Besimtarët lidhin një lopë për t’a sakrifikuar gjatë festës muslimane të Eid al-Adha (Bajramit) në Dhaka, Bangladeshi, të shtunën, 7 qershor 2025. (AP Foto/Mahmud Hossain Opu)
/ Document.no
Krishterimi dhe Islami shpesh shfaqen në publik si motra – dy besime monoteiste me rrënjë të përbashkëta në traditën e ashtuquajtur abrahamike.
Por pas kësaj ngjashmërie të sipërfaqshme fshihen dallime të thella strukturore, jo vetëm në teologji dhe etikë, por në tërë kuptimin e Zotit, njeriut, shoqërisë dhe ligjit. Kjo analizë bazohet në tekstet normative thelbësore: Dhiata e Re për krishterimin dhe trilogjinë e islamit – Kurani, sira dhe hadith – dhe shqyrton se si premisat e tyre themelore formojnë dy projekte civilizuese radikalisht të ndryshme. Imazhi i Zotit: Zoti i dashurisë vs. Zoti i pushtuesit.
Zoti i Testamentit të Ri është një Zot relacionale dhe personale që takon njeriun me dashuri dhe ndjeshmëri. Në qendër është inkarnacioni – që Zoti u bë njeri në Jezu Krisht. Ky imazh i Zotit përcaktohet nga sakrifica, hir dhe dashuri të pakushtëzuar (1 Gjoni 4:8: “Zoti është dashuri”). Zoti e kërkon njeriun në dobësinë e tij dhe lejon që të kryqizohet për shpëtimin e tij. Fuqia ri-definohet përmes përulësisë.Zoti i Kuranit, Allahu, nga ana e tij është një krijues i largët, të paparashikueshëm dhe sovran që nuk mund të krahasohet me asgjë të krijuar (sura 42:11).
Ai nuk e do mëkatarin – ai e drejton dhe e mashtron sipas vullnetit të tij. Marrëdhënia më qendrore midis njeriut dhe Zotit është nënshtrimi: islami do të thotë pikërisht “nënshtrim”. Ndërsa krishterimi thotë: “Dhuaj armiqve të tu”, Kuran thotë: “Luftoni të pabesët” (sura 9:29). Zoti i krishterë ofron veten për armiqtë e tij. Allahi e urdhëron luftën kundër tyre.
Modeli normativ: Krishti apo Muhamedi?
Në krishterim, Jezusi është ideali normativ. Ai bekon të varfrit, fal armikun e tij, lejon që të poshtërohet dhe të kryqëzohet – dhe shpall faljen. Mbretëria e tij “nuk është nga kjo botë” (Gjon 18:36). Ideali etik kristian është rregulli i artë, drejtësia përmes hirit, dhe vetëflijimi.
Në islam, Muhamedi është njeriu normativ – “shembulli më i bukur” (sura 33:21). Jeta e tij përbën modelin për besimin dhe praktikën: jo vetëm në lutje dhe agjërim, por gjithashtu në luftë, ndëshkim, përdorim të pushtetit dhe dominim mbi gratë. Sipas sira dhe hadith, ai jetoi si luftëtar, zotëri skllavësh, sundimtar, gjygjtare dhe pushtues. Rreth 67% e sira i referohen luftës së tij të armatosur për zgjerimin e islamit. Sunna (praktek e profetit) definon moralitetin. Të jesh një musliman i mirë do të thotë të imitosh Muhamedin – pa marrë parasysh nëse veprimet përfshijnë prerjen e kokave, përdhunimin, rrahjen ose poligaminë.
Shkrimi dhe shpallja: Bibla dhe evangjeli vs. trilogjia
Testamenti i ri përbëhet kryesisht nga tregimet e evangjelveve për jetën dhe ensenjtë e Jezusit, dhe nga letërsia e letrave që reflekton mbi besimin, komunitetin dhe hirin.
Teksti është shkruar në një gjuhë historike dhe njerëzore, dhe jep mundësi për interpretim, metaforë dhe reflektim. Kjo kërkon përgjegjësinë e ndërgjegjes, jo bindje të verbër.
Doktrina e islamit është e ndarë në tre: Kurani (14% e materialit), sira (biografia profetike), dhe hadith (traditat). Këto burime përbëjnë një kod normativ të njëkuptimtë: fe, ligj, politikë dhe teori lufte në një. Kurani nuk është narrativ, por autoritar: është një grumbull ligjesh dhe urdhërash, pa një kronologji të përgjithshme. Sira dhe hadith plotësojnë këtë me praktikë konkrete. Ndërsa evangjeli është një thirrje për transformim, trilogjia e islamit është një urdhër për imitim.
