Dom Fran Sopi, Pejë
Kemi fryte që mbillen në tokë dhe fara që mbillen në zemrën e njeriut. Frytet e para rriten me shiun, diellin dhe mundin e bujkut, ndërsa të dytat ushqehen me besim, dashuri dhe të vërtetë. Njëra na jep bukën e përditshme, kurse tjetra na ndihmon të kuptojmë kuptimin e jetës. Kur fara e besimit përcillet nga një brez te tjetri, ajo bëhet një trashëgimi e çmuar, por edhe një përgjegjësi e madhe. Prandaj, secili prej nesh duhet ta pyesë veten: çfarë kemi trashëguar nga të parët tanë dhe çfarë do t’u lëmë brezave që vijnë pas nesh?
Si meshtar i Kishës Katolike, këtë pyetje e ndiej thellë në ndërgjegjen dhe në shërbesën time meshtarake. Sa herë që qëndroj para altarit të Hyjit, në lutjet e mia sjell jo vetëm shqetësimet dhe shpresat e besimtarëve të sotëm, por edhe kujtimin e paraardhësve tanë. Kujtoj familjet që e ruajtën fenë në kohë të vështira, nënat që ua mësuan fëmijëve lutjet e para dhe etërit që e mbajtën gjallë besimin edhe atëherë kur jeta kërkonte sakrifica të mëdha.
Paraardhësit tanë, që nga kohët e apostujve dhe të përhapjes së hershme të krishterimit në trojet tona, e kanë mbjellë farën e fesë katolike në ndërgjegjen e tyre. Kjo farë, e ushqyer ndër shekuj me lutje, qëndresë dhe besnikëri ndaj Hyjit, ka mbijetuar përmes shumë vështirësive historike. Ajo nuk ishte vetëm një përkatësi fetare, por edhe një dritë shpirtërore që i ndihmoi të parët tanë të ruanin dinjitetin, ndërgjegjen dhe shpresën.
Megjithatë, trashëgimia e besimit nuk është një pasuri që mund ta mbyllim në arkën e kujtimeve. Ajo i ngjan një are që duhet punuar vazhdimisht. Bujku nuk mund të jetojë përgjithmonë me frytet që kanë mbledhur të parët e tij. Ai duhet ta mbjellë përsëri tokën, ta kujdesë farën dhe të presë me durim frytin e punës së vet. Kështu ndodh edhe me fenë. Nëse ajo mbetet vetëm një kujtim i së kaluarës, pa u shprehur në jetën tonë të përditshme, rrezikon ta humbasë gjallërinë e saj.
Besimi i trashëguar nga etërit tanë duhet të bëhet besim i jetuar nga ne. Ai duhet të shihet në ndershmërinë e fjalës, në drejtësinë ndaj të tjerëve, në ndihmën ndaj të varfrit, në faljen e atij që na ka lënduar dhe në guximin për ta mbrojtur të vërtetën. Sepse, sikurse na mëson edhe Ungjilli, pema e mirë njihet nga frytet e saj. Nuk mjafton të themi se kemi rrënjë të shëndosha, nëse jeta jonë nuk jep fryte të mira.
Pikërisht këtu lind edhe një shqetësim i madh shpirtëror dhe njerëzor. Do të ishte absurde dhe vështirë e besueshme që ne, bijtë dhe bijat e atyre që e ruajtën me aq mund farën e së vërtetës, në vend të frytit të saj të pranonim frytin e mashtrimit, domethënë gabimin dhe egjrën. Pikërisht do të ishte sikurse një bujk, pasi ka trashëguar një arë të mbjellë me grurë të mirë, ta linte atë të mbulohej nga barërat e këqija.
Në Ungjillin sipas Mateut, Jezusi na flet për grurin dhe egjrën që rriten së bashku në të njëjtën arë. Kjo shëmbëlltyrë na kujton se në jetën njerëzore e mira dhe e keqja shpesh gjenden pranë njëra-tjetrës. Edhe në ndërgjegjen tonë mund të rritet fara e së vërtetës, por mund të depërtojë edhe egjra e mashtrimit. Prandaj, njeriu duhet të jetë i kujdesshëm për atë që mbjell në zemrën e vet.
Egjra e mashtrimit nuk paraqitet gjithmonë në mënyrë të dukshme. Nganjëherë ajo shfaqet si një përfitim i lehtë, si një gënjeshtër që duket e padëmshme, si krenari që nuk pranon gabimin ose si dëshirë për të arritur qëllimin pa marrë parasysh mjetet. Në fillim mund të duket si diçka e vogël, por me kalimin e kohës ajo mund ta dobësojë ndërgjegjen e njeriut.
