Bijë,

Kanë kaluar shtatëmbëdhjetë vjet që kur ike, por për mua ti je ende po ajo vajzë e vogël që më zgjaste duart dhe më thërriste baba.

Unë jam plakur.

Flokët më janë zbardhur, hapat më janë ngadalësuar, fytyrën ma kanë rrudhur vitet.

Por ti jo.

Ti ke mbetur përgjithmonë e vogël, si një fotografi që koha nuk mund ta prekë.

Shpesh e pyes veten si do të kishe qenë sot.

A do të kishe buzëqeshjen e nënës sate? A do të kishe fëmijë që do të më thërrisnin gjysh? A do të më qortoje që nuk kujdesem sa duhet për veten?

Këto janë pyetje që nuk marrin përgjigje.

Jeta m’i ka dhënë shumë gjëra, por përgjigjen për ty ma ka mohuar gjithmonë.

Kam mësuar të jetoj me mungesën tënde, por nuk kam mësuar kurrë ta pranoj atë.

Ka plagë që nuk shërohen; ato vetëm mësojnë të heshtin.

Dhe e jotja është më e madhja.

Njerëzit mendojnë se pas kaq shumë vitesh dhimbja bëhet më e vogël.

Nuk është e vërtetë.

Ajo vetëm bëhet pjesë e frymëmarrjes sate, si zemra që rreh pa e dëgjuar.

Ti je me ne në çdo ditëlindje që nuk e festove, në çdo pranverë që nuk e pe, në çdo ëndërr ku vjen për pak çaste dhe ikën përsëri para se të zgjohem.

Po të shkruaj sot, bijë, jo sepse pres ta lexosh këtë letër, por sepse një baba nuk pushon kurrë së foluri me fëmijën e tij.

Edhe kur qielli i ndan.

Nëse ekziston një vend ku shpirtrat takohen, dije se po vij ngadalë drejt teje.

Jo sot, ndoshta as nesër, por një ditë.

Dhe kur të të shoh përsëri, nuk do të të pyes pse ike kaq herët.

Do të të përqafoj fort, si atëherë kur ishe e vogël, dhe do të ta them fjalinë që ma la përgjysmë jeta:

“Eja te babai, bija ime.”

Por sot, bija ime,

është shtatëmbëdhjetëvjetori i asaj dite kur një çast pakujdesie na e ndau jetën në dy pjesë:

në kohën kur ti ishe me ne dhe në kohën kur mbetëm pa ty.

Për atë vozitës ndoshta ishte vetëm një gabim, një sekondë hutimi, një çast që kaloi dhe u tret në kujtime.

Për ne jo.

Për ne ai çast vazhdon ende.

Ai vazhdon në karrigen bosh, në fotografitë që nuk plaken, në lotët që i fshehim nga njëri-tjetri, në heshtjen që bie papritur sa herë përmendet emri yt.

Njerëzit thonë se koha shëron.

Ndoshta.

Por ka plagë që koha vetëm i mbulon me një lëkurë të hollë, e poshtë saj dhimbja mbetet po aq e gjallë sa ditën e parë.

Sot, pas shtatëmbëdhjetë vitesh, unë ende e pyes veten çfarë do të ishte bërë me jetën tënde sikur ai njeri të kishte qenë pak më i kujdesshëm, pak më i përgjegjshëm, pak më i vetëdijshëm se në duart e tij mbante jo vetëm timonin, por edhe fatet e njerëzve të tjerë.

Asnjë dënim nuk e kthen një fëmijë. Asnjë pendesë nuk e rikthen një buzëqeshje. Asnjë kërkimfalje nuk i mbush vitet që mungojnë.

Dhe megjithatë, unë nuk jetoj me urrejtje.

Jetoj me mall.

Sepse urrejtja do të më mbante pranë atij që ta mori jetën, ndërsa malli më mban pranë teje.

Prandaj sot nuk dua ta kujtoj ditën kur të humba.

Dua ta kujtoj ditën kur të pata.

Dua të kujtoj zërin tënd, hapat e tu të vegjël, duart që kërkonin nënën dhe mua sikur të ishim i gjithë universi yt.

Dhe ndoshta kjo është fitorja jonë e vetme mbi vdekjen:

që ti nuk jeton më në këtë botë, por vazhdon të jetosh në zemrat tona, më e fortë se koha, më e fortë se harresa, më e fortë edhe se vetë vdekja.

Ne, më të dashurit e tu, të duam sot po aq sa të deshëm atë ditë.

Dhe do të të duam derisa zemrat tona të pushojnë së rrahuri dhe rrugët tona të kryqëzohen përsëri.

