Gazeta Bujku -reportazhi : Muri ndërshqiptar si ‘fundi i botës’-18 mars 1996-foto Behlul Jashari-nga Arkivi Shteteror i Kosoves

Shkruan: Behlul Jashari 

-Pas botimit të reportazhit tim të Marsit 1996 “Muri ndërshqiptar si ‘fundi i botës’”, që edhe u përkthye dhe arriti edhe te diplomatë më erdhi edhe mesazhi se kurrë më nuk do të jetë ashtu ai kufi…/ 

PRISHTINË, Prill  2023/ Para 27 viteve, në 1 Prill 1996 për herë të parë kalova kufirin Kosovë-Shqipëri nëpër vendkalim kufitar, në Vërmicë-Morinë, ishte dita e parë e heqjes së vizave dalëse. Viteve më parë udhëtoja drejt Shqipërisë duke kaluar nëpër Mal të Zi, e ilegalisht në një rast i nisur nga Ulqini duke ecur këmbë drejt Shkodrës, e në një rast tjetër duke ecur këmbë nga Kumanova në Maqedoni drejt Preshevës – Kosovës Lindore… 

“Lajmi i fundit” në gazetën e Kosovës “Bujku”  në ballinë, i shkruar në 1 Prill 1996  nga Prizreni e Kukësi,   kishte titullin “Kufiri Kosovë-Shqipëri kalohet pa viza dalëse”  dhe në fund paralajmëronte: “Raport më të gjerë nga të dy anët e kufirit ndërshqiptar japim në numrin e nesërm”. 

Në pasditën e 1 Prillit 1996 shkova deri në Kukës dhe u ktheva në Prizren e natën vonë në Prishtinë për të shkruar raportin nga ai udhëtim. Një fragment të atij raportimi e kam ribotuar me titull “Kronikë kufiri” para më shumë se çerek shekulli kur kam shkruar reportazhin e ardhmërisë – futuristik “Udhëtimi për në Prizren” botuar në Prishtinë e Tiranë në 31 Dhjetor 1996. Këtë reportazh futuristik që paralajmëronte bashkimin kombëtar – heqjen e kufirit Shqipëri-Kosovë e lidhjen edhe me autostradë e gjejë në Arkivin Shtetëror të Kosovës të botuar në Prishtinë në gazetën e rezistencës e pjesë e lëvizjes e luftës për liri e pavarësi “Bujku”, kryeredaktor i parë-themelues i së cilës isha, dhe në Bibliotekën Kombëtare të Shqipërisë të botuar në gazetën tradicionale të Kosovës Rilindja që dilte në Tiranë pasi në Prishtinë u ndalua me dhunë nga Serbia okupatore. Brenda reportazhit është edhe shënimi “Kronikë kufiri” – pjesë nga shkrimi që kam bërë në 1 Prill 1996 nga kufiri Kosovë-Shqipëri,  të cilin vetëm zogjtë e kalonin pa pengesa… 

“Udhëtimi për në Prizren” ishte reportazhi i dytë i ardhmërisë që kam shkruar. I pari ishte “KOSOVË: REPORTAZHI I ARDHMËRISË – Një ditë e një viti që vjen”, i shkruar dhe  dërguar nga Prishtina drejt Tiranës në 27 Dhjetor 1995 dhe është botuar në atë fundvit në të dy kryeqytetet shqiptare, ndërsa i treti ishte  “Kufiri i ëndrrës”  që e kam shkruar në fundvitin 1997, botuar në 3 Janar 1998… 

Reportazhet e ardhmërisë i botoja edhe në Kosovë edhe në Shqipëri, duke thyer kufirin e hekurt me shkrimet shqip edhe me shumë raportime që bëja si korrespondent në Prishtinë i Agjencisë Shtetërore-Zyrtare të Lajmeve të Shqipërisë që nga 24 Maji i vitit 1992 i zgjedhjeve të para pluraliste presidenciale e parlamentare në Kosovë, kur lideri historik i lëvizjes për liri e pavarësi Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh President. 

Shumë nga ato që shkruaja në reportazhet e ardhmërisë – futuristike atëherë e që dukeshin si ëndërra,  që ishin ngjarje të fantazuara-parashikuara, tashmë janë realizuar në Kosovën e lirë nga Qershori 1999 dhe të pavarur nga 17 Shkurti 2008… 

Reportazhi i ardhmërisë II “Udhëtimi për në Prizren” i para më shumë se çerek shekulli ishte ky: 

 UDHËTIMI PËR NË PRIZREN 

(Reportazhi i ardhmërisë II) 

Behlul JASHARI 

Nuk kishte arritur as t’i shfletojë mirë botimet e  mëngjesit, të gazetave që i kishte marrë në Tiranë, e as ta pijë deri në fund kafenë. Udhëtimi me aeroplan nga Rinasi deri në Sllatinë kishte zgjatur vetëm njëzet e tre minuta. Kishte fluturuar mbi brerimat e bardha të reve, e nga dritarja nuk kishte mundur as përafërsisht të shohë a të përcaktojë se ku mund të jetë vija e kufirit, prej nga vinte lajmi i ditës, që e kishin botuar të gjitha gazetat: “Hiqen gurët e kufirit…”  Njoftohej se lumjanët me daulle, si në dasma, kishin dalë t’i hiqnin gurët, që para shumë e shumë viteve kishin venë kufi midis tokave të tyre. Nuk ishte ky kurrëfarë incidenti kufitar, por edhe paralajmërim i një ngjarjeje, për të cilën reporteri nga Tirana ishte nisur për në Prizren. 

Kishte ardhur më parë në Prishtinë për të shfletuar kronikat e viteve të bujshme të Kosovës. Donte të bënte edhe një kronikë ngjarjesh që i paraprinë një Kuvendi të madh kombëtar, që do të mbahej pas një kohe në Prizren, në kryeqytetin e Lidhjes Shqiptare. Në Prizren pritej edhe  manifestimi qendror i përurimit të autostradës Lezhë-Prizren-Prishtinë, të ndërtuar nëpër shtigjet e rrugës së vjetër  Lis-Dardani… 

Pikërisht udhëtimet Kosovë-Shqipëri nëpër vite ishin një nga interesimet gjatë shpalimit të kronikave në Bibliotekën Kombëtare e Universitare  në Prishtinë. Viti 1996 iu duk se ishte një vit kthesë. Më 1 prill të këtij viti,  për herë të parë pas shumë viteve,  shqiptarët e Kosovës së pushtuar filluan të udhëtojë për në Shqipëri pa viza dalëse, që i kishte aplikuar regjimi i Beogradit për të penguar komunikimet ndërshqiptare. Rexhimi i vizave ishte tepër rigjid. Vetëm brenda një viti mbi një mijë shqiptarëve të Kosovës iu kishin konfiskuar pasaportat e u ishin shqiptuar dënime nga policia e nga gjyqet serbe vetëm e vetëm pse kishin udhëtuar në Shqipëri pa viza dalëve. Po, udhëtimet nuk ndaleshin me gjithë vrasjet në kufirin e ndodhur nën kontrollin e hekurt të forcave serbe. 

Pasi ishte hequr regjimi i vizave dalëse, sipas kronikave të kohës, Prizreni priste të bëhet qendër shumë e rëndësishme e komunikimeve ndërshqiptare nëpër magjistralin Prishtinë-Lezhë. Magjistrali është quajtur rrugë e ardhmërisë nëpër shumë shkrime gazetash  të vitit 1996, kur nga Prishtina për në Tiranë udhëtohej më shumë nëpër Podgoricë apo Shkup dhe udhëtimi zgjaste deri shtatëmbëdhjetë orë. Ishte llogaritur se magjistrali Lezhë-Prizren do të shkurtonte për tre herë rrugën nga Kosova për në bregdetin shqiptar. Midis këtyre dy qyteteve shqiptare  ai magjistral i shtrirë nëpër luginat e lumenjeve Fani i Vogël e  Drini i Bardhë do të kishte maksimum 130 kilometra… 

Tek shfletonte kronikat e vitit 1996 në Kosovë, gazetarit nga Tirana përshtypje të veçantë i bëri edhe një titull i madh në faqen e parë të gazetës: “Jemi zotuar për të ardhmen  e lirinë tuaj”. Ishin këto fjalët e ndihmëssekretarit amerikan të Shtetit Xhon Kornbllum në hapjen e Zyrës Amerikane në Kryeqytetin e Kosovës, më 5 qershor. “Kjo është një ditë historike për Kosovën”, deklaronte me këtë rast presidenti i Republikës së Kosovës dr. Ibrahim Rugova. 

