Plisi tek Perandori Tiberius
Dom Fran Sopi, Zagreb
“Bëni, pra, fryte të denja kthimi!” (Mt 3,8)
Ne, shqiptarët e Kosovës, jemi dëshmitarë dhe trashëgimtarë të një historie të rëndë e të mundimshme, gjatë së cilës populli ynë ka kaluar nëpër sprova të shumta: nga sundimi shumëshekullor i Perandorisë Osmane te luftërat, shpërnguljet, përndjekjet dhe trysnitë që kanë lënë gjurmë të thella në jetën tonë kombëtare, familjare dhe shpirtërore. Megjithatë, përtej të gjitha këtyre rrethanave, të parët tanë arritën të ruanin diçka që nuk mund të shuhej lehtë: kujtesën e prejardhjes, lidhjen me familjen, gjuhën, tokën, traditën dhe vetëdijen se i përkisnin një historie që duhej t’u përcillej brezave.
Pikërisht këtu merr kuptimin e vet pjesa e parë e titullit të këtij reflektimi: rrënjët tona arbërore na tregojnë prej nga vijmë. Rrënjët janë kujtesë, identitet dhe dëshmi. Ato na lidhin me brezat që kanë jetuar para nesh dhe na ndihmojnë të kuptojmë se identiteti ynë nuk ka lindur sot dhe as nuk mund të ndërtohet duke harruar të kaluarën.
Por sot jetojmë në rrethana të tjera. Pikërisht për këtë arsye kemi jo vetëm mundësinë, por edhe përgjegjësinë ta pyesim veten me sinqeritet: Nga vijmë?
Çfarë kemi trashëguar? Çfarë kemi ruajtur? Dhe, mbi të gjitha, çfarë duam t’ua lëmë brezave që vijnë pas nesh?
Këto nuk janë vetëm pyetje historike. Janë pyetje të ndërgjegjes.
Pikërisht këtu duhet të dëgjohet Lajmi i Mirë për të gjithë ata që dëshirojnë të kthehen në udhën e Shëlbuesit dhe te rrënjët shpirtërore të të parëve të tyre. Ai duhet të hyjë si një rreze drite në familjet tona. Sepse kthimi nuk është vetëm një fjalë e shqiptuar me gojë dhe as një emocion i çastit. Kthimi është vendim. Është ndryshim i zemrës, i mendjes dhe i jetës. Prandaj Shën Gjon Pagëzuesi na drejton thirrjen e fuqishme: “Bëni, pra, fryte të denja kthimi!”
Këtu qëndron edhe pjesa e dytë e titullit: Krishti na tregon kah të shkojmë. Historia mund të na tregojë prej nga vijmë; dokumentet mund të na zbulojnë emrat e të parëve; kujtesa familjare mund të na rikthejë te gjyshërit dhe stërgjyshërit tanë. Por për të krishterin, drejtimin përfundimtar të jetës nuk e përcakton vetëm e kaluara. Atë e ndriçon Krishti.
Kthimi i vërtetë duhet të bëhet i dukshëm në jetën tonë. Urrejtja duhet t’ia lërë vendin faljes, përçarja pajtimit, padrejtësia ndershmërisë, indiferenca dashurisë, egoizmi solidaritetit dhe largimi nga Zoti dëshirës për ta kërkuar përsëri Atë. Sepse besimi që nuk e ndryshon jetën rrezikon të mbetet vetëm një emër, ndërsa kthimi që nuk jep fryte mbetet vetëm një dëshirë.
