Nga Ramiz Tafilaj
Houston, SHBA
Tri zgjedhje, institucione të pakonstituuara dhe një shtet që nuk mund të presë pafundësisht
Kosova nuk ndodhet më vetëm përballë një krize politike. Ajo është futur në një krizë të rëndë institucionale, kushtetuese dhe, mbi të gjitha, morale.
Brenda më pak se tetëmbëdhjetë muajve, qytetarët e Kosovës kanë dalë tri herë në zgjedhje parlamentare: në shkurt 2025, në dhjetor 2025 dhe më 7 qershor 2026.
Sot, pas gjithë këtyre zgjedhjeve, Kosova përsëri nuk ka arritur ta mbyllë procesin e ndërtimit të institucioneve dhe rrezikon të përballet sërish me zgjedhje.
Jo sepse qytetari nuk e ka kryer detyrën e vet. Qytetari ka votuar.
Problemi është se ata që e kanë marrë votën e tij nuk po arrijnë ta shndërrojnë atë votë në institucione funksionale. Këtu qëndron drama e vërtetë e Kosovës së sotme.
Rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve të 7 qershorit u certifikuan më 8 korrik. Afati 30-ditor për konstituimin e Kuvendit përfundoi më 7 gusht, por Kuvendi nuk arriti të konstituohej brenda tij. Vazhdimi i seancës u shty për 8 gusht, pra pas skadimit të afatit.
Këtu duhet të jemi të saktë. Afati është tejkaluar. Ky është fakt. Por nëse ky dështim përbën juridikisht shkelje të Kushtetutës, cilat janë pasojat dhe kush mban përgjegjësi kushtetuese, nuk mund ta vendosin partitë sipas interesave të tyre. Fjalën përfundimtare duhet ta japë Gjykata Kushtetuese.Sepse politikanët nuk mund të jenë njëkohësisht palë në konflikt, interpretues të Kushtetutës dhe gjykatës të vetvetes. Por këtu ekziston një dallim shumë i rëndësishëm: Përgjegjësia juridike mund të kërkojë vendimin e Gjykatës Kushtetuese. Përgjegjësia politike ekziston tashmë. Kosova ka mbetur pa institucione të kompletuara brenda afatit. Për këtë dikush duhet të mbajë përgjegjësi politike.
PSE KOSOVA U SOLL PËRSËRI DERI NË MINUTËN E FUNDIT?
Kjo është pyetja që qytetari ka të drejtë t’ia bëjë fituesit të zgjedhjeve, opozitës dhe secilit prej 120 deputetëve: Pse institucionet e Kosovës duhet të sillen vazhdimisht deri në buzë të afateve kushtetuese? Pse negociatat që mund të zhvilloheshin me javë të tëra shtyhen deri në orët e fundit? Pse kompromisi kërkohet vetëm kur ora kushtetuese është duke skaduar? Dhe pse Kushtetuta trajtohet sikur të ishte një pengesë procedurale që duhet kapërcyer në minutën e fundit, në vend që të trajtohet si themeli mbi të cilin qëndron Republika? Albin Kurti dhe Vetëvendosje, si forca që doli e para në zgjedhjet e 7 qershorit, mbajnë barrën më të madhe politike për gjetjen e një zgjidhjeje. Të dalësh i pari në zgjedhje të jep të drejtën për të udhëhequr procesin politik. Por nuk të jep pronësinë mbi shtetin.
Vetëvendosje mori më së shumti vota, por nuk fitoi shumicën absolute për të qeverisur e vetme. Ky është realiteti demokratik që duhet pranuar. Në demokraci, kur nuk i ke 61 vota, duhet të flasësh me të tjerët. Duhet të negociosh dhe duhet të bësh kompromis.
Dhe kur interesi i shtetit e kërkon, duhet të jesh i gatshëm të tërhiqesh edhe nga një emër, një post apo një kërkesë politike.Kompromisi në demokraci nuk është dobësi.