Shfletimi i kronikave për përfaqësinë e parë të një shteti të hapur në Kosovë ia përkujtoi se duhet të shkojë brenda ditës në ambasadën e Shqipërisë në Prishtinë, në kuadrin e ambasadave në kryeqytet… 

Derisa po kthehej, kishte rënë nata, rrugët dhe sheshet e kryeqytetit të ndriçuara me neon ishin të mbushura plot njerëz.  Masa e njerëzve që shëtitinin në atë mbrëmje të këndshme ia kujtoi të dhënën se numri i banorëve të Kosovës kishte arritur në mbi tre milionë. 

U ndal më gjatë para reklamave të kinemave e teatrove të kryeqytetit. E shihte se do ta kishte vështirë të përcaktohej ku të shkojë, por as nuk kishte kohë. E priste takimi me kolegët gazetarë të Prishtinës në hotelin “Bozhurët e Kosovës”, ku ishte vendosur. I pihej edhe një raki rrushi e Rahovecit… 

Po, kishte pirë edhe ca më shumë, dhe derisa po lexonte teletekstin shqiptar dhe gazetat e mbrëmjes, e kishte zënë gjumi. E kishte zgjuar herët cingërrima e telefonit. Ishte një telefonatë nga Tirana, që e paralajmëronte se pas një ore duhej të paraqitej drejtpërdrejt me raport për lajmet e mëngjesit në Televizion. 

Raportin e kishte në mendje, po, megjithatë, po e shkruante edhe në letër: “Në Prishtinë dhe në gjithë Kosovën pritet me interesim shumë të madh  Kuvendi gjithëkombëtar, që do të mbahet në Prizren. Pritet edhe përurimi i magjistralit…Heqja e gurëve që shënonin kufirin është manifestim i entuziazmit e gëzimit të popullit për bashkimin kombëtar që paralajmërohet…” 

Bujku i 2 Prillit 1996 -në Shqipëri pa vize – Foto Behlul Jashari

Pas festës së madhe që paralajmërohej me mbajtjen e Kuvendit kombëtar në Prizren po e priste edhe një festë e bukur: Dita e Verëzes – Dita e Luleve. 

Është kjo një festë e lashtë iliro-pagane, që, pos në Prizren e rrethinë, nga të gjitha trojet shqiptare festohet vetëm edhe në Elbasan, në të njëjtën ditë, më 14 mars,  po me emër ca ndryshe: Ditë e Verës – Ditë e Luleve. Prandaj, në këtë festë në Prizren udhëton edhe një delegacion nga qyteti i Elbasanit. 

Kështu, si një surprizë hyn edhe Festa e Luleve në reportazhin e ardhmërisë të reporterit në udhë për në Prizren, prej nga do të kthehet përsëri në Tiranë, për herë të parë nëpër magjistralin e sapoperuruar, vetëm për afër dy orë. E, në Vermicë s’do të jetë më pika kufitare, s’do të jetë më kufiri…   

KRONIKË KUFIRI   

Kufiri Kosovë-Shqipëri nuk është më si fundi i botës. Pas shumë vitesh kalohet sot për herë të parë pa viza dalëse nëpër pikën kufitare të Vermicës. Po, megjithatë, aty ende ndalojnë forcat serbe dhe është një kontroll i hekurt. 

Në njërën anë – bunkerët e betonit, që kanë mbetur si të harruar e janë mbuluar nga ferrat e bari. 

Në anën tjetër – “piramidat e betonit”, kaherë të vendosura në zonën kufitare si “pengesa antitanke”. 

E, mbi të gjitha pejzazhet shqiptare, midis të cilave sikur mbytet vija e mallkuar e kufirit të aq shumë ndarjeve. Mbi malet e ashpra me borë të Sharrit, Pashtrikut e Koretnikut fluturon një Shqiponjë, nëpër qiellin e përflakur nga dielli në pranverë si në sfondin e flamurit. 

E, jo vetëm stinën, por edhe kohën që vjen, sikur e paralajmërojnë dallëndyshet e lejlekët që fluturojnë mbi syprinat e kaltra të lumit të Drinit. 

Megjithatë, vetëm zogjtë kalojnë kufirin pa pengesa…(Vermicë, 1 prill 1996) 

Kosovë – Shqipëri, porta Vermicë-Morinë me 23 mars 2015 – foto: Behlul Jashari

NGA REPORTAZHI IM I MARSIT 1996 “MURI NDËRSHQIPTAR SI ‘FUNDI I BOTËS’”:   

E më pak se dy javë para 1 Prillit 1996, jo rrugës po nëpër male fshehtas nëpër shtetrrethimin e forcave serbe shkova deri afër kufirit Kosovë-Shqipëri dhe nga një kodrinë shihja si dukej e çka ndodhte në vendkalimin kufitar në Vermicë-Morinë, prej nga shkrujta reportazhin “Muri ndërshqiptar si ‘fundi i botës’”, të cilin e botova në gazetën e rezistencës “Bujku” më Prishtinë para 27 viteve, në 18 Mars 1996. 

Reportazhin e dërgova edhe në Agjencinë Shtetërore-Zyrtare të Lajmeve të Shqipërisë. Në “Paraqitje e shkurtër e regjistrimeve të gjetura” të Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë e gjejë se reportazhi është botuar në 19 Mars 1996 edhe në gazetën Rilindja që dilte në Tiranë pas ndalimit nga regjimi okupues në Prishtinë. Në atë reportazh mes tjerash, kam shkruar: 

“Një grup i të rinjëve dhe të rejave nga rrethi i Prizrenit, ditë më parë ishin penguar të shkojnë në Shqipëri, meqë nuk iu ishin dhënë vizat dalëse nga administrata e instaluar policore serbe në Prizren. 

Behlul Jashari në Tiranë te tryeza e mbledhjes së qeverive Shqipëri-Kosovë me 23 mars 2015.

Qëllimi i udhëtimit të tyre në Shqipëri ishte të marrin pjesë në festën e njohur të qytetit të Elbasanit-të Ditës së Verës, Ditës së Luleve, të 14 Marsit. 

Donin të shihnin se si kremtohet në Elbasan e njëjta festë që është edhe në Prizren e rrethinë”… 

*** 

Pas botimit të reportazhit “Muri ndërshqiptar si ‘fundi i botës’”, që edhe u përkthye dhe arriti edhe te diplomatë më erdhi edhe mesazhi se kurrë më nuk do të jetë ashtu ai kufi… 

Në gazetën “Bujku” reportazhi ka nënshkrimin edhe të korrespondentit të saj në Prizren, Fatmir Pireci, bashkë me të cilin shkuam drejt kufirit… 

Sinan Kastrati, Suedi

Për profesor Hysni Gashin nuk e kam krye ende por kësaj radhe po ndahem me shpresë se pasi të kemi librin përpara do të shkruaj-më përsëri. 

Për Ndre Mjedën, sipas një studjuesi që kam pas lexua kur isha në bankat e shkollës, shtypi përparimtar, natyrisht ai i kohës së socializmit ka polemizua me shtypin klerik afro 35 vjet se a ishte Mjeda vërtë fetar apo laik. 

Për Hysniun edhe tash janë të ndarë (edhe fëmijët ? Nuk jam i sigurt) partizanët që mendojnë se pasi kishte kryer një shkollë speciale, shkollë të spiunazhit në Jetimoren e Vlorës, për kuadro që më vonë do ti shërbenin e mbronin shtetin dhe grupi tjetër, edhe unë se ai ishte mbi të gjitha mësues i popullit dhe atdhetar i devotshëm.  

Po Hysniu nuk ishte spiun e as nuk punoj në organet e sigurimit në Shqipëri sepse ishte fëmijë i vogël. Ai ishte një patriot pa pikë të dyshimit e pa asnjë shibël*) 

Gjatë kohës sa publikoja pjesë nga fejtoni, seria e shkrimeve për mësuesit, drejtorët dhe prof Hysni Gashin, që kishin punua në Malishëvë dhe katundet rreth Malishevës, nga disa miq e mikesha, mora disa letra por edhe krahinat tjera të Kosovës dhe Shqipëria (E. Lafe). Ato letra nuk janë vetëm letra për shkrimet për Hysni Gashin por edhe për mësues e patritë të tjerë të mëhershëm, si Hasan Prishtina që mjerisht shteti shqiptar e quante tradhtar.  

Letrat: 

Po e filloj me një letër të Valbonën, vajzës së profesorit Hysni Gashi, kur vdes profesori dhe do ta përfundoj me një letër të Valbonës: 

-Valbonë, ngushllime për babën! 