Si meshtar i Kishës Katolike, dua t’ua drejtoj këtë thirrje në mënyrë të veçantë atyre shqiptarëve që prej kohësh mbajnë në zemër një pyetje, një kujtim familjar, një rrëfim të gjyshit apo të gjyshes, një emër të vjetër, një traditë ose një vetëdije se rrënjët e familjes së tyre lidhen me besimin e krishterë. Mos e shuani atë pyetje, dhe mos kini frikë ta kërkoni të vërtetën për prejardhjen tuaj. Flisni me prindërit dhe me të moshuarit e familjes në mënyrë që t’ua evokojnë të kaluarën shpirtërore mbi dy mijë vjeçare. Pra, mblidhni kujtimet, emrat, fotografitë dhe dëshmitë familjare. Hulumtoni historinë e familjes suaj dhe dëgjoni me kujdes atë që brezat e mëparshëm kanë ruajtur në kujtesë. Por, nëse gjatë këtij kërkimi në zemrën tuaj lind dëshira për ta njohur Krishtin dhe besimin e krishterë, mos mbetni vetëm te historia dhe gjenealogjia. Afrohuni te Kisha Katolike e Krishtit.
Ejani dhe bisedoni me një meshtar. Trokitni në derën e famullisë. Kërkoni një bisedë personale, pa frikë, pa turp dhe pa paragjykim. Ejani për të pyetur, për të dëgjuar, për ta njohur Ungjillin dhe për të kuptuar se çfarë beson dhe mëson Kisha. Nëse dëshironi, filloni një rrugëtim katekizimi dhe njohjeje të fesë. Merrni kohën e nevojshme për lutje, reflektim dhe dallim shpirtëror.
Askush nuk duhet t’ju detyrojë dhe askush nuk duhet të vendosë në vendin tuaj. Besimi nuk imponohet. Kthimi i vërtetë nuk ndërtohet mbi presionin, frikën apo emocionin e çastit. Ai kërkon ndërgjegje të lirë, sinqeritet dhe një përgjigje personale ndaj Zotit.
Edhe Kisha, nga ana e saj, duhet t’i mbajë dyert hapur për çdo njeri që kërkon. Ai që afrohet pas shumë brezash nuk duhet të pritet me pyetjen: “Ku ke qenë deri sot?”, por me dashurinë e Krishtit që e fton njeriun të afrohet. Sepse kthimi te Krishti nuk është turp për të kaluarën, mohim i familjes dhe as përbuzje ndaj dikujt tjetër. Është përgjigje personale e ndërgjegjes ndaj thirrjes së Zotit.
Krishti thotë: “Unë jam Udha, e Vërteta dhe Jeta” (Gjn 14,6). Prandaj askush nuk duhet të vijë te Krishti nga urrejtja ndaj një feje tjetër, nga zemërimi ndaj historisë, nga interesi apo nga presioni i njerëzve. Krishti nuk duhet të përdoret për të ngritur mure ndërmjet njerëzve. Ejani tek Ai vetëm nëse zemra dhe ndërgjegjja juaj, në liri, ju çojnë drejt Tij.
Ky dallim është thelbësor: të kërkosh rrënjët e tua nuk do të thotë të mohosh tjetrin. Të zbulosh trashëgiminë e krishterë të familjes nuk do të thotë të ndërtosh armiqësi me ata që besojnë ndryshe. Kujtesa historike duhet të shërbejë për njohjen e së vërtetës dhe jo për krijimin e urrejtjes. Krishti nuk thërret për përçarje, por për kthim të zemrës.
Edhe atyre që tashmë janë katolikë u drejtoj një thirrje po aq të drejtpërdrejtë: hapini dyert dhe zemrat! Mos e gjykoni atë që kërkon të afrohet. Mos e pyesni me dyshim përse nuk erdhi më herët. Mos e shikoni si të huaj. Dëgjojeni, ndihmojeni dhe shoqërojeni me dashuri.
Nëse një familje dëshiron ta njohë historinë e vet të krishterë, ndihmojeni ta kërkojë atë. Nëse dikush dëshiron të mësojë të lutet, lutuni me të. Nëse dëshiron ta njohë Ungjillin, lexojeni së bashku. Nëse ka pyetje, dëgjojeni para se t’i përgjigjeni. Kisha nuk është një rreth i mbyllur vetëm për ata që tashmë janë brenda saj; ajo është shtëpi me derë të hapur për njeriun që kërkon Zotin.
Por duhet ta themi qartë edhe një të vërtetë tjetër: nuk mjafton të zbulojmë se të parët tanë kanë qenë të krishterë; duhet të bëhemi ne të krishterë me jetën tonë.
