Flori Bruqi, Prishtinë
____
Për dekada të tëra, metformina ka qenë baza për trajtimin e diabetit të tipit 2. Ajo ndihmon miliona njerëz të kontrollojnë sheqerin në gjak dhe shërben si një lloj baze për farmacistët që po kërkojnë lloje të reja trajtimi për kancerin, infertilitetin, sëmundjet e zemrës…
Historia e metforminës nuk fillon në një laborator, por me një bimë (Galega officinalis) e njohur edhe si jargavan francez ose kranesbill.
Për shekuj me radhë, kjo bimë është përdorur në përgatitjen e ilaçeve popullore kur shfaqen simptoma që tani i njohim si shenja të diabetit, duke përfshirë etjen e tepërt dhe urinimin e shpeshtë. Në fillim të shekullit të 20-të, shkencëtarët izoluan nga kranesbill përbërës që ulin sheqerin në gjak.
Pas viteve të zhvillimit dhe testimit, metformina doli si një ilaç relativisht i sigurt dhe efektiv dhe u prezantua në Britaninë e Madhe në fund të viteve 1950.
Sprovat e mëdha klinike dhe studimet e hartuara me kujdes tek njerëzit për të testuar se sa mirë funksionojnë trajtimet kanë konfirmuar atë që shumë mjekë kishin supozuar tashmë, raporton BBC.
“Metformina nuk është efektive vetëm në uljen e glukozës, forma kryesore e sheqerit në trup, por edhe në uljen e ndërlikimeve që lidhen me diabetin.
Është bërë trajtimi kryesor për diabetin e tipit 2 në pjesën më të madhe të botës.
I përket një klase ilaçesh që ulin sheqerin në gjak dhe funksionon duke ndihmuar trupin të përdorë insulinën në mënyrë më efikase – një hormon që ndihmon në lëvizjen e glukozës nga qarkullimi i gjakut në qeliza për energji”, shpjegon Dipa Kamdar, Lektore e Lartë në Praktikën Farmaciste në Universitetin e Kingstonit në Angli.
Metformina zvogëlon sasinë e glukozës së lëshuar nga mëlçia, përmirëson mënyrën se si muskujt e thithin atë nga gjaku dhe zvogëlon sasinë e glukozës së thithur nga ushqimi në zorrë. Gjithashtu aktivizon një enzimë (një proteinë që ndihmon me reaksione të ndryshme kimike në trup) të quajtur AMPK, e cila shpesh përshkruhet si sensori i energjisë së qelizës.
Përdorimi i ilaçeve për diabetin tek burrat lidhet me defektet e lindjes tek pasardhësit Kur AMPK është e ndezur, ajo zvogëlon prodhimin e glukozës së re nga mëlçia, një proces i quajtur glukoneogjenezë, dhe inkurajon indet si muskujt të thithin dhe përdorin më shumë glukozë.
“Ndryshe nga disa ilaçe të tjera për diabetin, metformina zakonisht nuk shkakton shtim në peshë dhe në vetvete rrallë shkakton sheqer të ulët në gjak”, shton shkenctarja angleze Deepa Kamdar.
Premtimi dhe kufizimet Reputacioni i fortë i Metforminës i ka shtyrë gjithashtu studiuesit të eksplorojnë aplikime të mundshme përtej diabetit, megjithëse provat janë të përziera.
Një nga përdorimet e zakonshme jashtë etiketës, që do të thotë se ilaçi përshkruhet për një gjendje për të cilën nuk është miratuar zyrtarisht për trajtim, është sindroma e vezoreve policistike (PCOS).
“Shumë njerëz me PCOS kanë rezistencë ndaj insulinës, që do të thotë se trupat e tyre nuk i përgjigjen siç duhet insulinës dhe duhet të prodhojnë më shumë insulinë për të mbajtur glukozën në gjak të qëndrueshme.
Nivelet e larta të insulinës mund të stimulojnë vezoret të prodhojnë më shumë androgjene, një grup hormonesh që përfshin testosteronin.
Nivelet e larta të androgjeneve mund të prishin ovulacionin dhe të kontribuojnë në cikle të parregullta ose munguese.
Duke përmirësuar ndjeshmërinë ndaj insulinës, metformina mund të ndihmojë në uljen e këtyre efekteve dhe mund të ndihmojë në rregullimin e ciklit menstrual”, shpjegon më tej bashkëbiseduesja nga Universiteti i Kingstonit.
Efekti në plakje Metformina është studiuar gjithashtu për efektet e saj të mundshme në plakje dhe jetëgjatësi.
Edhe pse gjetjet e hershme janë interesante, ende nuk ka prova përfundimtare se ajo ngadalëson plakjen tek njerëzit, dhe nuk është miratuar për këtë qëllim.
Disa studime sugjerojnë se metformina mund të ketë efekte neuroprotektive, që do të thotë se mund të ndihmojë në mbrojtjen e trurit dhe sistemit nervor, veçanërisht me përdorim afatgjatë.
Megjithatë, provat janë të paqëndrueshme dhe nevojiten prova klinike të mëdha dhe afatgjata për të përcaktuar nëse metformina mund të mbrojë vërtet nga demenca dhe sëmundjet e tjera neurodegjenerative.
Këto përdorime të mundshme nxjerrin në pah shkathtësinë e metforminës, por gjithashtu nënvizojnë rëndësinë e mbikëqyrjes mjekësore. Metformina në përgjithësi tolerohet mirë, por si të gjitha ilaçet, ajo mund të shkaktojë efekte anësore.
Më të zakonshmet janë të përzierat, shqetësimi në stomak, diarreja, ndryshimet e shijes dhe humbja e oreksit. Këto simptoma shpesh përmirësohen me kalimin e kohës ose kur njerëzit kalojnë në formulime me çlirim të ngadaltë, të cilat e çlirojnë ilaçin më gradualisht.
Marrja e metforminës me ushqim gjithashtu mund të ndihmojë. Një problem tjetër i njohur është mungesa e vitaminës B12, e cila është vërejtur vazhdimisht tek njerëzit me diabet të tipit 2 që marrin metforminë.
Kjo mund të ndodhë sepse ilaçi zvogëlon sa mirë absorbohet vitamina B12 në zorrë.
“Me kalimin e kohës, nivelet e ulëta të vitaminës B12 mund të çojnë në Anemi ose Neuropati periferike.
Anemia do të thotë që trupi nuk ka mjaftueshëm qeliza të kuqe të shëndetshme të gjakut për të transportuar siç duhet oksigjenin, për të…”