Është përgjegjësi. Sepse asnjë karrige nuk është më e madhe se Kosova.
As ajo e Kryeministrit. As ajo e Presidentit. As ajo e Kryetarit të Kuvendit. As ajo e një deputeti.
OPOZITA NUK MUND TË QËNDROJË SI SPEKTATORE
Megjithatë, do të ishte e padrejtë dhe politikisht e pasaktë që e gjithë përgjegjësia t’i ngarkohej vetëm Albin Kurtit dhe Vetëvendosjes. PDK, LDK, AAK dhe deputetët e tjerë janë zgjedhur gjithashtu për t’i shërbyer Kosovës dhe për të ndërtuar institucione.
Opozita ka të drejtë të kundërshtojë. Ka të drejtë të mos votojë një kandidat që nuk e konsideron të pranueshëm. Ka të drejtë të kërkojë respektimin rigoroz të Kushtetutës.
Por opozita nuk duhet ta konsiderojë dështimin e kundërshtarit si fitore të saj, nëse çmimin e atij dështimi e paguan Kosova. Kur pozita mendon: Ose bëhet siç them unë, ose nuk bëhet fare, kemi arrogancë politike. Kur opozita mendon: Sa më keq për pushtetin, aq më mirë për ne,kemi papërgjegjësi politike.Në të dyja rastet humbësi është i njëjtë:
Kosova.
NDËRSA POLITIKANËT NUMËROJNË VOTAT, QYTETARI NUMËRON PROBLEMET
Kjo krizë nuk zhvillohet vetëm brenda sallës së Kuvendit. Pas saj qëndron qytetari.
Ndërsa partitë numërojnë votat për poste, qytetari numëron problemet e përditshme.
Ai nuk mund ta paguajë energjinë me deklarata politike. Nuk krijohen vende pune me konferenca shtypi Nuk rriten pagat me akuza ndërmjet partive.
Nuk përmirësohen arsimi dhe shëndetësia duke numëruar se kush e mundi politikisht kundërshtarin. Dhe nuk ndërtohet e ardhmja e fëmijëve duke e mbajtur shtetin në krizë të përhershme. Shteti ekziston për qytetarin. Qytetari nuk ekziston për partitë.
Kjo është arsyeja pse kriza e institucioneve nuk është vetëm krizë e politikanëve.
Është krizë që prek jetën, sigurinë dhe të ardhmen e secilit qytetar të Kosovës.
SA HERË DUHET TË VOTOJË QYTETARI?
Kosovarët votuan në shkurt 2025. Votuan përsëri në dhjetor 2025.
Votuan për herë të tretë më 7 qershor 2026. Tani vendi rrezikon të përballet përsëri me zgjedhje. Por duhet ta shtrojmë një pyetje shumë të thjeshtë:
Çfarë do të zgjidhin zgjedhjet e katërta nëse politikanët hyjnë në to me të njëjtën mendësi?
Nëse qytetari voton përsëri dhe partitë përsëri nuk arrijnë të krijojnë institucione, çfarë bëjmë? Zgjedhje të pesta? Pastaj të gjashta? Ku përfundon kjo?Demokracia nuk është vetëm e drejta e qytetarit për ta hedhur votën në kuti. Demokracia është edhe detyrimi i të zgjedhurve që atë votë ta shndërrojnë në institucione funksionale.Përndryshe, zgjedhjet rrezikojnë të shndërrohen nga instrument i demokracisë në instrument të ikjes nga përgjegjësia politike.
KOSOVA NUK ËSHTË PRONË E ASKUJT
Klasa politike duhet t’ia kujtojë vetes një të vërtetë themelore:
Kosova nuk është krijuar për Albin Kurtin apo Vjosa Osmanin. Nuk është krijuar për Vetëvendosjen. Nuk është krijuar për PDK-në, LDK-në apo AAK-në.