Ish nxenesi i prof. Gashit, 

Sinan Kastrati, Suedi  

-Falemnderit shumë Sinan 

Ngushëllime dhe juve se ju ka dashur dhe respektuar shumë  

Ju falemderoj shume për këto postim dhe gjithë respektin që po e shprehni për babin.  

Mirëmbetshi 

Valbona  

Sinan  

E njoha vonë, prof Hysniun pasi kishte mbushur të 90 tat, por kurrnjëherë s kisha takuar njeri të tillë, energjik, i dashur dhe komunikues! 

Lum ju qe e kishit njohur më herët dhe kishit fatin e mirë ta kishit pedagog. 

I lexova me endje shkrimet tuaja, për Hysniun, të përgëzoj. 

Shpresoj qe librin qe po pregadsnin të jete i plote ashtu si e meriton vepra dhe personaliteti i tij. 

Përgëzime Sinan 

Hamëz Morina, ish mësues, Polluzhë, Rahovec  

Përshëndetje (prof Sinan) uroi të jeni mirë. 

A jeni duke e pergaditur ROMAN kete shkrim? 

Për tiranasen po mendoj 

Ju jeni autor i pothuajse qindra artikujve në shtypin tonë. Mendoj që është e dëmshe nëse ato shkrime i le të shkapërderdhura. Nuk do ti gjen dot kush të i lexoi në të ardhmen. 

Kështuqë nëse i sistemon mirë në libra, ato mbesin përgjithmonë. 

Po ta them me sinqeritet: shkrimet e juaja është gjynah me humb.  

Teki Dervishi ka qenë shumë i kjart dhe gjërat i ka thënë shumë drejtëpërsëdrejti. Edhe ju jeni shumë i kjartë (i qartë) i drejtëpërdrejt dhe i guximshëm. Po Vallahi gjynah është me i mbulua pluhuri i harresës këto shkrime. Uroi çdo të mirë për ju! Suksese të pandalshme!  

Përshëndetje, më vjen mirë për angazhimet tuaja edhe pas pensionit, uroi të keni suksese! 

Harun Shabanaj, Bubël (katund afër Turjakës)

Përshëndetje  

Dëshiroj fillimisht që t’u uroj cdo të mirë; në rend të parë shëndet e jetë të gjatë, në kapitullin e ri të jetës qe e paskeni filluar, pas pensionimit! 

Arsyeja qe po ju shkruaj është fotoja në krye të artikullit, ku më mbetën sytë posa e pash. 

Aty e pash xhaxhain tim (tashmë të ndjerë), mësuesin veteran të arsimit, Ramë Januzaj nga Isniqi i Deçanit (i treti nga e majta, ulur). 

Ju shkruani në artikull, citoj: 

“… Kështu më ndodhi edhe këto ditë të mesit të qershorit `22. Sapo kisha shkruajt një pjesë nga kujtimet e mia për mësuesit e klasëve I-IV, për mësuesin Avdullah, Rexhep, Avdyl dhe Isuf Imeri e Ramë Januzi, nipi im, djali i Eminës, qikës së axhës Sefer, Visat Morina nga Lubizhda ma dërgoi një fotografi me mësues që kanë punua në shkollën fillore, atherë jo të plotë, ”Migjeni” të Lubizhdës, në fund të viteve 1960-ta. …”. 

Do të më bëhej qefi dhe do t’u isha shumë falenderues nëse do të më dërgonit ndonjë artikull apo shkresë që e keni shkrua apo e keni ndërmend që ta shkruani për mësuesit e asaj kohe, sidomos nëse ka të bëj edhe mësuesin Ramë Januza por edhe për Isuf Imeraj dhe mesues të tjerë nga Isniqi, apo thjesht për mësuesit e asaj kohe. 

Para se të vdiste Bami, kështu e quanim në femijët mësuesin Ramë, i pata blerë një fletore dhe një stilolaps dhe e pata lutur që të fillonte e të shkruante për kujtimet nga jeta e tij. 

Ai mbante mend shumë dhe tregonte ngjarje e përjetime nga jeta e tij dhe e popullit tonë në ato vite të mëhershme. 

Ende i kujtoj tregimet nga koha kur ishte mësues nëpër vende të ndryshme të Kosoves ose nga jeta ne Isniq, në Lluga te Istogut (ku ne atehere kishim një kullë, pos asaj në Isniq) apo në bjeshkë. 

Fati deshi qe ai të shkoj, pa e realizuar “obligimin” qe unë u perpoqa t’ia ngarkoja. 

“Sherif”, me thoshte (se keshtu me quante ai mua), “po përtoj të shkruaj se po me kujtohen gjëra që ndoshta është më mië të harrohen”. 

Mirepo, kur ne arrinim qe “t’a ngacmonim” duke e pyetur direkt ose indirekt për ndonjë ndodhi, ai fliste e tregonte me shumë ëndje.  

I nderuari mesuesi Sinan, 

i shkrova këta rreshta më siper në përpjekjen time dashamirëse për t’u motivuar juve që të mos pushoni se shkruari, edhe për kolegët tuaj mësues që tash nuk janë më, edhe për mësuesin Ramë dhe në emër të tij. 

Paçi suksese në shkrime dhe cdo të mirë në jete! 

Mbetshi me te mira, 

Eshref Januzaj, Mynih, Gjermani, nipi i ish mësuesit tim, Ramë Januzaj  

Kujtime të bukura dhe me vlerë njohëse për gjeneratat e reja. 

Shumë interesante qëndrimi dhe shkollimi në Jetimoren e Vlorës. Atëherë ka qenë vendi më i bukur, në mes të gjelbërimit të ullishtev dhe të agrumishteve. Deti fare pranë! 

I dashur Sinan, 

 m’u duk se i përjetova edhe unë vuajtjet e tua duke lexuar këtë shkrim. Duhet të jemi të lumtur që ato sakrifica e mundime, ajo qëndresë e ai guxim sollën Kosovën e pavarur që kemi sot dhe që gjithë shqiptarët duhet ta ruajnë e ta mbrojnë si sytë e ballit! 

Bashkë me Ninën të përqafojmë! 

Emil Lafe  

I dashur Sinan, 

Zekeria Canën e kam pasur mik të veçantë. Në Gjakovë ka punuar në vitet e luftës një mësues nga fshati Vuno i Himarës. Quhej Dhimitër Marku dhe kishte kryer Normalen e Elbasanit. Familja e Zekiriait ishte shumë e varfër. Dhimitri i ka blerë tesha e këpucë Zekeriait nga rroga e vet, se i vinte keq. Donte ta ndihmonte se ishte nxënës i shkëlqyer. Pas luftës Dhmitri u martua me vjazën e hallës sime. Unë kam pasur qejf të rri me të dhe të dëgjoj prej tij. Prandaj i di këto. Kur erdhi Zekiriai në Shqipëri, u takua me Dhimitrin dhe Dhimitri i foli për mua. Kështu që u lidhëm me miqësi, ndonëse ai historian e unë gjuhëtar 

I dashur Sinan, 

Prej dërgesave të tua mësoj mjaft gjëra që nuk i kam ditur. 

I dashur Sinan, 

faleminderit shumë edhe për këtë shkrim mjaft informativ!  

Falemnderit Sinan për këtë dërgesë të re. Kurrë nuk e kisha parë shtëpinë e Hasan Prishtinës! 

Emili 

Përshëndetje Sinan dhe faleminderit për shkrimin e ri: 

https://drini.us/tirana-zyrtare-e-konsideronte-hasan-prishtinen-tradhtar/  

Ja dhe hasan Prishtina në Fjalorin enciklopedik, vëllimi 3. (E. Lafe është një nga autorët e Fjalorit …) 

Të fala në familje e në shoqëri!  

Gjithnjë prej shkrimeve tua mësoj gjëra të panjohura për mua! 

Te fala prej Nines gjithë të dashurve tanë në Malmo! 

Urime Sinan! Ke talent letrar!  

Shume mirë Sinan! 

I lexova me kënaqësi të gjitha! 

Edhe fotoja me Idriz Ajetin kujtim i rrallë! 

Mirupafshim!  

Falemderit Sinan! 

Jetë interesante ajo e mësuesit, me përjetime të forta. Mësuesi, ndryshe nga të tjerët, ka si familje krejt shkollën, kolegët dhe nxënësit! 

Shumë të fala prej Ninës! 

Emil Lafe, Tiranë  

E lexova. Shume mire e ke shkrue Sinan. Urime. 

