____
(në shqip dhe serbisht)
Ja një shembull konkret se si funksionon logjika politike dhe pronësore e serbëve të Vuçiqit:
Logjika e tyre është aq absurde, saqë oborrin e komshiut mund ta shndërrojë në një konflikt ndërkombëtar, fletën e kadastrës në libër historie, ndërsa gomarin në ekspert të gjeopolitikës.
E them qëllimisht „serbët e Vuçiqit“, sepse nuk dua t’i fyej serbët normalë.
Njeriu normal, pavarësisht nga kombësia, e kupton dallimin midis oborrit dhe shtetit, midis gardhit dhe kufirit, midis kadastrës dhe historisë, si dhe midis komshiut dhe pushtuesit.
Një serb i Vuçiqit, me emrin Nebojša Stoisavljević, më shkroi:
„Ta zëmë se ke hyrë në oborrin tim, pra në pronën time. Pastaj e ke përdorur për vite me radhë dhe ke tentuar ta përvetësosh. Megjithatë, sikur të ishe shqiptar i ndershëm, do të ma ktheje atë që është e imja. Përndryshe, gjithçka që shkruan për etikën dhe moralin do të ishte vetëm mjegull.“
E lexova.
Pastaj e lexova edhe një herë.
Më pas mora frymë thellë.
Jo për shkak të argumentit, por për shkak të mungesës së oksigjenit.
Sepse nganjëherë, kur njeriu përballet me një mendim kaq idiotik, edhe mushkëritë kanë nevojë për oksigjen shtesë.
Pra, Nebojša vendosi ta zgjidhë çështjen e Kosovës me një shembull nga oborri i tij.
Kjo është jashtëzakonisht praktike.
Nëse nesër shpërthen një konflikt për Detin e Kinës Jugore, Nebojša mund ta thërrasë gjeometrin.
Nëse lind një krizë pronësore rreth Tajvanit, mund të na tregojë garazhin e tij si dëshmi se është pronar i Tajvanit.
Ndërsa për Lindjen e Mesme, me sa duket, do ta nxjerrë tapinë e kasolles.
Sepse sipas logjikës së tij, gjithçka është shumë e thjeshtë:
„Ky është oborri im, pra ky është shteti im.“
Dhe ja ku u zgjidh kaq shpejt një çështje kaq komplekse historike.
Mund t’i mbyllim fakultetet e historisë, t’i pushojmë nga puna juristët ndërkombëtarë dhe t’i dërgojmë historianët më të njohur të botës në pushime të përjetshme verore.
Na mbetet vetëm kadastra e Nebojshës.
Por ekziston një problem i vogël.
Shteti nuk është oborr.
Oborri ka gardh.
Shteti ka institucione.
Oborri ka portë.
Shteti ka kufij.
Oborri ka pronar.
Shteti ka qytetarë.
Oborrin mund ta rrethosh me beton.
Shtetin nuk mund ta rrethosh as me metaforë.
Ndërsa historia, për fat të keq të atyre që do të donin ta zvogëlonin deri në përmasat e një koteci të pulave, nuk është fletë kadastrale.
Historia është shumë më komplekse.
Ajo përfshin popuj, migrime, luftëra, perandori, ndryshime kufijsh, shtete, marrëveshje ndërkombëtare, shpërbërje shtetesh, krijimin e shteteve të reja dhe, mbi të gjitha, fakte.
Dhe faktet kanë një veçori shumë të bezdisshme:
Nuk e pyesin Nebojshën nëse i pëlqejnë.
Por Nebojsha ka edhe një ide tjetër.
Ai thotë se unë e kam shpallur oborrin e tij shtet.
Mirë.
Atëherë lind një pyetje fare e thjeshtë:
Kur u bë i gjithë Ballkani një parcelë gjigante me fletë pronësie serbe?
Dhe ku është ajo fletë?
Mos vallë ka mbetur diku në Karpate?
Sepse serbët nuk e sollën Kosovën nga Karpatet mbi shpinën e ndonjë gomari heroik.
Nuk i sollën as malet.
As lumenjtë.
As popullsinë.
As historinë.
Dhe, mbi të gjitha, nuk e sollën gomarin.
Megjithëse, duke gjykuar nga disa teori të sotme historike, gomari duket se po bëhet dëshmitari kryesor i historisë së Ballkanit.