Çfarë vlere ka të gjejmë emrin e krishterë të një stërgjyshi në një dokument të vjetër, nëse sot në familjen tonë mungon falja? Çfarë vlere ka të flasim me krenari për rrënjët e krishtera, nëse nuk kujdesemi për të varfrin, nëse mashtrojmë në punë, nëse bëjmë padrejtësi, nëse mbajmë hasmëri apo nëse fëmijëve tanë nuk u japim shembull të mirë? Çfarë vlere ka ta kemi kryqin në mur, nëse kryqi nuk na mëson ta duam, ta falim dhe ta ndihmojmë tjetrin?
Këtu gjendet prova e vërtetë e çdo kthimi.
Fryti i kthimit nuk është vetëm emri. Nuk është vetëm prejardhja. Nuk është vetëm përkatësia fetare e shënuar diku. Fryti i kthimit është jeta e ndryshuar.
Prandaj, nëse dëshironi të filloni, filloni nga shtëpia juaj. Bëni shenjën e kryqit dhe lutuni. Merreni Ungjillin dhe lexoni çdo ditë disa rreshta. Mësojini fëmijët ta falënderojnë Zotin. Nëse jeni të zemëruar me vëllanë, motrën apo një të afërm, bëjeni hapin e parë drejt pajtimit. Nëse i keni bërë padrejtësi dikujt, kërkoni falje dhe përpiquni ta ndreqni dëmin. Vizitoni një të sëmurë. Ndihmoni një familje në nevojë. Mos e lini të moshuarin vetëm. Mbajeni fjalën e dhënë. Punoni me ndershmëri. Ruajeni martesën dhe familjen. Edukojini fëmijët jo vetëm duke u treguar me fjalë se çfarë është e mira, por duke ua dëshmuar atë me jetën tuaj. Këto janë fryte të denja kthimi.
Edhe dashuria për atdheun duhet të marrë formë konkrete. Ta duash Kosovën nuk do të thotë vetëm të flasësh për historinë, flamurin, dëshmorët apo të kaluarën e saj. Do të thotë edhe të mos e vjedhësh vendin tënd, të mos e mashtrosh, të mos e dëmtosh dhe të mos e braktisësh moralisht. Do të thotë ta bësh punën me ndërgjegje, ta edukosh fëmijën, ta ndihmosh të dobëtin, ta ruash gjuhën dhe kulturën, ta respektosh tjetrin, të mbrosh të mirën e përbashkët dhe të punosh që vendi yt të bëhet më i drejtë.
Sepse një atdhe i mirë nuk ndërtohet vetëm me fjalime të mëdha. Ai ndërtohet çdo ditë nga njerëz me ndërgjegje të mirë.
Këtu bashkohen natyrshëm identiteti kombëtar dhe përgjegjësia morale. Rrënjët arbërore nuk janë vetëm një arsye për krenari; ato janë edhe detyrim për të qenë të denjë për trashëgiminë që kemi marrë. Po kështu, besimi i krishterë nuk është vetëm deklarim përkatësie, por përgjegjësi për mënyrën se si jetojmë me familjen, me fqinjin, me të varfrin, me atdheun dhe me çdo njeri.
Prandaj sot thirrja ime është e qartë: nëse e ndieni se Zoti po ju thërret, mos e shtyni pafundësisht përgjigjen tuaj. Nëse dëshironi ta njihni besimin e të parëve tuaj, kërkojeni me ndershmëri. Nëse dëshironi ta njihni Krishtin, hapeni Ungjillin. Nëse keni pyetje, ejani në Kishë dhe bisedoni me një meshtar. Nëse dëshironi të filloni rrugën e katekizimit, kërkojeni atë. Nëse prej vitesh jeni larguar nga Kisha, mos kini frikë të ktheheni. Nëse mbani në zemër një plagë apo mëri, filloni rrugën e pajtimit. Nëse në familjen tuaj është shuar lutja, ndizeni përsëri atë dritë.