O Sinan, mirëmbrema. T’i kam lexuar tekstet. Të kam lakmi si i mban mend detajet. Je si magnetofon, ha ha ha. Për ministren na kishe nguc pak. Glaukut ia ke ba mirë, për karrigen, ai asht djale i mire e nuk idhnohet. Edhe tekstet ku ke fole per librat e mi i kam lexue. Të përgëzoj e të falenderoj. Gjithë të mirat (M. K.) 

Pershendetje Sinan. Falemnderit qe ma dergove. Gjej rastin e lexoj kesmet, pasi ia kam nisë me lexue kapak prej djeshit. Dhjete ditët e kaluara kam qenë me covid 19. Me ka bitis. 

Mire shume. Urime e suksese. Ia vlen mundi për edukimin e tyre. 

1. K. Prishtinë

Ma i miri në mesin e të mirëve. 

Kujtime plot nostalgji. Na kthye mbrapa në kohën kur ishim plot elan, fuqi e gëzim mik. Sa bukur. Të faleminderit. 

Qofsh mir o pendë e ditur. (Bislim Hoxha) 

Ju po iu bëni nder të madh shumë personaliteteve të ndryshme e të dëshmuara, të gjallëve e të vdekurve … 

Ju lumtë Sinan, Ju punoftë shëndeti e Ju realizofshin të gjitha dëshirat.  

Respekt! 

Nderimet tona kombëtare, Xhafer Leci 

Përshëndetje nga Gjermania miku im Sinan!  

Të lexojë vazhdimisht. 

Si përherë, jeni shumë origjinal, i saktë dhe për gjithçka shkruani ofroni dëshmi të pamohueshme. 

Respekti dhe përshëndetje vëllazërore! 

Falëminderit për shkrimet e shkëlqyera.  

Ju lumtë për mundin dhe kohën, miku im, Sinan! 

Jeni shumë i fuqishëm. 

Zoti ju dhëntë shëndet të plotë. 

Xh. Leci 

Respekt dhe mirënjohje atdhetare punës tuaj kushtuar çështjes tonë madhore, miku im, Sinan!  Të fala dhe shëndet e suksese më tej!  

Mirëmëngjesi dhe përshëndetje nga Gjilani miku im Sinan!  

Më besoni se ka raste kur duke lexuar shkrimet tuaja jam përlotur. 

Si rasti kur fëmijët pas çdo lëvizje tënde kanë pritur diçka të ju japësh, rasti i vdekjes së hallës tuaj e cila kishte vdekur në Kukës. 

Shumë falëminderit për kujdesin dhe kujtesën, miku im, Sinan! 

Gjithashtu të fala familjes Tuaj kudo që jeni! 

Respekt dhe mirënjohje atdhetare punës Tuaj kushtuar çështjes tonë madhore, miku im, Sinan!  Të fala dhe shëndet e suksese më tej! 

Ju përgëzoj për shkrimet e mrekullueshme dhe energjinë mendore e fizike, miku im, Sinan! 

Të fala nga Gjermania! 

Xhafer Leci 

Pershendetje i nderuari Sinan,  

Unë ju përgëzoi për organizimin e epopesë së lavdishme të familjes Jashari të Prekazit si dhe për të gjitha aktivitetet dhe organizimet të cilat i ke bër gjatë jetës tënde në shërbim të atdheut. 

Të dëshiroj shëndet dhe gjithë të mirat në jetë! 

Tahir Vishaj, (nip Kastrati), Helsingborg 

Mirmengjesi o Sinan Kastrati na mir jemi në përgjithësi, po ashtu edhe  

unë deshiroj që ti me familje të jeni mirë.  

Sinan edhe pse je në pension nuk po të lojn me pushu, po mirë ta bajn. Ti je njeri i diturisë dhe duhet shfrytzuar deri ne maximum. Ndjej nji k`naqsi të veçant që jemi miq (jo miq, por nip e dajë, shën. imi) dhe ti lexoj të gjitha shkrimet tuaja e të cilat më japin oksigjen. Sinan te pershendes! Të dëshiroj shëndet të mirë si ty ashtu familjes se juaj! Respekt! 

Sinan une ta kom que qit buqet me lule, pra edhe njiherë po të uroi ditën e mësuesit dhe të deshiroj shendet dhe gjithë të mirat! 

Të uron Tahir Vishaj (nipi Kastrati), Helsingborg 

Shumë e qëlluar, vetëm ju deshiroj suksese e të vazhdoni me ksi kuizesh. Është e dhimbshme të harrohet gjuha shqipe, ma e bukra dhe ma e vjetra thuja në globin toksor.  

Unë ju pershendes edhe nji here dhe ju thom: ju lumt ju lumt! 

 Tung e klm!  

Tahir Vishaj Helsingborg  

Nuk doja t’ju përgjigjesha pa e lexuar dhe rilexuar tekstin disa herë …Respekt pakufi për vlerat tuaja të pashtershme!  

Shëndet dhe mbarësi! 

Po të kishim shumë njerëz që kanë vlera të mirëfillta njerëzore, bota do të ishte më e bukur. Kaloni bukur! 

Antigona Elshani, podrimqake, Rahovec, mësuese në Austri  

Sinan shoqi shumë faleminderit, veç sa të pata ndër mend nga një kalimthi më të shpejtë se drota me mendime në të shkuarën në bjeshët e Sharrit me shoqëri ku ti ishe student dhe në ato momente më erdhi shkrimi i juaj si me porosi. 

Shëndet e gjitha të mirat Sinan. 

Faleminderit për lajmërimin i nderuari Sinan. Garat e nxënësve për dituri nga tri shtete janë shumë me rëndësi sepse jep mundësi bashkëpunimi të ndërsjelltë dhe krahasime dhe vlerësime për të fituar njohuri dhe përvojë në këtë drejtim. Juve të gjithëve ju prift shëndeti dhe e mbara në punë! 

Nderimet tona pë të gjithë e për ty në veçanti! 

Abas Fejzullahu, ish mësues e atdhetar (Zvicërr) 

O Sinan djali, je njeri i madh! 

Shkruan për mësuesin tënd, për nxënësin tënd, për shokun e për shumë të tjerë.  

E lexova rrëfimin për nxenësit e Ponorcit e për Hysni Gashin, një rrefim rrenqetës dhe i artikuluar mjaftë mirë e më mjeshtri nga ana jote. Çka të themë tjetër, veç të lumt penda!  

Ish mësuesi, Hysen Molliqaj, Llukë e Epërme, Deqan 

Pershendetje o i nderuari dhe respektuari Sinan Kastrati! 

Jo nuk qendron ajo, se nuk i lexoj shkrimet tuaja të cilat mi dërgon permes linkut. Të falenderoj shumë se e di se çdo kujt nuk ia dërgon ato! 

Shoh se ke mall shum për vendlindjen, që e dëshmon me shkrimet tuaja, për vizitat e rralla në vendlindje. 

 E unë mezi pres të takohemi e të bisedojmë për të gjitha ato tema të  

 kaluara e aktuale që na mundojnë, por ja që nuk po na jipet rasti.  

Florim Krasniqi, ish nxënës në shkollën fillore ”Migjeni në Lubizhdë 

(Florimi është djali i njërit nga mbretërit e folklorit. Feriz Ramadan Krasniqit që këndoi 40 vite me Salih Bajram Sadikun-Krasniqin)  

 I lexova dhe habitem se ku po i merr këto të dhëna. Por puna e juaj është e lakmueshme, stili dhe narracionin që shpreh.  

Të lumtë dhe shëndet! 

Deme Mahmutaj, ish referent i Fakult. Filozofik, dega e Gjuhë dhe Letërsisë Shqipe në Prishtinë 

Faleminderit Sinan 

Më ke kthy mbrapa për afro 50 vjet 

Vërtetë nostalgjike 

Halil Mani- Bajra nga Panorci, ish nxënës i Toskës dhe koleg imi i punës, si mësues në Panorc. 

Po e mbyll e prof Emil Lafes, me letrën që sapo më erdhi. E. Lafe ish delegat i Kongresit të Drejtshkrimit të Gjuhës shqipe, Tiranë 1972  

”Nëse vjen në Tiranë ndo njeri nga djemtë e vajzën (plots. imi) prof. Hysni Gashit, kam deshirë ta pi një kafe me te dhe me ty bashkë! 

Emili 

Shumë bukur. Jam (mbeta shën. imi) pa fjalë sa shumë punë paske bërë e sa mirë e paske njohur babin. Paç shëndet dhe jetë të gjatë me famijen tënde! 

