Prof. Dr. Sabri Tahiri, Gjilan
Historia e kombit shqiptar është histori e mbijetesës, e sakrificës dhe e përpjekjeve të pandërprera për liri, dinjitet dhe shtetndërtim. Pas shekujsh pushtimesh e copëtimesh, sot shqiptarët gëzojnë dy shtete sovrane – Shqipërinë dhe Kosovën – ndërsa një pjesë e konsiderueshme e kombit vazhdon të jetojë në trojet e veta historike në Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi, Luginën e Preshevës dhe Çamëri. Në të njëjtën kohë, Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Evropa demokratike dhe aleatët perëndimorë kanë qenë mbështetësit më të rëndësishëm të lirisë, pavarësisë dhe konsolidimit të shtetit të Kosovës, si edhe të stabilitetit në rajon.
Ky është një moment historik që duhej të na gjente më të bashkuar se kurrë. Megjithatë, realiteti shpesh tregon të kundërtën. Shoqëria shqiptare po përballet me një polarizim të thellë politik, ideologjik, fetar, krahinor dhe shoqëror, i cili po dëmton kohezionin tonë kombëtar dhe po e ngadalëson zhvillimin në shumë fusha.
Historia dëshmon se shqiptarët kanë arritur fitoret e tyre më të mëdha vetëm kur kanë ditur të bashkohen rreth interesit kombëtar. Sot, në vend të kulturës së dialogut, shpesh dominojnë gjuha e urrejtjes, etiketimet, fyerjet dhe përjashtimi i atyre që mendojnë ndryshe. Kundërshtari politik po trajtohet si armik, ndërsa rrjetet sociale e përforcojnë këtë klimë përmes dezinformatave, manipulimeve dhe përplasjeve të vazhdueshme.
Shkaqet e këtij polarizimi janë të shumta. Lufta për pushtet shpesh e vendos interesin partiak mbi interesin shtetëror. Vështirësitë ekonomike, korrupsioni, zhgënjimi i qytetarëve dhe mungesa e besimit në institucione krijojnë terren për ndarje të reja. Në disa raste, edhe dallimet fetare ose krahinore keqpërdoren për përfitime politike, ndonëse historia shqiptare ka dëshmuar se toleranca ndërfetare dhe bashkëjetesa kanë qenë gjithmonë ndër vlerat tona më të çmuara.
Njëkohësisht, nuk duhet të jemi naivë përballë sfidave gjeopolitike. Ballkani mbetet një rajon ku përplasen interesa të ndryshme strategjike. Ka aktorë shtetërorë dhe jo-shtetërorë që synojnë të pengojnë forcimin e institucioneve demokratike, stabilitetin dhe bashkëpunimin ndërmjet shqiptarëve. Ata përpiqen të shfrytëzojnë dobësitë tona, të nxisin mosbesim, të përhapin dezinformata dhe të thellojnë ndarjet. Por këto përpjekje mund të kenë sukses vetëm nëse ne vetë ua hapim derën me përçarjet tona.
Pasojat janë të dukshme: dobësohet shteti, ngadalësohet zhvillimi ekonomik, zbehet besimi i qytetarëve në institucionet, largohen të rinjtë nga vendi dhe dëmtohet bashkëpunimi ndërmjet Kosovës, Shqipërisë dhe shqiptarëve në rajon. Një komb i përçarë e ka shumë më të vështirë të mbrojë interesat e veta dhe të ndërtojë një të ardhme të sigurt.
Shekulli XXI mund të jetë shekulli i zhvillimit dhe konsolidimit të shqiptarëve. Kjo nuk nënkupton ndryshim kufijsh me mjete jodemokratike, por forcim të bashkëpunimit mbarëshqiptar në arsim, kulturë, ekonomi, shkencë, diplomaci dhe integrim evropian, në përputhje me të drejtën ndërkombëtare dhe me synimin që shqiptarët, kudo që jetojnë, të gëzojnë liri, barazi dhe prosperitet.
Pikërisht për këtë arsye, është koha të rikthejmë kulturën e dialogut, të respektit dhe të përgjegjësisë. Partitë duhet të garojnë me ide e rezultate, mediat të promovojnë debat profesional, shkollat të edukojnë qytetarë të përgjegjshëm, ndërsa çdo shqiptar të kuptojë se bindjet politike nuk duhet të jenë arsye për urrejtje ndaj bashkëkombësit.
Manifest për Unitetin Kombëtar Shqiptar
1. Interesi kombëtar dhe shtetëror duhet të qëndrojë gjithmonë mbi interesat partiake, personale apo grupore.
2. Debati politik duhet të zhvillohet me argumente, kulturë dhe respekt, jo me fyerje, shpifje dhe gjuhë urrejtjeje.
3. Harmonia ndërfetare, toleranca dhe respekti për diversitetin duhet të mbrohen si vlera themelore të identitetit shqiptar.
4. Kosova dhe Shqipëria duhet të thellojnë bashkëpunimin strategjik në arsim, ekonomi, kulturë, diplomaci, siguri dhe zhvillim, duke ndërtuar hap pas hapi një hapësirë të përbashkët shqiptare.
5. Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut, Luginën e Preshevës, Mal të Zi dhe kudo tjetër duhet të kenë mbështetje të vazhdueshme për mbrojtjen e të drejtave të tyre, në përputhje me standardet ndërkombëtare.
6. Të luftohen me vendosmëri dezinformimi, propaganda dhe çdo përpjekje për të nxitur përçarje e mosbesim në shoqërinë shqiptare.
7. Arsimi duhet të edukojë breza me ndjenjë të fortë përgjegjësie qytetare, dashurie për atdheun, respekti për demokracinë dhe kulturës së dialogut.
8. Zhvillimi ekonomik, sundimi i ligjit, meritokracia dhe lufta kundër korrupsionit janë kushtet më të rëndësishme për unitetin dhe mirëqenien kombëtare.
9. Partneriteti strategjik me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Bashkimin Evropian dhe aleatët demokratikë duhet të mbetet orientimi ynë i palëkundur.
10. Secili prej nesh të angazhohet që të mos lejojë përçarjen mbi baza politike, fetare, krahinore apo ideologjike, por të kontribuojë për një shoqëri të bashkuar, demokratike dhe të zhvilluar.
Përfundim
Shqiptarët nuk kanë luksin të jenë të përçarë. Historia na mëson se kur kemi qenë të bashkuar kemi mbijetuar, kemi fituar lirinë dhe kemi ndërtuar shtetin; kur kemi qenë të ndarë, kemi humbur mundësi dhe kemi paguar çmime të rënda.
Prandaj, le të vendosim interesin kombëtar mbi çdo interes tjetër. Le të ndërtojmë ura bashkëpunimi në vend të mureve të urrejtjes. Le ta shohim njëri-tjetrin si bashkëudhëtarë në ndërtimin e së ardhmes sonë.
Sepse nuk ka fe, nuk ka parti, nuk ka krahinë dhe nuk ka ideologji që duhet ta përçajë shqiptarinë.
Mund të kemi bindje të ndryshme politike, besime të ndryshme fetare dhe mendime të ndryshme, por kemi vetëm një komb, një histori dhe një të ardhme të përbashkët. Bashkimi ynë nuk është vetëm ideal – është domosdoshmëri për të ardhmen e shqiptarëve.
Më 28 qershor 2026