Pamja mbi njeriun: Arkat dhe dashuria vs. plotësimi dhe nënshtrimi
Krishterimi e kupton njeriun si të krijuar në imazhin e Zotit dhe të prekur nga mëkati. Zgjidhja nuk është ligji, por hiri: “Sepse me hir jeni shpëtuar, përmes besimit” (Ef 2:8). Dinjiteti i njeriut qëndron në faktin se Zoti e do atë, edhe në dobësitë e tij.
Në islam, njeriu është fillimisht i lindur pa mëkat, por duhet t’i nënshtrohet vullnetit të Zotit përmes sharia-s. Besimi vetëm nuk është mjaft; duhet të ndiqen të gjitha rregullat. Besimi matet në përmbushje, jo në dashuri. Braktisja e islamit është një krim dhe sipas sharia-s ndiqet me vdekje. Njeriu nuk është fëmija i Zotit, por skllavi i Zotit (ʿabd).
Shoqëria dhe e drejta: I ndarë apo i bashkuar?
Krishterimi operon me një ndarje midis pushtetit shpirtëror dhe atij përkatës, – kishës dhe shtetit. “Jepini cesarëve atë që u takon atyre, dhe Zoti atë që i takon Zotit” (Mateu 22:21). Etika e krishterimit është personale dhe e bazuar në ndërgjegje, jo e imponuar nga shteti.
Në islam, nuk ekziston një ndarje të tillë. Sharia rregullon të gjithë jetën – jo vetëm lutjet dhe agjërimin, por gjithashtu pronën, trashëgiminë, martesën, administratën e drejtësisë dhe politikën. Pushteti i shtetit duhet të shërbejë islamit, dhe nuk ka një rend laik të ligjshëm në doktrinën klasike islame. Një shtet islam është një teokraci me sharian si ligji më i lartë.
Lufta dhe Paqja: Vuajtjet e Martirit & Shpata e Martirit
Në krishterim, martir është ai që vuan dhe vdes në besnikëri ndaj ungjillit – jo ai që vret. Apostulli Pal shkruan: “Mos u mposhtni nga e keqja, por mposhtni të keqen me të mirën” (Romakëve 12:21).
Në Islam, martir (shahid) është ai që vdes në xhihad – në luftën për të përhapur Islamin. Vrasja dhe vdekja për Allahun premton parajsë (Surja 9:111). Sipas hadithit, ka qindra thënie që lavdërojnë luftën kundër kafirëve. Mbështetja e xhihadit – financiarisht ose fizikisht – është një detyrë fetare. Xhihadi nuk është një luftë e brendshme, por në formën e saj kryesore luftë e armatosur.
Pikëpamje ndaj të drejtave të grave dhe barazia: Barazia apo e drejta në pronësi?
Krishterimi mëson se burri dhe gruaja janë një në Krisht (Gal 3:28). Martesa është një marrëdhënie e ndërsjellë e besëlidhjes, dhe burri është thirrur të dojë gruan e tij ashtu si Krishti e do kishën – me sakrificë. Në islam, burri është i epërm ndaj gruas në status dhe të drejta. Gruaja mund të goditet (sura 4:34), ka gjysmë vlere dëshmie, dhe trashëgon gjysmën e asaj që merr një burrë. Poligamia është e lejuar, dhe bindja seksuale është një detyrë. Sharia lejon skllavërinë seksuale dhe martesat me fëmijë, dhe Muhamedi vetë u martua me Aishën kur ajo ishte gjashtë vjeçare.
Dy imazhe të papajtueshme të realitetit
Krishterimi dhe islami nuk janë thjesht fe të ndryshme – ato janë sisteme të ndryshme civilizuese.
Ndërsa krishterimi bazohet në liri, hir dhe ndërgjegje, islami mbështetet në nënshtrim, ligj dhe bindje. Ndërsa Jezu Krishti vuan dhe vdes për armiqtë e tij, Muhamedi triumfon duke i nënshtruar dhe eliminuar ata.
Përpjekjet për të barazuar këto dy tradita, qoftë përmes dialogut ndërfetar apo ideologjisë multikulturore, fshehin një të vërtetë të pakëndshme: ato nuk janë të njëjta, dhe nuk mund të bashkohen. Njëra e ka çliruar individin nga tirania e ligjit. Tjetra e ka bërë ligjin vetë qenien e Zotit. Një bisedë e sinqertë mbi islamin duhet të fillojë me parimin e krishterë: E vërteta do t’ju bëjë të lirë (Gjoni 8:32), madje kur e vërteta është e pakëndshme.