Valbona

*) FETAR m. 

Ai që beson te zoti, që i beson dogmat e një feje dhe sillet e vepron duke u mbështetur te këto; besimtar. 

FETAR mb. 

1. Që lidhet me fenë, që i përket fesë, i fesë; që mbështetet në fe; që është tipar i një fetari. Dogmë (lutje) fetare. Paragjykime (bindje) fetare. Botëkuptim fetar. Moral fetar. Mbeturina fetare. Propagandë fetare. Festë fetare. Rite fetare. Sekte fetare. Emër fetar.
2. Që beson te zoti dhe te dogmat e një feje, besimtar.
3. Që ka për qëllim të përgatitë shërbëtorë të fesë, që ka të bëjë me mësimin e propagandimin e fesë; që i është kushtuar tërësisht fesë dhe zhvillon veprimtari në dobi të saj. Shkollë fetare. Libër fetar. Institucion fetar. Urdhër fetar.

FETARI f. 

Të qenët fetar.  

OBS: (Sipas fjalorit që ka shumë mangësi dhe është i shkruar në një sistem ku feja nuk njihej. Ishte shteti i parë ateist në botë. Kishte shëndrrua edhe kishat, ate ku ka shërbye At Gjergj Fishta, si muze i aprë ateist në botë)  

*) LAIK mb. 

1. Që nuk është fetar e kishtar, që nuk ka përmbajtje fetare; që nuk merret me fenë; që nuk i përket fesë dhe klerit; kund. fetar. Njeri laik. Shkollë laike. Letërsi laike.

Me prirje laike. 

2. Përd. em. sipas kuptimit të mbiemrit. Laik i vendosur. E dënuan si laik.

Sinan Kastrati, me Rilindjen në Suedi, Mönsterås 1996

*) SHIBËL f. 

Ashkël e vogël druri. Shiblat e drurit. U mbush oborri me shibla. 

Grimcë, thërrmijë, lëmishte, teshë. I ra një shibël në sy. 

Nishan a shenjë që ka dikush në lëkurë ose në trup; njollë. E ka fytyrën me shibla. Iu bë trupi tërë shibla. 

fig. Njollë morale, cen, e metë. Burrë pa shibla. 

* S’ia heq shiblën nga syri dikujt: nuk i jep as ndihmën më të vogël, kur ka nevojë.  

Fund     

Malmö, 3 prill 2023 

sinan.kastrati@hotmail.com

Nga: Frank Shkreli*

Ishte 2 Prilli i vitit 1991.  Dy ditë më parë me 31 mars, ishin mbajtur zgjedhjet e para “pluraliste”, pas shembjes së Murit të Berlinit dhe fillimit të “ndryshimit” të sistemit komunist pothuaj gjysëm shekullor në Shqipëri.  Megjithëse vet ato zgjedhje u mbajtën në një atmosferë pak a shumë të qetë — siç shkruante në atë kohë edhe gazeta   Nju Jork Tajms, Shqipëria — “ky vend i pa fat i Ballkanit”, dhe “vendi më i varfër i Evropës”, edhe pas këtyre zgjedhjeve, “mbetet i ndarë dhe i përçarë”. Gazeta e njohur amerikane shkruante në atë kohë se në muajt fundit rreth 80-mijë të rinjë e të reja ishin larguar nga Shqipëria dhe se “fitorja e komunistëve” në ato zgjedhje, “do të bënte që edhe më shumë të rinjë të largoheshin nga vendi”, ndërsa citonte një nga studentët e Universitetit të Tiranës, i cili nuk dëshironte të identifikohej, se “nuk ka asnjë arsye që të qendrojë më këtu”.   

Sidomos ata shqiptarë, veçanërisht rinia, që prisnin që zgjedhjet e para post-komuniste në Shqipëri të 31 marsit, 1991 do të sillnin “ndryshimin e madh”, “lirinë e demokracinë” dhe “Shqipërinë si e gjithë Evropa”, u zhgënjyen për së tepërmi. Përveç mos kënaqësisë me manipulimet e atyre zgjedhjeve që çuan në fitoren e Partisë së Punës, përfundimi i atyre zgjedhjeve shkaktoi edhe shpërthimin e revoltave në disa qytete. Reagimet më revoltuese ndaj fitores së partisë (komuniste) të Punës erdhën nga Shkodra ku për fat të keq të Shkodrës dhe mbarë Shqipërisë, pas zgjedhjeve “pluraliste”, në qytetin verior, me 2 Prill u vranë katër dëshmorë të lirisë e demokracisë: Arben Broci, Besnik Bishanaku, Nazmi Kryeziu dhe Besnik Ceka dhe u plagosën dhjetëra të tjerë.  Kjo tragjedi e 30-viteve më parë ka lenë plagë të rënda në familjet e këtyre deshmorëve, për Shkodrën dhe Shqipërinë pasi 30-vjet më vonë mbetet gjithnjë një prej ngjarjeve më makabër të historisë moderne shqiptare, e cila pret gjithnjë zbardhje dhe drejtësi, përfshir identifikimin e individëve përgjegjës për këtë krim, në radhët e enteve të drejtësisë, të policisë dhe Sigurimit të Shtetit të asaj kohe.   

Fatkeqësisht, edhe sot në 30-vjetorin e vrasjeve të këtyre deshmorëve të lirisë, ashtu siç ka ndodhur me shumë vrasje e tragjedi të tjera në historinë komuniste të vendit, nuk janë identifikuar përgjegjësit as nuk është vendosur drejtësia për këto krime shtetërore.  Nuk është zhvilluar asnjë proces i mirëfilltë drejtësie për ata që ishin, drejt për drejt, përgjegjës, ose për ata që dhanë urdhër për të shtënë me armë zjarri kundër njerëzve të pafajshëm dhe të pa armatosur, pjesëmarrës në një protestë paqësore.  Ato të shtëna kundër protestuesve paqësorë — sipas dëshmitarve vendas — kishin ardhur nga ndërtesa e ish-Komitetit të Partisë së Punës në Shkodër, ndërsa jehona e këtij krimi shtetëror kumbon edhe sot dhe thërret për drejtësi, përgjegjësi dhe ndëshkim – kumbon nepër koridoret e institucioneve qeveritare e shtetërore të Shqipërisë, 30-vjet vjetë pas zgjedhjeve të para “pluraliste”.  

Fatkeqësisht, shënjat nuk janë shpresëdhënse për hetime rreth këtij krimi, as sot në këtë 30-vjetor të vrasjes makabre të këtyre 4 heronjve.  Sepse sipas raportit të posa botuar të Departamentit Amerikan të Shtetit mbi të Drejtat e Njeriut për vitin 2020, në Shqipëri, “Mosndëshkimi mbetet një problem serioz”, thuhet në atë raport: “Ndjekja penale, dhe veçanërisht dënimi, i zyrtarëve që kryen abuzime ishin sporadike dhe jo të vazhdueshme.  Zyrtarë, politikanë, gjyqtarë dhe personat me interesa të fuqishme biznesi shpesh ishin në gjendje t’i shmangeshin ndjekjes penale.”   

Problemi është se kemi të bëjmë me krime shtetërore dhe jo thjeshtë me “abuzime” nga zyrtarë të lartë të asaj kohe, urdhër-dhënës për ekzekutimin e katër deshmorëve të demokracisë në Shkodër, disa prej të cilëve ende gëzojnë poste të larta në institucionet e qeverisë dhe të shtetit shqiptar, “post-komunist”.  Megjithë problemet me zgjedhjet e para “pluraliste” të 31 marsit, 1991– më kujtohen shpresat e mëdha që kolegët e mi dhe unë kishim ato ditë në Tiranë — për një fillim të ri historik, për “ndryshimin e madh”, për varrosjen e diktaturës,  për një shoqëri më të drejtë, më të lirë e demokratike dhe më tolerante në Shqipërinë post-komuniste.  Por, vrasjet në Shkodër me 2 prill, 1991 u interpretuan në atë kohë, nga ne dhe nga delegacionet e tjera ndërkombëtare të pranishme në Tiranë, si një shënjë ogurzezë për të ardhmen e demokracisë shqiptare.  Në këtë 30-vjetor, mos zbardhja dhe mos ndëshkimi i këtyre vrasjeve deri më sot, justifikon dyshimet tona sot e asaj dite – dhe në prak të zgjedhjeve parlamentare të 25 prillit 2021, se ky krim shtetëror si due krime të tjera të komunizmit, nuk do të zbardhen, as personat përgjegjës nuk do të ndiqen ligjërisht dhe as nuk do të ndëshkohen, ashtu siç ka ndodhur me të gjitha krimet e komunizmit në Shqipëri. 