Mos prisni që gjithçka përreth jush të ndryshojë për të filluar ju. Filloni me një hap të vogël: një lutje, një faqe të Ungjillit, një bisedë me meshtarin, një falje të kërkuar, një dorë të zgjatur, një të sëmurë të vizituar, një të varfër të ndihmuar, një padrejtësi të ndrequr, një vendim të sinqertë për ta ndryshuar jetën.
Zoti mund ta përdorë një hap të vogël dhe të sinqertë për të hapur një udhë të madhe.
Dhe ju, prindër e gjyshër, flisni me fëmijët dhe nipërit tuaj. Tregojuni prej nga vini. Mos lejoni që historitë e familjes të vdesin bashkë me brezin tuaj. Ruajini emrat, kujtimet, fotografitë dhe dëshmitë. Tregojuni fëmijëve kush ishin të parët e tyre, ku jetuan, çfarë përjetuan dhe çfarë besuan.
Kjo kujtesë familjare është një arkiv i gjallë. Kur humbet një rrëfim i gjyshit, një emër i vjetër, një kujtim i ruajtur brez pas brezi apo një dëshmi familjare, humbet një pjesë e vogël e historisë sonë të përbashkët. Prandaj ruajtja e kujtesës nuk është vetëm nostalgji; është përgjegjësi ndaj brezave që do të vijnë.
Por, bashkë me kujtesën, përcilluni edhe vlerat: besën, ndershmërinë, mikpritjen, përgjegjësinë, dashurinë për Zotin dhe respektin për njeriun. Fëmijëve tanë nuk duhet t’u lëmë vetëm shtëpi, tokë dhe pasuri. Duhet t’u lëmë edhe kujtesë, ndërgjegje dhe një përgjigje kur një ditë të pyesin:
“Kush jemi dhe prej nga vijmë?”
Megjithatë, përgjigjja jonë përfundimtare nuk mund të jetë vetëm historike. Për ne të krishterët, qendra dhe themeli është Krishti. Prandaj, kush kërkon rrënjët e veta, le ta kërkojë të vërtetën me ndershmëri; kush e njeh Krishtin, le ta ndjekë në liri; kush kthehet, le të japë fryte; ndërsa kush tashmë beson, le ta dëshmojë besimin me dashuri dhe me vepra.
Mos e lini për nesër të mirën që mund ta filloni sot. Hapeni derën e zemrës. Hapeni Ungjillin. Hapeni familjen ndaj lutjes dhe, nëse zemra ju thërret, trokitni edhe në derën e Kishës. Ejani, pyetni, kërkoni, dëgjoni, njihni dhe pastaj vendosni në lirinë e ndërgjegjes suaj. Askush të mos vijë nga frika dhe askush të mos detyrohet; por edhe askush që kërkon sinqerisht të mos ketë frikë të afrohet.
Sepse rrënjët pa fryte mbeten kujtim. Besimi vetëm me fjalë mbetet fjalë. Kthimi pa ndryshim mbetet dëshirë. Por kur njeriu e hap zemrën para Zotit dhe fillon të jetojë ndryshe, atëherë fjala e Shën Gjon Pagëzuesit bëhet realitet në jetën e tij: “Bëni, pra, fryte të denja kthimi!”
Le të fillojë ky kthim sot: në zemrën time, në familjen time, në marrëdhënien time me Zotin dhe me tjetrin. Të kthehemi te Krishti jo kundër dikujt, por për t’u bërë më të mirë; jo për të ngritur mure të reja, por për të ndërtuar ura; jo për të hapur plagët e historisë, por për t’i shëruar ato; jo për ta përbuzur tjetrin, por për ta dashur më shumë; jo vetëm për të treguar se kush kemi qenë dikur, por për të dëshmuar me jetën tonë se kush duam të jemi sot.
Në këtë mënyrë, titulli nuk mbetet vetëm një pohim, por bëhet një program jete: rrënjët tona arbërore na tregojnë prej nga vijmë, Krishti na tregon kah të shkojmë.
Rrënjët na japin kujtesën. Krishti na jep drejtimin. Ndërsa frytet e jetës sonë do të dëshmojnë se kush jemi.
Më 7 shtator 2026