Këtu pra qëndron edhe një e vërtetë e thjeshtë filozofike: jo gjithçka që na pëlqen është e mirë dhe jo gjithçka që na sjell përfitim është e drejtë. Njeriu nuk bëhet i lirë vetëm duke bërë atë që dëshiron, por duke pasur guximin të zgjedhë atë që është e vërtetë dhe e mirë. Liria pa ndërgjegje mund të na largojë nga rruga e drejtë, ndërsa e vërteta, edhe kur kërkon sakrificë, na ndihmon të jetojmë me dinjitet.
Si meshtar, shëmbëlltyrën e grurit dhe të egjrës e kuptoj para së gjithash si një thirrje për ta shqyrtuar ndërgjegjen time. Para se ta kërkoj gabimin te tjetri, duhet ta shoh zemrën time. Para se të flas për të vërtetën, duhet të përpiqem ta jetoj atë. Nuk është detyra ime t’i ndaj njerëzit në të mirë dhe të këqij, por t’i ndihmoj të dallojnë të mirën nga e keqja, të vërtetën nga mashtrimi dhe dashurinë nga urrejtja.
Hyji na thërret ta kundërshtojmë të keqen, por të mos e humbasim dashurinë për njeriun. Ai është gjykatësi i zemrave, ndërsa ne jemi të thirrur të dëshmojmë me jetën tonë mëshirën, drejtësinë dhe të vërtetën e Tij. Një meshtar nuk duhet të jetë vetëm predikues i fjalës së Hyjit, por edhe dëshmitar i saj në marrëdhëniet me njerëzit. Sepse fjala që nuk shoqërohet me vepra të mira e humbet fuqinë e dëshmisë.
Në këtë frymë e kuptoj edhe dashurinë për atdheun. Për mua, atdheu nuk është vetëm toka ku kemi lindur. Por, është vendi ku prehen eshtrat e të parëve tanë, gjuha shqipe më të cilën kemi mësuar lutjet e para, kujtesa e familjeve tona dhe shtëpia e përbashkët që duhet ta ruajmë për fëmijët tanë.
Dashuria për Hyjin dhe dashuria për atdheun nuk duhet të qëndrojnë përballë njëra-tjetrës, por të takohen në shërbim të së mirës. Besimi më mëson ta dua vendin tim pa e përbuzur vendin e tjetrit, ta ruaj identitetin tim pa e mohuar dinjitetin e askujt dhe ta mbroj të vërtetën pa mbjellë urrejtje. Atdhedashuria e vërtetë nuk matet vetëm me fjalët e bukura për të kaluarën, por edhe me përgjegjësinë që tregojmë për të tashmen dhe të ardhmen.
Trashëgimia jonë katolike na fton të jemi njerëz të ndërgjegjes, të paqes dhe të drejtësisë. Ajo nuk na jep arsye të ndihemi më të mirë se të tjerët, por na ngarkon me përgjegjësinë për të bërë më shumë të mira. Sa më thellë t’i njohim rrënjët tona shpirtërore, aq më shumë duhet të rritet dashuria jonë për të afërmin, për të varfrin, për atë që vuan dhe për atë që mendon ose beson ndryshe nga ne.
Prandaj, dëshira ime si meshtar është që bijtë dhe bijat tona të mos trashëgojnë prej nesh vetëm emra, kujtime, varre dhe rrëfime për të kaluarën. Do të dëshiroja që ata të trashëgonin një ndërgjegje të ndriçuar nga e vërteta, një besim të gjallë dhe një zemër të aftë për të dashur e për të falur.
T’u mësojmë brezave të ardhshëm ta dallojnë grurin nga egjra, së pari në ndërgjegjen e tyre, pastaj në jetën që i rrethon. T’i mësojmë se e vërteta nuk duhet shitur për një përfitim të përkohshëm, se besimi nuk duhet përdorur për të gjykuar të tjerët dhe se trashëgimia e të parëve nderohet më së miri kur vazhdohet me vepra të mira.
Në fund, fara e besimit që kemi marrë nga paraardhësit tanë është sot në duart tona. Ne nuk e kemi krijuar atë nga asgjëja, por kemi përgjegjësinë ta ruajmë, ta kultivojmë dhe t’ua përcjellim të tjerëve. Ashtu si toka që ka nevojë për kujdes që të japë bukë, edhe ndërgjegjja ka nevojë për të vërtetën që të japë fryte të mira. Sepse trashëgimia më e çmuar nuk është vetëm ajo që kemi marrë nga paraardhësit tanë, por edhe ajo që, me besim, ndërgjegje dhe dashuri, do t’u lëmë atyre që vijnë pas nesh.
Dhe kështu, para Hyjit, para historisë dhe para ndërgjegjes sonë, mbetet një pyetje e thjeshtë, por e thellë: A do ta ruajmë farën e së vërtetës që na lanë etërit tanë dhe a do ta kthejmë atë në bukë shpirtërore për brezat që vijnë?
Më 29 tetor 2026