Por ajo që mund të bëjmë ne njerëzit e thjeshtë kudo është që të kujtojmë, të kujtojmë që të mos harrojmë dhe të kujtojmë viktimat e pafajshme duke hedhur poshtë gënjeshtrat dhe duke mbrojtur të vërtetën. Kam zgjedhur që në këtë 30-vjetor të kujtoj katër heronjtë e lirisë e të demokracisë – këto 4 yje të lirisë, 

lule të demokracisë — që u vranë gjatë protestave anti-komuniste në Shkodër me 2 prill, 199, me fjalët e këngëtarit të njohur shqiptar, të ndjerit Sali Mani:    

Kengë kushtuar 4 Dëshmorëve të 2 prillit, 1991 në Shkodër 

Sali Mani – Katër dëshmorët – YouTube 

Kur zbardhë drita ditë për ditë 

Dalim heret me vaditë 

ma të bukurat lule në botë 

pak me ujë e pak me lotë. 

Katër yje të lirisë, 

Lulet e demokracisë. 

Kush i vrau dora iu thaftë 

Kush i preku zemra iu çaftë. 

A e dini kush i vrau,  

Dje i vrau e sot i qau. 

Dritë as diell me sy mos paftë,  

Diktaturë zemra t’u çaftë. 

Ndalo ti o dorë mizore 

Dorë e zezë konservatore 

Pesë dekada na ke vra 

S’i le nanat as me kja. 

Arben Broci djal ku je? 

Shkodër locën gjallë e ke. 

Diktaturat po varrosen, 

Diktatorët po groposen. 

Po qet shkumbë burokracia 

Se u shpalos demokracia 

Kush dha urdhër në atë shtërngatë 

Me vra  njerëzit duar thatë. 

Ju thaftë goja kush e dha,
fjalën vrisni kush e tha? 

Ti o vrasës urdhërdhanës 

Helm tu bafshin gjijtë e nanës! 

Nepër popull plumba ranë, 

Katër yje në gjak u lanë. 

Fshehu dorën tirania, 

derdhi lotë demokracia. 

Po renkojnë malet me gropa, 

Korbat sillen rreth e rrotull, 

Në katër rrugë ka mbetë ai popull. 

Diktatura na varfënoi, 

E si komb na përçudnoi, 

Na dhanë rrugat nepër botë. 

Diktatori vrau e preu 

Plot me plagë u mbush Atdheu 

Ju tha zemra kësaj Shqipni, 

Për liri, demokraci. 

Kur zbardhë drita ditë për ditë 

Dalim heret me vaditë 

Ma të bukurat lule në botë 

Pak me ujë e pak me lotë. 

Arben Doci ku të ra gjaku 

M’u  te dora e Bujar Bishanakut 

Te Besniku te Nazmia, 

Gjaku i juaj Demokracia. 

Hej, Arben Broci djal ku je, 

Shkodër locën gjallë e ke. 

Diktaturat po varrosen, 

Diktatorët po groposen.  

*Ribotim 

Burim Gashi, djali i madh i Hysniut dhe Sevdijes

Sinan Kastrati, Suedi 

Vazhdon nga numri i kaluar me titull ”Pse e krahasova kthimin e profesor Hysni Gashit në Prizren me kthimin e Skënderbeut në Krujë?”, publikuar më 1 Prill 2023  

E kisha të vështirë të flas për profesor Hysni Gashin sepse e njoha për burrë të mirë por edhe më të vështirë e kisha të ndahem nga ai. 

Se a ia kam arritur qëllimit që sado pakë të flas për profesorin, nuk e di. Nganjëherë, edhe pse pak, mendoja ta lë e të mos flas fare kur mendoja punën e Hysni Toskës, sidomos gjithë ato vështirësi që jo njeriu por as guri nuk do të mund të iu qëndronte.  

Plakat tona kanë lënë fjalë kur dikund e mallkonin, nëmën *), për të keq ”I raftë gurit e drunit” . Hysniu ïu bëri ballë më shumë se guri e druri të gjitha vështirësive dhe qëndroi i fortë si lis bungu. Sëmundjes nuk i qëndroi e vdekjes nuk (mundi ti) i iku.  

Po more profesor, dergja *) e rrxon (rrëzon)*) edhe lisin. Po ty o profesor, vetëm vdekja të rrëzoi e ta mbylli gojën. 

Kisha mendua që ti shkruaj 1, 2 faqe A-4 për monografinë që Izet Shala me një grup të burrave të palodhshëm, po shkruanin një libër për profesorin por, sa e kisha krehur, e bërë gati për rrugë deri në Malishevë, një pakujdesi e vogël e gishtave të mi të parahatueshëm që janë, e kisha prek një shkronjë, shenjë të kompjuterit dhe më humbi letra për profesorin. 

Ama, fjalët e kujtimet që kisha për Hysniun, nuk humbin. Ato i kam ngulit në mendje që nuk ka erë e furtunë që mund ti shkund e humb. 

Fillova të lexoj fjalë të urta latine, shprehje popullore shqiptare, pleqni dhe nuk mund të gjeja një fjali që do ti përshtatej profesorit të ia vejë si titull, prandaj u ula në tokë dhe fillova nga fjalët më të thjeshta, siq ishte Hysniu ta përshkruaj punën e madhe e modestinë e pashoqe që kishte. 

Ndihmë kërkova edhe nga orët e zanat e malit, nga shtojzovallet e dragoit. Hysniu ishte dragua, kreshnik si heronjët e këngëve të maleve të Veriut. Ai në ato male, në Malet e Pashtrikut ishte ushqye me tamel të zanave e kishte marrë forcën si Oso Kuka e Ali Pashë Gucia. 

Kërkova edhe ndihmën e më të afërmve të profesorit, vajzës Valbonës, Valbonës që sa e sa herë Hysniu ishte freskua e pi ujë “Valbone” të Alpeve të Veriut, si bari. 

Në ndihmë më erdhën edhe Burimi, djali i madh, që kur lindi, profesori e pagëzoi si “Burim”. Eh profesori e dinte se me burimin fillonte jeta e re. 

 As Kushtrimi, djali i dytë i profesorit nuk ndejti duarkreyq. Kushtrimi, e dha kushtrimin *). Ai mori forcën dhe në vend të shpatës, muzdrakut e pushkës së gjyshit Selim, Kushtrimi mori penën dhe ”brikun” e kirurgut. Ai u bë mjek. 

Ehe Arbeni, të cilin nuk e pash e as nuk fola por pasi nuk kisha adresë, mora nga ai një përshëndetje e një falenderim që ma kishte dërgua përmes Valbonës. 

Në fund, ishte Nakija, gruaja e dytë e profesorit, por edhe jo e fundit. Ajo më së shumti mu gjet. Më dërgoi, sikurse edhe Valbona, foto e fjalë e shumë e shumë të dhëna për ish shokët e fëmijërisë e shkollës që e përkrahën dhe ndihmuan Hysniun. 

Po çka nuk dihët e çka ka mbetur pa u thënë për profesor Hysni Gashin ? 

Ka disa të dhëna që më mungonin dhe nuk isha i sigurt e nuk isha i kënaqur me punën që bëja, për jetën e profesorit që nga nëna e Hysniut. Nuk e kuptova asnjëherë pse u ”nda” Hysniu nga nëna? Kur vdiq nëna (Gjyldane, shkurt ”Gjylë”). 

As për motrën e vetme, (Shuhretja) nuk di shumë. Sipas asaj që ai thot dhe e përhkruan shkurt: Ajo ka qenë disa muajsh kur Hysniu kishte 3 vjet. ”U rritëm dyreve të hallkut, nga mëshira e bëmirësëve. Se si kemi mbetur gjallë nuk e di…! ”. Nuk di as a është ajo, motra gjallë, a ka fëmijë dhe ku jeton? 

Tjetër gjë që është me rëndësi shumë të madhe, është edhe ajo pse shkoi Hysniu nga Jetimorja e Vlorës në Krocai? A shkoi ai si akcionist apo si nxënësit e shkollave në ekskursion.  

Dr. Kushtrim Gashi, djali i dytë i profesorit

Ishte e vështirë ta ndiqje Hysniun si fëmijë, që nga lindja (në Prizren), që lëvizte herë në Ujëz, Gjakovë, Lubizhdë të Hasit, Letaj, Kuks, Vlorë, Kroaci dhe përsëri, në Prizren, Gjakovë, Prishtinë, Beograd, Prizren, Ferizaj, Çegran (Maqedoni), Rahovec… Malishevë, Fushë Kosovë e Prishtinë. 

