Me interes lexova lajmin e publikuar nga portali Vushtria Qyteti Antik lidhur me protestën e një pjese të banorëve të Zagorit kundër ndërtimit të kishës katolike shqiptare. Arsyeja e dhënë ishte mbrojtja e “tolerancës ndërfetare”.
Sa paradoksale tingëllon kjo!
Të deklarosh se nuk je kundër katolikëve, nuk je kundër lirisë së besimit dhe nuk je kundër ndërtimit të objekteve fetare, por njëkohësisht të protestosh pikërisht kundër ndërtimit të një kishe, është një kundërthënie që nuk ka nevojë për koment. Nëse toleranca nënkupton pengimin e së drejtës së tjetrit për të ndërtuar një objekt kulti në përputhje me ligjin, atëherë ajo nuk është më tolerancë, por përjashtim.
Edhe më i dobët është argumenti se “në Zagor nuk ka katolikë, prandaj nuk ka nevojë për kishë”. Që nga kur të drejtat kushtetuese maten me numrin e banorëve të një besimi? Që nga kur liria e besimit i nënshtrohet votimit të shumicës? Në një shtet demokratik, liritë themelore nuk varen nga peticionet dhe as nga dëshira e shumicës, por mbrohen nga ligji për të gjithë, pa dallim.
Historia e këtyre trojeve është shumë më e lashtë sesa ndarjet fetare të kohëve moderne. Ajo nuk fillon me ne dhe nuk mbaron me ne. Trashëgimia historike e kulturore nuk mund të fshihet me protesta dhe as të rishkruhet me peticione.
Le të kujtojmë edhe një shembull domethënës. Në një fshat të komunës së Gjakovës është ndërtuar një teqe në qendër të fshatit, ndërsa thuhet se rreth 400 familje të atij fshati janë shqiptarë të besimit katolik. Nuk kam dëgjuar që kjo të jetë cilësuar si rrezik për harmoninë ndërfetare dhe as që është organizuar ndonjë protestë për ta penguar ndërtimin apo funksionimin e saj. Përkundrazi, bashkëjetesa është konsideruar një vlerë.
Atëherë, pse kur ndërtohet një teqe flitet për tolerancë, ndërsa kur synohet të ndërtohet një kishë shqiptare flitet për “provokim” apo “rrezik”? Pse një standard për njërën palë dhe një standard tjetër për tjetrën? Toleranca nuk mund të jetë privilegj i shumicës; ajo duhet të jetë garanci për të gjithë.
Harmonia nuk prishet nga kambana e një kishe dhe as nga ezani i një xhamie. Ajo prishet atëherë kur dikush përpiqet t’ia mohojë tjetrit një të drejtë që e kërkon për vete. Pikërisht standardet e dyfishta janë ato që prodhojnë mosbesim dhe ndarje.
Një kishë katolike shqiptare nuk është kërcënim për askënd. Kërcënim është mendësia që e sheh pluralizmin si problem dhe lirinë e tjetrit si rrezik. Shoqëria demokratike matet jo me fuqinë e shumicës, por me respektin që tregon ndaj të drejtave të secilit.
Në fund mbetet vetëm një pyetje:
Nëse një kishë, e ndërtuar sipas ligjit, konsiderohet rrezik për tolerancën ndërfetare, atëherë a nuk është koha të pyesim nëse problemi qëndron te kisha, apo te mënyra se si po interpretohet vetë fjala “tolerancë”?
Toleranca e vërtetë nuk kërkon pengimin e tjetrit. Ajo kërkon barazi para ligjit, respekt për historinë dhe guxim për ta pranuar se liria është e plotë vetëm kur vlen njësoj për të gjithë.