Ta imagjinojmë, pra, atë gomarin e shkretë.
Qëndron diku midis Karpateve dhe Ballkanit, i kërrusur nën peshën e historisë.
Mbi shpinën e tij është Kosova.
Mbi Kosovën është popullsia.
Ndërsa nën shputat e gomarit janë disa shekuj histori.
Dhe nga periferia Nebojsha bërtet:
„Hajde, gomar! Mbaje barrën! Është e jona!“
Mua më vjen keq vetëm për kafshën.
Sepse edhe gomari i ka kufijtë e vet.
Dhe pastaj vjen pyetja më e thjeshtë:
Nëse, siç pretendon ti Nebojsha, territorin e keni sjellë me vete, çfarë bëtë me njerëzit që i gjetët këtu?
A i bartët edhe ata mbi shpinën e të njëjtit gomar?
A i futët në hejbe?
Apo gomari e kishte edhe një rimorkio të veçantë për popullsinë autoktone?
Kjo është pyetje serioze, Nebojsha.
Sepse nëse tashmë historinë e trajtojmë si inventar shtëpiak, atëherë duhet të jemi të paktën konsekuentë.
Territori nuk mund të jetë „i imi“, ndërsa njerëzit që kanë jetuar mbi të të konsiderohen si ndonjë tepricë e inventarit të vjetër.
Kjo më nuk është histori.
Kjo është zhvendosje nga Ballkani në Pazar të Gjësendeve të Përdorura.
Prandaj, çuditërisht, krahasimi yt me oborrin është shumë i dobishëm.
Jo sepse e dëshmon atë që pretendon, por sepse e tregon shumë qartë problemin e logjikës sate.
Ti përpiqesh që historinë e një populli, historinë e një territori dhe një konflikt ndërkombëtar t’i fusësh midis portës së oborrit dhe kotecit të pulave.
Kjo është pak a shumë sikur dikush të përpiqej ta shpjegonte Revolucionin Francez me një grindje për zorrën e ujit të kopshtit.
„Komshiu ma ka lëvizur zorrën, prandaj historikisht është e qartë se kopshti është imi.“
Logjika është e njëjtë.
Vetëm zorra është më e lagësht.
Pastaj më thua se unë „shes mjegull“.
Këtu duhet të ta pranoj një gjë:
Mjegull ka vërtet në kokën tënde.
Por nuk e kam prodhuar unë.
Mjegulla krijohet kur njeriu nuk ka fakte të mjaftueshme dhe boshllëqet i mbush me vetëbesim.
Është një sistem shumë ekonomik.
Nuk të duhet arkiv.
Nuk të duhet dokument.
Nuk të duhet libër historie.
Të mjafton një copë oborr, një portë dhe të bërtiturit me zë të lartë: „Është e imja!“
Dhe ja ku e ke historinë kombëtare.
Miku im i madhërishëm, Nikola Sanduloviqi, thjesht do të tundte kokën dhe do të më thoshte:
„I dashur Lirim, neve nuk na duhet diagnoza. Diagnoza na është bërë prej kohësh e qartë — neve na duhet terapia, madje ajo që merret pa termin!“ 
Domanoviqi ndoshta do ta shikonte këtë njeri, do të heshtte për disa sekonda dhe pastaj do të shkruante:
„Në atë vend, historia nuk mësohej më nga librat. Mësohej nga gardhet e komshinjve.“
Radoviqi ndoshta do të shtonte:
„Kur njeriu nuk ka dëshmi, e ndërton një gardh. Kur nuk ka histori, e ndërton një oborr.“
Ndërsa Kishoni ndoshta do të përfundonte se sapo është zbuluar forma më e re e shkencës politike:
Gjeopolitika sipas rregullores së shtëpisë.
Tani na mungon vetëm këshilli i shtëpisë.
Kryetar: Nebojša Stoisavljević
Sekretar: Aleksandar Vučić
Ekspert i kadastrës: Aleksandar Vulin
Historian: gomari
Dhe procesverbali miratohet njëzëri:
„Kosova është e jona, sepse kështu vendosëm në oborr.“
Prandaj, i dashur Nebojsha, mos u përpiq më të më bindësh se shteti im është e njëjta gjë me oborrin tënd.