E shkreta Sevdije (gruaja e parë), të ngratë fëmijë çka kanë hjekur.   

Megjitha, unë si ish nxënës i Toskës, i mshela sytë dhe gjuajta me psuhkë e kur të kris pushka, te shqiptarët është haber *), ama haber (lajm) gëzimi. Hysniu nuk do të vdes. Për Hysniu do të shkruhët libër e ai do të mbush bibliotekat e qyteteve e katundeve me këngën e vajin e fëminor, të jetimit që u rrit pa prindër, i vetëm por bëri miq të shumtë. 

Arbeni, djali i vogël i Hysniut

Shënime të shkurtëra të atyre që më ndihmuan:  

Valbona 

”Kam lindur në Prizren më 6.04.1962 

Kam mbaruar shkollën e mesme të mjekësisë, drejtimi laborant, në vitin 1979/80. Në vitin 1981 u punsova në klinikën gjinekologjike në Prishtinë ku punova deri në vitin 1990, atherë kur na larguan masovikisht nga puna. Në shtator te vitit 1990 fillova të punoj në Gjakovë, në laborator punova dy vite dhe në vitin 1992 me bashkëshortin dhe djalin tim emigruam në Gjermani. Këtu prej 10 vitesh punoj në klinikën interne. Kam dy fëmi: Heroikun dhe Vionen dhe dy mbesa e nje nip. Heroiku mirret me logistike në një fabrikë makinash në Homburg (SAAR) e Viona, është profesoreshë e gjuhës angleze spanjolle dhe gjermane. 

Letër për babain, që unë ia kërkoav dhe insistova që të ma dërgon, e unë i premtova se do të iu dërgoi në Malishevë, Izet Shalës (e Fadil Javorit). 

”Jam ulur të shkruaj ca kujtime të mia për babin tim të dashur. Kam aq shumë kujtime sa më duhen muaj të tërë të shkruaj por do i shkruaj pak fjalë. Ishe dhe do mbetesh krenaria ime më e madhe. Si vajzë e vetme e dy prindërve të mi, isha e privilegjuar dhe e përkedhelur dhe kisha një mbështetje të madhe në çdo aspekt deri në frymën tënde të fundit. Nëse jam e vlerësuar si njeri, jam falë atyre që më edukuan ta dua Atdheun, kombin dhe të jem humane për çdo njeri në nevojë siq ishin edhe ata dy, nëna e baba. Pas vdekjes se tim shoq,  Efrefit u bëre babi shoku im edhe më i mirë. Më jepje forcë dhe kurajo ti perballoja sfidat e vështira të jetës.  

Më mungojnë telefonatat që folnim, më thirrje çdo ditë me kafenë e mëngjesit para dhe imagjinonim sikur jemi ne një dhomë bashkë duke biseduar. I qanim hallet njëri tjetrit: Për situatë politike debatonim ndonjëherë edhe ashpër se që të dy sishim të njëjte¨, të vrullshëm  por fundi i bisedës gjithone përfundonte me gaz dhe shpresë se do të takohemi së shpejti. 

Shëndritsh në qiell ashtu siq shëndrite në tokë o i shtrejti im baba! 

Luiza dhe Izabela, janë të Heroikut dhe Noani, është i Vionës, mbesat e dhe nipi im” 

Valbona jeton dhe punon në Gjermani  

Kushtrimi, është djali i dytë pas Burimit. Ka lindur më 11 qershor 1964 

Është i martuar me Sabahate Mehmetin- Gashin dhe kanë dy djem: Jonin dhe Orfeun. 

Të dytë janë mjekë, Kushtrimi ka specializua në kirurgji e Sebahati, në anastezi. 

Jetojnë dhe punojnë në Prishtinë.  

Arbeni jeton në Norvegji. Është i martuar me Blerandën dhe ka dy fëmijë, djalin Bleart dhe vajzën Aulona  

Nakija (gruaja e dytë e profesor Hysniut) 

Kam lindu më 14 dhjetor 1951. Me Hysniun jam martu me 7 Qershor 2003 

Baba, Ibrahim Haxhi Leti ndërsa nëna, Rrushe Hysen Lluka nga Kabashi i Pukës. Në moshë te re gjyshi shpërngulet prej katundit Letaj dhe vjen në Gjakovë ku pas disa vjetësh lind baba im 

Mbiemri im i vajzërisë është Leti.  

Shënime të tjera nuk kam dhe nuk iu kërkova vetëm e vetëm që mos ta teproj por Burimi është i martuar dhe ka dy fëmijë. 

*) BURRË m. 

1. Njeri i seksit mashkullor; njeri mashkull në moshë të pjekur. Burrë i pjekur. Burrë plak (i thyer). Burrë i martuar (i pamartuar). Burrë fjale. Burrë zakoni. Burrë i besës. Burra e gra. Pesë para burrë burrë me shtat të vogël e të dobët. Burrë katërqind dërhemë burrë i pjekur dhe i zoti. Burrë me qokë burrë që i zë vend fjala. Dyzet vjeç burrë. Rroba (veshje) burrash. Kostum (pallto, këpucë, këmishë, çorape) burrash. Rrobaqepësi për burra. Punë burrash. Bëhem burrë rritem, madhohem.

I them vetes burrë e quaj veten të rritur. Burri s’matet me pëllëmbë, po me zemër. fj.u. Nuk lind burri me mustaqe. fj.u. Druri nga pemët, burri nga punët. fj.u. Kalin e njeh barra, burrin e njeh puna. fj.u. 

2. Njeri mashkull i martuar kundrejt gruas së vet, bashkëshort i një gruaje, i shoqi. Burri i parë. Grua me burrë (pa burrë). Vëllai (xhaxhai…) i burrit. Motra (tezja…) e burrit. U bë për burrë.

E mori për burrë. E do për burrë. Burrë e grua, mish e thua. fj.u. 

3. 3. Njeri i fortë, trim, i besës e fisnik. Burrat e dheut. Burrë mbi burrat. Fjalë (besë) burri. Është burrë. E bëri si burrat. S’e bëj për burrë nuk e quaj trim, s’e çmoj. Bëhu burrë! tregohu trim e guximtar! Muri luan, burri s’luan. fj. u. Kau lidhet për brirësh, burri për fjalësh. fj. u. Fjala e burrit – pesha e gurit. u.
4. Njeri i shquar në veprimtarinë shtetërore e shoqërore ose që udhëheq e drejton, personalitet. Burrë i madh. Burrë shteti.
5. përd. mb. Trim, fisnik, i fjalës e i besës. Grua më burrë se burrat.

* Burri (i biri) i botës përçm. shih te BOT/Ë,~A. Bum i dheut shih te DHE,~U. Burri i nënës keq. shih te NËN/Ë,~A. Më është bërë (si) burri i nënës shih te NËN/Ë,~A. Djalë burri djalë i gjetur, thjeshtër. Në shesh të burrave ballë për ballë, haptas, atje ku tregohet burrëria. A je burrë! krahin. përshëndetje kur takohen dy burra. S’ka burrë (nëne) … s’ka njeri të lindur (që t’ia dalë në krye një pune). Ta vë babën burrë keq. shih te BAB/Ë,~A. Është një burrë e gjysmë është trim i madh, trim e shkuar trimave. Edhe burrat kanë burra fj.u. ka trima, por ka edhe më trima; trimëria, burrëria e zotësia s’kanë kufi. Burrin e prishin (e çartin) huqet fj.u. veset e këqija prishin edhe atë më trimin e më të zotin. U bë «bjeri burri burrit» u bë rrëmujë e potere e madhe, s’merrte vesh i pari të dytin, u bë merre ta marrim. Burrë me (një barrë) mustaqe shih te MUSTAQ/E,~JA. S’lind burri me mustaqe fj. u. shih te MUSTAQ/E,~JA. 

Valbona, e perkdhelura e babit, vajza e vetme e prof Hysniut

*) NËMË f. 

Shprehje me të cilën shfaqet një dëshirë e keqe dhe dënimi për dikë a për diçka; mallkim. Nëmë e rëndë. Nëma e nënës. Nëma e mallkime për pushtuesit! E zëntë nëma ime! mallk. 

*) DERGJEM vetv. 