Të kujtojnë me mall prindërit, Mehmeti dhe Sabrija, si dhe motrat Eglantina, Egeta dhe Flatra, bashkë me vëllain Jonin, i cili në atë kohë ishte vetëm dy vjeç dhe sapo kishte filluar ta njihte botën përmes buzëqeshjeve të para.

---

ANATOMIA E NJË DHIMBJEJE QË KOHA NUK E MPOSHTI

Kjo nuk është thjesht një poezi për një fëmijë të humbur.

Është një elegji familjare, një letër e shkruar me zemër dhe një monument shpirtëror i ngritur me fjalë kundër harresës.

Forca e saj nuk qëndron te stolitë letrare apo te figurat e ndërlikuara poetike, por te sinqeriteti i saj i rrallë dhe te dinjiteti me të cilin përshkruhet një dhimbje që nuk kërkon mëshirë, por kujtesë.

Dialogu që vdekja nuk arriti ta ndërpresë

Që në fjalën e parë – “Bijë” – hapet një bisedë që vazhdon prej shtatëmbëdhjetë vitesh.

Kjo nuk është një poezi për Teutën.

Është një poezi drejtuar Teutës.

Prandaj lexuesi nuk ndjen se po lexon letërsi; ai ndjen sikur po dëgjon një baba që ende flet me vajzën e vet.

Dhe pikërisht këtu qëndron madhështia e saj.

Tragjedia e kohës në katër fjalë

Ndoshta asnjë varg nuk e përmbledh më fuqishëm tragjedinë e humbjes sesa ky:

“Unë jam plakur. Por ti jo.”

Në këto katër fjalë përmblidhet i gjithë paradoksi i vdekjes së një fëmije.

Prindi ecën përpara në kohë.

Fëmija mbetet përgjithmonë aty ku e ndali fati.

Një sekondë për njërin, një jetë për tjetrin

Kur në poezi shfaqet figura e vozitësit, autori nuk bie në grackën e urrejtjes.

Ai shpreh një të vërtetë të tmerrshme njerëzore:

“Për atë ndoshta ishte vetëm një gabim. Për ne jo.”

Një sekondë hutimi për njërin.

Një jetë e tërë mungese për tjetrin.

Kjo është forca morale e poezisë: ajo nuk kërkon hakmarrje, por kuptim.

Psikologjia e një babai

Një nga vargjet më të sakta psikologjikisht është:

“Kam mësuar të jetoj me mungesën tënde, por nuk kam mësuar kurrë ta pranoj atë.”

Kjo është thelbi i dhimbjes prindërore.

Njeriu mund të mësojë të jetojë me tragjedinë.

Por nuk arrin kurrë ta konsiderojë atë të natyrshme.

Malli kundër urrejtjes

Kulmi filozofik i poezisë gjendet te këto fjalë:

“Urrejtja do të më mbante pranë atij që ta mori jetën, ndërsa malli më mban pranë teje.”

Kjo nuk është vetëm fjalia më e bukur e poezisë.

Është edhe manifesti moral i saj.

Sepse aty autori zgjedh dashurinë mbi zemërimin dhe kujtimin mbi hakmarrjen.

Mehmet Lajçi – autori dhe personazhi i heshtur

Edhe pse emri i tij shfaqet vetëm në fund, Mehmet Lajçi është i pranishëm në çdo rresht të kësaj poezie.

Ai nuk shkruan si poet që kërkon admirim.

Ai shkruan si baba që nuk ka pushuar kurrë së dashuruari vajzën e vet.

Në këtë kuptim, ai nuk është vetëm autori i veprës.

Ai është edhe protagonisti i saj i padukshëm.

Është njeriu që plaket ndërsa e bija mbetet përgjithmonë fëmijë.

Është njeriu që vazhdon ta thërrasë Teutën me të njëjtën dashuri edhe pas shtatëmbëdhjetë vitesh.

Është njeriu që e ka kuptuar se dashuria nuk mbaron aty ku mbaron jeta.

Fitorja mbi vdekjen

Në fund, kjo poezi nuk është histori e humbjes.

Është histori e mbijetesës së dashurisë.

Sepse Teuta nuk jeton më në këtë botë, por vazhdon të jetojë në kujtesën e prindërve të saj, të motrave të saj, të vëllait të saj dhe të kujtdo që lexon këta vargje.

Dhe ndoshta kjo është fitorja më e madhe që një baba mund të arrijë ndaj vdekjes:

jo ta mposhtë atë, sepse askush nuk mundet, por ta detyrojë të pranojë se dashuria e një babai është më jetëgjatë se koha, më e fortë se harresa dhe, në fund, më e fuqishme edhe se vetë vdekja.