Kosova nuk është pronë e asnjë partie dhe e asnjë politikani.
Ajo është ndërtuar mbi sakrificën e brezave: mbi burgje, përndjekje, demonstrata, rezistencë, luftë, gjak dhe mbi mbështetjen historike të miqve dhe aleatëve të saj.
Prandaj është moralisht e papranueshme që një Republikë e fituar me aq shumë sakrifica të mbahet peng për poste politike.
Në kohën e represionit serb e dinim kush ishte kundërshtari. Atëherë luftonim që t’i kishim institucionet tona. Sot i kemi. Dhe pikërisht për këtë arsye nuk kemi të drejtë t’i paralizojmë vetë. Kushtetuta është e jona. Kuvendi është i yni. Qeveria është e jona.Republika është e jona. Prandaj edhe përgjegjësia për funksionimin e tyre është e jona.
Nuk kemi më një okupator të cilit mund t’ia ngarkojmë fajin për paralizimin e institucioneve tona. Sot përgjegjësinë duhet ta kërkojmë brenda vetes.
KUSHTETUTA NUK MUND TË KETË VERSION PARTIAK
Është fakt se afati i përcaktuar për konstituimin e Kuvendit ka kaluar pa përfunduar procesi. Por nuk i takon një partie, një deputeti, një analisti apo një editorialisti të japë vendimin përfundimtar nëse kemi shkelje të Kushtetutës dhe cilat janë pasojat juridike.
Këtë duhet ta përcaktojë Gjykata Kushtetuese. Dhe duhet ta bëjë me urgjencë.
Sepse Kosova nuk mund të funksionojë me disa versione të Kushtetutës: një të pozitës, një të opozitës dhe një tjetër sipas interesit politik të ditës. Republika ka vetëm një Kushtetutë.
Ajo duhet të vlejë njësoj për fituesin dhe humbësin, për pozitën dhe opozitën, për Presidentin, Kryeministrin dhe çdo deputet. Kushtetuta nuk është pronë e shumicës.
Ajo është mburoja e Republikës.
KUSH ËSHTË FAJTOR?
Këtu duhet të jemi të drejtë. Nuk është e saktë të thuhet se të gjithë janë njësoj fajtorë. Përgjegjësia më e madhe politike i takon fituesit të zgjedhjeve, sepse ai kërkon mandatin për ta udhëhequr vendin dhe, rrjedhimisht, ka detyrimin e parë për të kërkuar shumicën dhe zgjidhjen. Albin Kurti nuk mund ta kërkojë privilegjin politik të fituesit dhe, kur nuk krijohet shumica, t’ia transferojë të gjithë përgjegjësinë opozitës.
Privilegji për të udhëhequr sjell me vete edhe barrën për të gjetur zgjidhje. Por as opozita nuk mund të qëndrojë si spektatore dhe të presë dështimin e Kurtit, nëse bashkë me të po dëmtohet Kosova. Nëse digjet shtëpia, nuk ka shumë rëndësi në cilën dhomë filloi zjarri.
Detyra e parë është ta shpëtojmë shtëpinë.Dhe shtëpia jonë quhet Kosovë.
ÇFARË DUHET BËRË TANI?
Së pari, Kosovës i duhet qartësi kushtetuese. Çështja e tejkalimit të afatit duhet të marrë përgjigje të qartë juridike dhe institucionale. Askush nuk duhet ta interpretojë Kushtetutën sipas nevojave të veta politike. Së dyti, drejtuesit e partive duhet të ulen në një tryezë serioze politike. Pa kamera. Pa fjalime elektorale. Pa ultimatume. Pa gara se kush e fyen më shumë kundërshtarin. Kosova nuk ka nevojë për një konferencë tjetër shtypi ku secili shpall tjetrin fajtor. Kosova ka nevojë për marrëveshje. Së treti, fituesi i zgjedhjeve duhet ta pranojë parimin themelor të parlamentarizmit: të dalësh i pari nuk do të thotë të zotërosh gjithë pushtetin. Kur nuk ekziston shumica parlamentare, kompromisi nuk është tradhti.
