Isuf Bajraktari, Suedi
Mazhoranca më e fortë në historinë politike të Kosovës po prodhon krizën më të gjatë institucionale, jo nga mungesa e votave, por nga refuzimi i kompromisit.
Kosova nuk po përballet me krizë legjitimiteti. Po përballet me krizë qeverisjeje.
Zgjedhjet kanë prodhuar një fitues të qartë. Votuesit kanë dhënë mandat të fortë për të qeverisur. Por ajo që mungon sot nuk është numri i deputetëve, është aftësia për të ushtruar pushtetin brenda rregullave të një demokracie parlamentare.
Albin Kurti e ka ndërtuar profilin e tij politik mbi refuzimin: refuzimin e elitave të vjetra, të marrëveshjeve të errëta dhe të kompromisit të lehtë. Kjo qasje e ngriti në pushtet. Por në qeverisje, e njëjta logjikë po prodhon efekt të kundërt: bllokim institucional dhe cikël zgjedhor pa fund.
Problemi nuk është personal. Është strukturor.
Në një republikë parlamentare, pushteti nuk është i përqendruar. Ai ndahet. Kryeministri drejton ekzekutivin, parlamenti balancon dhe kontrollon, ndërsa presidenti garanton funksionimin e rendit kushtetues. Kur një mazhorancë kërkon t’i dominojë të gjitha këto nivele pa asnjë lëshim, sistemi hyn në krizë.
Kjo është ajo që po ndodh sot në Kosovë.
Nga mandat në monopol
Mazhoranca aktuale po sillet sikur vota është autorizim për kontroll total. Kjo është një keqlexim i rrezikshëm i demokracisë.
Fitorja në zgjedhje nuk është pronësi mbi shtetin. Është përgjegjësi për të ndërtuar marrëveshje, edhe me ata që nuk të kanë votuar. Pikërisht këtu dështon sot kultura qeverisëse: në refuzimin për të negociuar dhe në mungesën e komunikimit me opozitën.
Kur kompromisi shihet si dobësi, politika kthehet në imponim. Dhe imponimi, në një sistem pluralist, prodhon vetëm bllokim.
Rezultati është i dukshëm: institucione të paralizuara dhe zgjedhje të përsëritura që nuk zgjidhin asgjë. Ato vetëm e shtyjnë krizën përpara, duke e bërë më të thellë dhe më të kushtueshme për shtetin.
Tradita e harruar e kompromisit
Kosova nuk ka qenë gjithmonë kështu.
Në periudhën e Ibrahim Rugova, kompromisi ishte pjesë e arkitekturës politike. Presidenti nuk ishte trofe i një partie, por produkt i një balance më të gjerë. Edhe më vonë, figura si Hashim Thaçi u detyruan nga realiteti politik të negociojnë dhe të ndajnë pushtetin.
Kjo nuk ishte idealizëm. Ishte pragmatizëm shtetformues.
Sot kjo traditë është zëvendësuar me një logjikë tjetër: “ose të gjitha, ose asgjë”. Kjo është një formulë që mund të funksionojë në opozitë, por që në pushtet prodhon vetëm krizë.
Izolimi si formë qeverisjeje
Një nga simptomat më të dukshme të kësaj krize është mungesa e komunikimit politik.
Një lider që nuk ndërton ura me opozitën në një sistem demokratik nuk është i fortë. Është i izoluar. Dhe izolimi në pushtet është gjithmonë i paqëndrueshëm.
Retorika e fortë mund të mobilizojë elektoratin, por nuk ndërton institucione. Refuzimi i vazhdueshëm mund të fitojë beteja politike, por humb luftën për stabilitet institucional.
Kjo është arsyeja pse kriza aktuale nuk po prodhon zgjidhje. Sepse mungon instrumenti kryesor i politikës: dialogu.
Kostoja për shtetin
Dëmi nuk është vetëm politik. Është institucional dhe afatgjatë.
Një shtet që hyn në cikle të vazhdueshme zgjedhjesh humbet besueshmërinë. Jo vetëm brenda, por edhe jashtë. Partnerët ndërkombëtarë nuk gjykojnë vetëm nga rezultati i zgjedhjeve, por nga aftësia për të prodhuar stabilitet dhe vendimmarrje funksionale.
Kosova ka ndërtuar me vështirësi një imazh si demokraci në zhvillim, e aftë për kompromis dhe bashkëqeverisje. Ky kapital nuk është i pakufizuar. Ai konsumohet.
Dhe sot po konsumohet shpejt.
Demokracia si përgjegjësi
Në fund, çështja është e thjeshtë.
Demokracia nuk është vetëm proces votimi. Është kulturë qeverisjeje. Është aftësi për të ndarë pushtetin edhe kur nuk je i detyruar nga numrat. Është vullnet për të ndërtuar institucione që funksionojnë përtej një mandati.
Kosova nuk ka mungesë votash. Ka mungesë kompromisi.
Dhe derisa kjo të ndryshojë, çdo fitore elektorale, sado e madhe, do të vazhdojë të prodhojë të njëjtin rezultat: një shtet të bllokuar nga vetë pushteti i tij.