Sepse nëse një ditë e zbaton këtë logjikë mbi gjithçka, mund të zgjohesh një mëngjes dhe të kuptosh se shteti ka vendosur që edhe shtëpia jote është e tija.
Dhe atëherë një zyrtar do të trokasë me mirësjellje në derën tënde:
„Mos u shqetëso, Nebojsha. Nuk ta kemi konfiskuar gruan.“
Ti do të marrësh frymë i lehtësuar.
Por zyrtari do të buzëqeshë dhe do të shtojë:
„Vetëm e kemi transferuar nga kategoria e pronës private në inventarin shtetëror.“
Dhe pikërisht atëherë, më në fund, edhe logjikës sate mund t’i duhet një avokat.
***
DVORIŠTE, DRŽAVA I MAGARAC
Autor: Lirim Gashi
Evo konkretnog primera kako funkcioniše politička i imovinska logika Vučićevih Srba:
Njihova logika je toliko apsurdna da komšijsko dvorište može da pretvori u međunarodni spor, katastarski list u istorijsku knjigu, a magarca u stručnjaka za geopolitiku.
Namerno kažem „Vučićevi Srbi“, jer ne želim da vređam normalne Srbe.
Normalan čovek, bez obzira na nacionalnost, razume razliku između dvorišta i države, između ograde i granice, između katastra i istorije, kao i između komšije i okupatora.
Jedan Vučićev Srbin, po imenu Nebojša Stoisavljević, napisao mi je:
„Pretpostavimo da si ušao u moje dvorište, odnosno na moju imovinu. Zatim si je godinama koristio i pokušavao da je prisvojiš. Međutim, da si pošten Albanac, vratio bi mi ono što je moje. U suprotnom, sve što pišeš o etici i moralu bila bi samo magla.“
Pročitao sam.
Onda sam pročitao još jednom.
Zatim sam duboko udahnuo.
Ne zbog argumenta, već zbog nedostatka kiseonika.
Jer ponekad, kada se čovek suoči sa toliko glupom mišlju, čak su i plućima potrebne dodatne količine kiseonika.
Dakle, Nebojša je odlučio da pitanje Kosova reši primerom iz svog dvorišta.
To je izuzetno praktično.
Ako sutra izbije sukob oko Južnog Kineskog Mora, Nebojša može da pozove geometra.
Ako izbije imovinska kriza oko Tajvana, može nam pokazati svoju garažu kao dokaz da je vlasnik Tajvana.
A za Bliski Istok, po svemu sudeći, izvadiće tapiju na šupu.
Jer prema njegovoj logici, sve je veoma jednostavno:
„Ovo je moje dvorište, dakle ovo je moja država.“
I eto, tako je za nekoliko sekundi rešeno jedno toliko složeno istorijsko pitanje.
Možemo zatvoriti fakultete istorije, otpustiti međunarodne pravnike i poslati najpoznatije istoričare sveta na doživotni letnji odmor.
Ostaje nam samo Nebojšin katastar.
Ali postoji jedan mali problem.
Država nije dvorište.
Dvorište ima ogradu.
Država ima institucije.
Dvorište ima kapiju.
Država ima granice.
Dvorište ima vlasnika.
Država ima građane.
Dvorište možeš okružiti betonom.
Državu ne možeš okružiti čak ni metaforom.
A istorija, na žalost onih koji bi želeli da je smanje na veličinu kokošinjca, nije katastarski list.
Istorija je mnogo složenija.
Ona obuhvata narode, migracije, ratove, carstva, promene granica, države, međunarodne sporazume, raspade država, stvaranje novih država i, iznad svega, činjenice.
A činjenice imaju jednu veoma neprijatnu osobinu:
Ne pitaju Nebojšu da li mu se dopadaju.
Ali Nebojša ima i jednu drugu ideju.
On kaže da sam ja njegovo dvorište proglasio državom.
Dobro.
Onda se postavlja sasvim jednostavno pitanje:
Kada je ceo Balkan postao ogromna parcela sa srpskim vlasničkim listom?
I gde je taj list?
Da nije možda ostao negde u Karpatima?
Jer Srbi nisu doneli Kosovo iz Karpata na leđima nekog herojskog magarca.
Nisu doneli ni planine.
Ni reke.
Ni stanovništvo.
Ni istoriju.
A, iznad svega, nisu doneli magarca.