Është demokraci dhe përgjegjësi shtetërore. Së katërti, opozita duhet të dëshmojë se alternativa e saj politike është më shumë se bllokimi i kundërshtarit. Kush pretendon se mund ta qeverisë Kosovën nesër duhet të tregojë sot se është i gatshëm ta mbrojë funksionimin e saj. Së pesti, institucionet duhet të krijojnë një praktikë politike dhe kushtetuese që nuk lejon që çdo proces i ardhshëm të shtyhet deri në minutën e fundit. Afatet kushtetuese duhet të jenë kufij të përgjegjësisë, jo objekt kalkulimesh politike.
Dhe së fundi, nëse pas shterimit të të gjitha mundësive kushtetuese zgjedhjet bëhen të pashmangshme, atëherë qytetarit duhet t’i thuhet e vërteta.
Kush e solli Kosovën përsëri në zgjedhje? Kush refuzoi kompromisin? Kush kishte mundësi ta zhbllokonte situatën dhe nuk e bëri? Kush e vendosi interesin partiak mbi interesin shtetëror? Qytetari ka të drejtë t’i dijë këto përgjigje para se t’i kërkohet përsëri vota.
KOSOVA DUHET TË FITOJË
Kosova nuk u bë shtet që partitë të kenë ku të luftojnë për karrige. Kosova u bë shtet që qytetari i saj të jetojë i lirë, me dinjitet dhe me institucione që funksionojnë. Breza të tërë sakrifikuan që ne ta kemi Kuvendin tonë, Qeverinë tonë, Kushtetutën tonë dhe shtetin tonë. Askush nga ne nuk ka të drejtë morale që atë sakrificë ta shndërrojë në monedhë për pazare politike. Kosova ka kaluar okupimin. Ka kaluar luftën. Ka kaluar varfërinë dhe izolimin. Ka kaluar negociata të vështira dhe sakrifica të jashtëzakonshme. Ka shpallur pavarësinë dhe ka ndërtuar shtetin me ndihmën e miqve dhe aleatëve të saj.
Do të ishte një ironi tragjike e historisë që shtetin të cilin nuk arritën ta gjunjëzonin armiqtë, ta paralizonim ne vetë për shkak të posteve dhe karrigeve politike.
Prandaj mesazhi për Albin Kurtin, Vjosa Osmanin, drejtuesit e opozitës dhe të gjithë deputetët duhet të jetë i qartë: Uluni dhe bisedoni. Gjeni kompromisin. Respektojeni Kushtetutën. Mbroni institucionet. Dhe, mbi të gjitha: Mos e poshtëroni votën e qytetarit dhe mos e mbani peng Kosovën. Sepse mandati i deputetit nuk është pronë personale. Është besim i dhënë përkohësisht nga populli. Prandaj sot pyetja nuk është kush do ta mundë kë. Nuk është nëse Kurti do ta mundë opozitën apo opozita Kurtin. Nuk është kush do ta marrë Kryeministrinë, Presidencën apo Kryesinë e Kuvendit. Pyetja është shumë më e madhe Kush është i gatshëm ta vendosë Kosovën mbi vetveten? Kryeministrat do të ndërrohen. Presidentët do të ndërrohen. Kryetarët e Kuvendit do të ndërrohen. Deputetët do të ndërrohen. Partitë do të fitojnë dhe do të humbin.
Por Kosova nuk guxon të humbasë. Në fund të kësaj krize nuk duhet të ketë rëndësi se cila parti doli fituese. Nuk duhet të fitojë një politikan mbi një tjetër. Nuk duhet të fitojë pozita mbi opozitën. As opozita mbi pozitën. Duhet të fitojë shteti.Duhet të fitojë qytetari.
DUHET TË FITOJË KOSOVA.
