të drejtave bazë kërkon vëmendje, vigjilencë dhe institucione te forta.
Statusi i grave në Afganistan ka pësuar ndryshime dramatike gjatë dy periudhave të pushtetit taleban, duke treguar një regres te thellë të të drejtave që kishin fituar pas vitit 2001.
Gjatë pushtetit te parë taleban (1996–2001), gratë përjashtoheshin pothuajse tërësisht nga jeta publike, shkollat për vajzat mbi 9 vjeç u mbyllën, puna jashtë shtëpisë ishte e ndaluar, pjesëmarrja politike zero dhe lëvizja jashtë shtëpisë ishte me kufizime të rrepta.
Pas vitit 2001, ato filluan ngadalë te realizojnë disa të drejta në arsim dhe punësim, të kufizuara nga kultura konservatore dhe pengesa infrastrukturore, sidomos ne zonat rurale. Pas rikthimit të Talibanëve në 2021, u krijua një formë më e rafinuar, por shume e ashpër e diskriminimit.
Ligji i ri penal, që hyri në fuqi në janar 2026, formalizon dhunën në familje dhe legalizon dhunën fizike ndaj grave.
Çfarë thotë ky ligj në thelb?
Ligji lejon burrat të rrahin gratë dhe fëmijët në shtëpi, për aq sa lëndimet nuk shkaktojnë fraktura ose plagë të hapura. Nëse plagët janë serioze, dënimi arrin maksimumi 15 ditë burg, nje masë qesharake për të ndaluar dhunën.
Për të denoncuar dhunën, gruaja duhet të paraqitet fizikisht para gjyqtarit, e mbuluar plotësisht dhe e shoqëruar nga një burrë, shpesh nga vetë dhunuesi. Nëse ajo largohet nga shtëpia për të shkuar tek familja e saj pa lejen e burrit ose të një shoqëruesi mashkull, ajo mund të burgoset deri në tre muaj.
Edhe në rast se largohet për te shpëtuar nga dhuna, ligji nuk e mbron, largimi pa leje konsiderohet shkelje lugjore.
Familjarët e saj që ofrojnë mbrojtje gjithashtu mund të dënohen me gjoba ose burg të shkurtër. Kjo bën drejtësinë praktikisht të pamundur dhe i lë duar të lira dhunuesit.
Organizatat për të drejtat e njeriut dhe Kombet e Bashkuara e konsiderojnë këtë ligj si institucionalizim të dhunës gjinore.
Por ne radhe të parë e gjithë kjo është një paralajmërim për komunitetin ndërkombëtar, dhe posaçërisht për shoqëritë që rrëshqasin drejt këtyre fenomeneve.
Nje dëshmi që ligjet diskriminuese, të justifikuara në emër të traditës ose fesë, nuk janë thjesht problem kulturor, por një strategji sistemike që rivendos kontrollin mbi jetën e njeriut, veçanërisht të grave, dhe shkel të drejtat bazë njerëzore.