1. Rri shtrirë në shtrat për shkak të një sëmundjeje të rëndë, lëngoj në shtrat. Dergjet në shtrat (në spital). U dergj për një kohë të gjatë. Dergjej i sëmurë rëndë. Dergjej pa ndjenja. Dergjet lehonë.
2. edhe keq. Rri shtrirë e pa lëvizur në një vend për një kohë të gjatë; rri pa bërë asnjë punë; rri kot. Dergjej tërë ditën në rroba. Dergjej në diell. Dergjeshin rrugëve. Dergjej pa punë.
3. Rri dhe vuaj në burg a në internim; rroj e vuaj në mërgim për një kohë të gjatë. U dergj në burg (në internim, në dhe të huaj).
4. fig. Rri ose jam për një kohë të gjatë në gjendje të keqe dhe asnjeri nuk kujdeset për mua; mbetem në mëshirën e fatit. Populli dergjej në padije. Makineritë dergjeshin në shi e në diell.

DERGJË f. 

1. Sëmundje e gjatë dhe e rëndë që u bie frymorëve e bimëve; lëngatë. Dergja e syve. Dergja e kafshëve. Dergja e bimëve (e pemëve, e rrënjëve). Duhanit i ka rënë dergja.

E ka dobësuar (e ka këputur) dergja. 

2. krahin. Tuberkulozi. Nuk vdesin më nga dergja.

*) RRËZOHEM vetv. 

1. Bie përdhe kur humbas mbështetjen, lidhjen, drejtpeshimin ose kur ndesh një pengesë, bie padashur; gremisem; shembem; kund. ngrihem. U rrëzua muri (gardhi, shtëpia). U rrëzua pema (lisi). U rrëzua gruri (misri). U rrëzua fëmija. U rrëzua mbi akull (mbi dëborë). U rrëzua në rrugë (në dysheme). U rrëzua me hundë. U rrëzua përdhe. U rrëzua e theu këmbën.
2. Bie nga një vend më i lartë në një më të ulët, këputem nga lart poshtë. U rrëzua nga muri (nga shkallët, nga çatia). U rrëzua nga kali (nga mushka, nga karroca, nga makina). U rrëzua nga një degë. U rrëzua nga shkëmbi. U rrëzua në gropë.
3. vet. veta III. Shqitet, hiqet, shkëputet nga një vend a nga e tëra, bie. Rrëzohen gjethet. Rrëzohen lulet (kokrrat).
4. fig. Zbres nga fuqia, humbas pushtetin a vendin që kisha; bie. Rrëzohet qeveria (regjimi, pushteti). Rrëzohet nga fuqia. Rrëzohet nga kategoria. sport.
5. fig. Humbas fuqinë a shëndetin, ligështohem, dobësohem. Iu rrëzua trupi (shëndeti). Është rrëzuar shumë kohët e fundit.
6. Zbres nga një krahinë më e lartë dhe shkoj për pak kohë në një vend më të ulët, ulem. U rrëzuan në fushë (në fshat, në qytet). U rrëzuan nga malësia. U rrëzua në Korçë. U rrëzuan poshtë.
7. bised. Marr notë pakaluese, nuk kaloj (në provim). U rrëzua në fizikë. Nuk është rrëzuar në asnjë provim.
8. bised. keq. Largohem kundër dëshirës nga një vend, shporrem. Rrëzohu që këtej!
9. Pës. e RRËZOJ.

Është rrëzuar (një herë) nga dardha dikush shih te DARDH/Ë,~A. U rrëzua (ra, zbriti) nga fiku iron. shih te FIK,~U. Iu rrëzua (i ranë) pendët (puplat) shih te PEND/Ë,~A I. U rrëzua kali, t’i presim këmbët! iron. shih te KAL/Ë,~I.  

*) DRAGUA m. 

1. mit. Figurë e përrallave popullore shqiptare, që përfytyrohej si një njeri shumë i fuqishëm, i cili luftonte me trimëri të rrallë me kuçedrën derisa e vriste. Partizanët tanë luftuan si dragonj.
2. mit. Kuçedër.
3. fig. Trim i madh, trim që nuk e ka shokun. Dragonjtë e maleve. Dragonjtë e Skënderbeut.
4. Përd. mb. sipas kuptimit 3 të emrit. Djalë dragua.

*) BURIM m. 

1. Ujë që del vetë nga thellësia në sipërfaqe të tokës, gurrë; vendi ku del ky ujë. Burim i kulluar (i ftohtë). Burim i nxehtë (termal, mineral). Burimi i fshatit.

Ujë burimi. Vend (mal) me burime. Burimin e mirë e ke edhe në thatësirë. fj.u. 

2. Vendi ku zë fill një vijë uji, një përrua a një lumë; amë. Burimi i lumit (i një përroi). Burimi i Drinit (i Shkumbinit…). Ç’ujë ka lumi në burim atë ka edhe në grykë. fj.u.
3. Vend ku nxirret një lëndë e parë si nafta, bitumi, gazi ose ndonjë lëndë tjetër; vendburim. Burim nafte (gazi).
4. Fusha, lënda a sendi nga nxirret diçka e nevojshme për jetën; ajo që shërben si bazë për të nxjerrë diçka tjetër të dobishme. Burime natyrore. Burim lëndësh të para. Burim ushqimesh. Burim të ardhurash. Burim jetese. Burim begatie.
5. Lëndë ose send që lëshon nxehtësi, dritë, rreze, energji etj.; vatër që rrezaton dritë, jep nxehtësi etj. Burim ushqyes. Burim nxehtësie (ngrohtësie). Burim drite (rrezatimi).
6. Njeri a zyrë që jep një lajm, një njoftim a një të dhënë tjetër; ai, nga i cili ka dalë një e dhënë. Burim zyrtar. Burime diplomatike. Burime të sigurta (të rëndësishme). Burim i brendshëm (i jashtëm). Burime të huaja.
7. kryes. Dokumente origjinale, letra, relacione, mbishkrime etj., nga nxirren të dhëna për të bërë studime të caktuara. Burime historike. Burime gojore (të shkruara). Burime arkivore (dokumentare). Burime vendëse (të huaja). Burime antike (mesjetare). Burimet shqiptare. Burimet osmane.
8. Pikënisja, zanafilla e diçkaje; baza për lindjen e diçkaje; prejardhja e diçkaje. Burimi i një fjale. Burim mikrobesh (sëmundjesh).
9. fig. Shkaku a shtysa që sjell diçka, sendi a dukuria që ngjall a që nxit një ndjenjë, që sjell një pasojë etj. Burim force (frymëzimi, kënaqësie, gëzimi). Burim luftërash. Burim të këqijash.
10. përd. ndajf. Çurg, rrëke. I shkonte gjaku (djersa) burim. I vinin lotët burim.

* Bëhet burim (i pashtershëm) prodhon a jep shumë e vazhdimisht. Është burim i pashtershëm 

1. a) di shumë, ka njohuri e dije të gjera për shumë çështje a për shumë fusha;
2. b) ka pasuri të madhe, është shumë i pasur, s’i mbarojnë kurrë mjetet e mundësitë. I ka burimet të thella
3. a) nuk dihet se cili është shkaku i diçkaje, është shumë vështirë ta gjesh shkakun a fillin e diçkaje;
4. b) është shumë vështirë ta gjesh se kush e përkrah a kush e nxit dikë, se ku mbështetet e ku e ka fuqinë. Ka pirë ujë në shumë burime (kroje) shih tek UJ/Ë,~

Sinan Kastrati, ushtar në Doboj (B e H)

BURIMOR mb. 

1. Që ka të bëjë me dokumente të shkruara, të cilat shërbejnë si material bazë për kërkime e studime shkencore të caktuara; që shërben si burim të dhënash të ndryshme. Të dhëna (njoftime) burimore. Material burimor.
2. Që ka shërbyer si burim a si pikënisje për diçka, fillestar; që është prejardhja e diçkaje. Trajtë burimore (e një fjale). Gjuhë burimore.

*) KUSHTRIM m. 

Thirrje që i bëhet popullit në kohë lufte për të rrëmbyer armët kundër armikut; thirrje që u bën dikush shokëve, fqinjëve etj. për të përballuar një rrezik të papritur. Kushtrimi për liri. Dha (lëshoi) kushtrimin. Dëgjohej kushtrimi. 

KUSHTRIMDHËNËS mb. 

Që jep kushtrimin; që shërben si kushtrim.  

Vazhdon dhe e përfundoj me disa letra që mi dërguan disa miq e mikesha për shkrimet e mia në vazhdime për mësuesit e për profesor Hysni Gashin 

Malmö 2 prill 2023 

sinan.kastrati@hotmail.com