Iako, sudeći prema nekim današnjim istorijskim teorijama, izgleda da magarac postaje glavni svedok istorije Balkana.
Zamislimo, dakle, tog jadnog magarca.
Stoji negde između Karpata i Balkana, pogrbljen pod teretom istorije.
Na njegovim leđima je Kosovo.
Na Kosovu je stanovništvo.
A pod magarećim kopitama su vekovi istorije.
A sa strane Nebojša viče:
„Hajde, magarče! Nosi teret! Naše je!“
Meni je žao samo životinje.
Jer čak i magarac ima svoje granice.
A onda dolazi najjednostavnije pitanje:
Ako ste, kako tvrdiš, Nebojša, teritoriju doneli sa sobom, šta ste uradili sa ljudima koje ste ovde zatekli?
Da li ste i njih nosili na leđima istog magarca?
Da li ste ih stavili u bisage?
Ili je magarac imao i posebnu prikolicu za autohtono stanovništvo?
To je ozbiljno pitanje, Nebojša.
Jer ako istoriju već tretiramo kao kućni inventar, onda bi trebalo da budemo barem dosledni.
Teritorija ne može biti „moja“, dok se ljudi koji su na njoj živeli tretiraju kao neki višak starog inventara.
To više nije istorija.
To je preseljenje sa Balkana na Pijacu Polovnih Stvari.
Zato je, začudo, tvoje poređenje sa dvorištem veoma korisno.
Ne zato što dokazuje ono što tvrdiš, već zato što veoma jasno pokazuje problem tvoje logike.
Ti pokušavaš da istoriju jednog naroda, istoriju jedne teritorije i jedan međunarodni sukob uguraš između kapije dvorišta i kokošinjca.
To je otprilike kao kada bi neko pokušao da objasni Francusku Revoluciju svađom oko baštenskog creva za vodu.
„Komšija mi je pomerio crevo, zato je istorijski jasno da je bašta moja.“
Logika je ista.
Samo je crevo vlažnije.
A onda mi kažeš da ja „prodajem maglu“.
Ovde moram da ti priznam jednu stvar:
Magle zaista ima u tvojoj glavi.
Ali nisam je ja proizveo.
Magla nastaje kada čovek nema dovoljno činjenica, pa praznine popunjava samopouzdanjem.
To je veoma ekonomičan sistem.
Ne treba ti arhiva.
Ne treba ti dokument.
Ne treba ti istorijska knjiga.
Dovoljni su ti komad dvorišta, kapija i glasno uzvikivanje: „Moje je!“
I eto ti nacionalne istorije.
Moj veličanstveni prijatelj Nikola Sandulovic samo bi odmahnuo rukom i rekao mi:
„Dragi Lirime, nama ne treba dijagnoza. Dijagnoza je odavno jasna — nama treba terapija, i to ona što se prima bez zakazivanja!“
Domanović bi verovatno pogledao Nebojšu, ćutao nekoliko sekundi, a zatim napisao:
„Na tom mestu istorija se više nije učila iz knjiga. Učila se iz komšijskih ograda.“
Radović bi možda dodao:
„Kada čovek nema dokaze, podigne ogradu. Kada nema istoriju, sagradi dvorište.“
A Kišon bi verovatno zaključio da je upravo otkriven najnoviji oblik političke nauke:
Geopolitika prema kućnom redu.
Sada nam nedostaje samo kućni savet.
Predsednik: Nebojša Stoisavljević
Sekretar: Aleksandar Vučić
Katastarski stručnjak: Aleksandar Vulin
Istoričar: magarac
I zapisnik se jednoglasno usvaja:
„Kosovo je naše, jer smo tako odlučili u dvorištu.“
Zato, dragi Nebojša, nemoj više pokušavati da me ubediš da je moja država isto što i tvoje dvorište.
Jer ako jednog dana tu logiku primeniš na sve, možeš se jednog jutra probuditi i shvatiti da je država odlučila da je i tvoja kuća njena.
I tada će neki službenik ljubazno pokucati na tvoja vrata:
„Ne brini, Nebojša. Nismo ti konfiskovali ženu.“
Ti ćeš odahnuti.
Ali će se službenik nasmešiti i dodati:
„Samo smo je prebacili iz kategorije privatne svojine u državni inventar.“
I upravo tada će, konačno, i tvojoj logici možda zatrebati advokat.
