Historia nuk i lind shpesh njerëzit që dinë ta mbajnë të njëjtën barrë në dy epoka të ndryshme. Ka nga ata që bëhen heronj në luftë, por humbasin në paqe; ka edhe të tjerë që në paqe harrojnë idealet e rinisë. Por ka edhe një kategori të rrallë njerëzish që nuk ndryshojnë kahun e busullës së tyre morale. Ndryshojnë vetëm betejat.
Njëri prej tyre është Isuf Salihu – Marin Salihu.
Në vitet e okupimit ai ishte një nga heronjtë e nëntokës së Trepçës, ndër organizatorët e grevës historike të minatorëve, pjesëmarrës në hartimin e kërkesave që u bënë simbol i qëndresës qytetare dhe kombëtare. Për këtë rrugëtim u përball me burgim dhe përndjekje, por jo me dorëzim.
Në mërgim ai nuk e ndërpreu misionin. Përkundrazi, e vazhdoi me veprimtari kombëtare, humanitare dhe qytetare, duke mbështetur Kosovën dhe duke mbetur aktiv në çështjet që, sipas bindjes së tij, lidhen me identitetin historik e kulturor të shqiptarëve.
Sot, shumë prej bashkëveprimtarëve të tij e shohin si një hero të ditëve tona. Nëse dikur zbriste në thellësitë e nëntokës për të nxjerrë pasurinë e Trepçës, sot përpiqet të nxjerrë në dritë kujtesën historike dhe rrënjët identitare të kombit.
Por Marin Salihu nuk ecën i vetëm.
Në këtë rrugëtim e shoqërojnë veprimtarë të përkushtuar, ndër ta edhe Shqiptari, një arsimtar veteran, i cili për dekada ia kushtoi jetën arsimit shqiptar si në Kosovë, ashtu edhe në diasporë. Për të, arsimi nuk ishte vetëm profesion, por mision kombëtar. Në kohë paqeje ai vazhdoi angazhimin e tij në mbrojtje të gjuhës, kulturës dhe kujtesës historike, duke e konsideruar dijen themelin më të fortë të identitetit të një kombi.
Krah tij qëndron edhe Aleksandër I. Bajgora, një figurë që për bashkëveprimtarët e tij mishëron vazhdimësinë midis luftës dhe paqes. Në kohën e luftës ai mbajti përgjegjësi komanduese; në paqe, sipas mbështetësve të tij, zgjodhi të qëndrojë sërish në vijën e parë të angazhimit qytetar, duke marrë pjesë në debatet publike mbi identitetin, historinë dhe orientimin kulturor të shqiptarëve.
Në radhët e tyre janë edhe Gjergji, Mirushja, Kastrioti, Amerikani, Shkodrani, Flamuri, Skënderi, Jozefi, Fatmiri, Briti, Arsimi, Pranvera, Fitimi dhe shumë aktivistë të tjerë nga Shala e Bajgorës e më gjerë. Ata nuk i bashkon interesi personal, por bindja se identiteti kombëtar ruhet përmes kujtesës historike, arsimit, kulturës dhe lirisë së ndërgjegjes.
Për këtë arsye, ngjarja e 18 gushtit 2026, kur në Zogaj (Zagori) pritet të vendoset gurthemeli i kishës së re katolike shqiptare, shihet prej tyre si më shumë se një ceremoni ndërtimi. Ata e konsiderojnë atë një akt simbolik të lidhjes me trashëgiminë historike dhe kulturore të krahinës.
Në fund të fundit, betejat e sotme nuk zhvillohen më në galeritë e minierave dhe as në vijat e frontit. Ato zhvillohen në fushën e ideve, të kulturës, të arsimit dhe të kujtesës historike. Dhe historia do t’i gjykojë të gjithë jo nga zhurma që krijuan, por nga gjurmët që lanë.
Zoti i bekoftë shaljanët!Zoti e bekoftë kombin shqiptar!
E lexova me vëmendje këtë shkrim. Autori sjell në qendër të debatit disa figura që sipas këndvështrimit të tij, kanë mbetur të palëkundur në bindjet e tyre kombëtare, duke kaluar nga rezistenca e dikurshme në angazhimin qytetar të sotëm.
Mesazhi kryesor i artikullit është se mbrojtja e identitetit nuk bëhet vetëm në kohë lufte,por edhe në kohë paqeje, përmes arsimit,kulturës, kujtesës historike dhe debatit të lirë.
Pavarësisht se tema mund të ngjallë mendime të ndryshme, është me vlerë qe çështje të tilla të trajtohen hapur dhe me argumente sepse vetëm dialogu i sinqertë ndihmon shoqërinë të reflektoj mbi të ardhmen e saj.