Prof. Liron Krasniqi, filozof nga Prishtina
Me 14 Korrik 2026, sistemi prokurorial dhe ai kushtetues i Kosovës kanë shënuar një moment historik. Me dekretimin zyrtar të Zejnullah Gashit si Kryeprokuror i ri i Shtetit me mandat të plot shtatëvjeçar, i jepet fund një prej sagave më të gjata dhe më të debatuara politiko-juridike në Kosovën e pasluftës. Nënshkrimi i dekretit nga Albulena Haxhiu – në cilësinë e saj si Ushtruese e Detyrës së Presidentes së Republikës – shënon jo vetëm plotësimin e pozitës më të lartë të ndjekjes penale, por edhe fillimin e një epoke të re kur pritshmëritë qytetare për luftimin e krimit të organizuar dhe korrupsionit të nivelit të lartë janë në pikën e tyre kulmore.
KAPITULLI I: Nuanca Kushtetuese: Roli i Albulena Haxhiut si u.d. Presidente
Përpara se të analizohet profili i kryeprokurorit të ri, është thelbësore të sqarohet një detaj kritik kushtetues që karakterizon këtë dekretim. Shumë kush në opinionin publik mund ta njohë Albulena Haxhiun si Ministre të Drejtësisë, mirëpo akti i sotëm nuk është ndërmarrë nga pozita e kabinetit qeveritar. Që nga prilli i vitit 2026, pas përfundimit të mandatit pesëvjeçar të Vjosa Osmanit dhe dështimit të Kuvendit për të zgjedhur një president të ri me konsensus, Albulena Haxhiu ka marrë një nga tri drejtimet kryesore të shtetit si Ushtruese e Detyrës së Presidentes së Republikës së Kosovës, në cilësinë e saj si Kryetare e Kuvendit. Rrjedhimisht, dekretimi i sotëm është një ushtrim i plotë i kompetencave të saj kushtetuese si kreu i shtetit. Albulena Haxhiu bëri të ditur se vendimi erdhi pas:
- Shqyrtimit të hollësishëm të dokumentacionit dhe rekomandimit të dërguar nga Këshilli Prokurorial i Kosovës (KPK).
- Verifikimit të plotë të integritetit përmes raporteve të siguruara nga institucionet kompetente të sigurisë kombëtare.
- Analizimit të raporteve të monitorimit nga shoqëria civile dhe partnerët ndërkombëtarë.
KAPITULLI II: Kush është Zejnullah Gashi? Portreti i Kryeprokurorit të ri
Zgjedhja e Zejnullah Gashit në krye të Prokurorisë së Shtetit nuk është rastësore. Gashi vjen në këtë detyrë pas një karriere të gjatë 26 vjeçare të shtrirë në shtylla kryesore të sigurisë dhe drejtësisë në Kosovë:
- Periudha 2000-2010: Pjesëtar i Policisë së Kosovës në Prizren, i avancuar deri në pozitën e Shefit të Krimeve Ekonomike dhe Korrupsionit.
- Periudha 2010-2015: Gjyqtar në Gjykatën Themelore në Prizren.
- Periudha 2015-2023: Prokuror dhe zëvendëskryeprokuror në Prokurorinë Themelore në Prizren, si dhe anëtar i KPK-së.
- Kryeprokuror i Prokurorisë Themelore në Prishtinë.
Në garën e fundit të zhvilluar gjatë muajve qershor dhe korrik të këtij viti, Gashi u vlerësua nga Paneli Vlerësues i KPK-së me pikët më të larta (91.6 pikë).
KAPITULLI III: Prapavija e Krizës: Pse Kosova mbeti 4 vite pa Kryeprokuror?
Për të kuptuar peshën e këtij vendimi, duhet kthyer koha pas te prilli i vitit 2022, ku përfundoi mandati i Aleksandër Lumezit. Këshilli Prokurorial i Kosovës pati propozuar asokohe Blerim Isufajn për këtë pozitë. Megjithatë, ish-presidentja Vjosa Osmani refuzoi ta dekretonte atë, duke përmendur shkelje procedurale dhe mungesë të meritokracisë në procesin e përzgjedhjes. Ky refuzim hapi një betejë të gjatë ligjore dhe kushtetuese. Edhe pas shpalljes së konkursit të ri në maj të vitit 2026 nga KPK-ja, pati rezistencë dhe padi në Gjykatën Administrative nga vetë Isufaj, i cili pretendonte se nominimi i tij i parë ishte ende ligjërisht në fuqi. Vendimi i guximshëm i Albulena Haxhiut për të ecur përpara me dekretimin e Gashit tregon një vullnet të qartë politik për të zhbllokuar sistemin, duke u bazuar në nevojën urgjente që institucionet e drejtësisë të kenë udhëheqje me mandat të plotë kushtetues dhe jo të përkohshëm.
KAPITULLI IV: Çfarë e pret Zejnullah Gashin në mandatin 7 vjeçar?
Kryeprokurori i ri merr detyrën në një moment kritik. Shoqëria kosovare dhe partnerët strategjikë si SHBA dhe BE kërkojnë rezultate të prekshme në fusha konkrete. Sfidat kryesore që shtrihen para tij përfshijnë:
- Lufta ndaj Korrupsionit të Nivelit të Lartë: Opinionit publik i ka humbur besimi te ndjekja penale e profileve të larta politike. Gashi do të duhet të dëshmojë se prokuroria nuk udhëhiqet nga frika apo ndikimet politike. Gashi duhet të dëshmojë se nuk ka dosje që ‘’lihen në sirtar’’ për kalkulime politike ose shantazh.
- Reforma në Drejtësi (Vettingu): Si kreu i prokurorisë, ai duhet të bashkëpunojë ose të menaxhojë proceset e vettingut dhe verifikimit të integritetit të prokurorëve, një proces që ka nisur të zërë vend në legjislacionin kosovar.
- Rritja e Efikasitetit: Prishtina dhe qytetet tjera përballen me mijëra lëndë të pazgjidhura që zvarriten me vite, duke cenuar të drejtën e qytetarëve për drejtësi të shpejtë. Kur një rast i zakonshëm (si një pronë, mashtrim apo konflikt i thjeshtë) zvarritet për 5 ose 10 vite, qytetari humb besimin te shteti i së drejtës. Prandaj, pragu i suksesit është vetë-pastrimi i sistemit përmes mekanizmave të brendshëm të KPK-së, duke dëshmuar se prokuroria nuk ka nevojë të detyrohet nga jashtë për të qenë e ndershme.
PËRFUNDIME: Një epokë e re apo vazhdimësi e së vjetrës?
Dekretimi i Zejnullah Gashit nga u.d. Presidentja Albulena Haxhiu shënon fundin zyrtar të një tranzicioni të dhimbshëm katërvjeçar për drejtësinë kosovare. Ky akt dëshmon se kur ekziston vullneti kushtetues, institucionet mund të funksionalizohen pa pasur nevojë për zvarritje të pafundme. Megjithatë, testi i vërtetë për Gashin fillon nga tash. Mandati i tij shtatëvjeçar do të vlerësohet jo nga pikët që mori në konkurs, por nga numri i aktakuzave të suksesshme, profesionalizmi i prokurorëve nëpër salla të gjyqeve dhe aftësia për ta mbajtur politikën larg zyrave të Prokurorisë së Shtetit. Kosova ka hedhur hapin formal; tani radhën e ka drejtësia të flasë me vepra.
