(në shqip, serbisht, gjermanisht, anglisht)
Një dukuri shqetësuese dhe thellësisht dramatike është bërë e dukshme në politikën botërore të shekullit XXI: presidentët dhe liderët shtetërorë që ndodhen në muzgun e jetës së tyre – në kohën kur njeriu normalisht i dorëzohet reflektimit, shpirtit të pendesës dhe kërkimit të paqes me veten dhe Zotin – po zgjedhin rrugën e kundërt: rrugën e çmendurisë.
Në vend që të lënë pas një akt human për njerëzimin, ata mbajnë në duar një vendim të errët: Nëse unë po vdes, le të vdesë edhe bota me mua.
Siç thoshte Schopenhauer: “Plaku i marrë është më i rrezikshëm se i riu, sepse ka më shumë mundësi të shkaktojë fatkeqësi.”
Një vështrim historik: kur plaku i çmendur djeg botën
Historia ka njohur plot dikatorë dhe despotë të moshuar që në orët e fundit të jetës kërkonin të shkatërronin gjithçka.
Hitleri, në bunker, urdhëroi asgjësimin e Gjermanisë, jo për strategji, por sepse populli i tij “nuk e meritonte fitoren”.
Stalini u kthye në një fantazmë paranojake që nuk i besonte më as mjekëve të vet.
Në kohën tonë, figurat si Vladimir Putin, Ali Khamenei, Kim Jong-un, Xi Jinping etj.., të lodhur nga jeta por të sëmurë nga etja për kontroll, nuk zgjedhin mençurinë, por radikalizimin.
Biologjia e pushtetit: narkotik që çmend
Psikologjia politike e përshkruan pushtetin si një drogë që krijon varësi.
Por kur trupi plaket dhe mendja s’kontrollon më veten, pushteti e kthen njeriun në përbindësh.
Kur lideri nuk kontrollon më veshkat dhe këmbët, kërkon të komandojë botën.
Nietzsche kishte të drejtë: “Kur sheh një plak të marrë, kujto se dikur ishte një i ri i fuqishëm.”
Filozofia që mungon: heshtja e ndërgjegjes
Këta burra nuk i afrohen varrit me pendesë, por me furi.
Nuk lënë amanet, por raketa.
Nuk flasin me Zotin, por me gjeneralët.
Heidegger thoshte se njeriu duhet të jetojë me vetëdijen e vdekjes për të qenë autentik – por këta burra e përçmojnë vdekjen dhe e bëjnë atë armën e tyre më të madhe.
Dështimi i epokës sonë arsimore
Shkollat moderne krijojnë teknokratë, por jo njerëz të mençur.
Na mësojnë si t’i qeverisim turmat, por jo si ta sundojmë vetveten.
Na edukojnë për konkurrencë, por jo për urtësi.
Konfuci thoshte: “Njeriu i madh rregullon veten para se të rregullojë botën.”
Ne, përkundrazi, lejojmë që pleqtë e marrosur të kenë çelësin e bombës bërthamore.
Politika si tragjedi: ndërmjet Apokalipsit dhe teatrit
Si në tragjeditë greke, kur heroi tejkalonte kufijtë dhe ftonte Zotin në duel, kështu janë këta liderë: Promete të çmendur që vjedhin zjarrin jo për ta ndriçuar botën, por për ta djegur atë.
Kush do t’i ndalë?
Pyetja që rri pezull është e tmerrshme: A s’ka askush që mund t’i ndalë?
Demokracia botërore s’mund të ndalojë një plak me kode atomike.
Sistemi ndërkombëtar është një perde e hollë pas së cilës fshihet kaosi.
Siç thotë populli: “Kur plaku s’ka më mend, s’e ndihmon më as litari.”
Fund si paralajmërim: nata para mëngjesit të fundit
Këta burra nuk po vdesin si të mençur, por si të rrezikshëm për njerëzimin.
Ata nuk po lënë trashëgimi shpirtërore, por varreza masive.
Seneka na kujtonte: “Jeta është mjaftueshëm e gjatë për ata që dinë ta jetojnë.”
Por për ata që jetuan me pushtet dhe vdesin pa pendesë – vdekja nuk është fundi. Është fillimi i një gjykimi hyjnor që s’mbaron kurrë.
***
KADA MOĆNI STARCI POLUDE I POVUKU ČOVEČANSTVO SA SOBOM U GROB
Autor: Lirim Gashi
Jedna uznemirujuća i duboko dramatična pojava postala je uočljiva u svetskoj politici XXI veka: predsednici i državnici koji se nalaze u sutonu svog života – u vreme kada se čovek obično predaje razmišljanju, duhovnom kajanju i traganju za mirom sa sobom i Bogom – biraju suprotan put: put ludila.
Umesto da ostave human čin za čovečanstvo, oni drže u rukama mračnu odluku: Ako ja umirem, neka umre i svet sa mnom.
Kao što je Šopenhauer govorio: „Lud starac je opasniji od mladog jer ima više moći da izazove nesreću.“
Istorijski pogled: kada ludi starac pali svet
Istorija poznaje mnoge stare diktatore i despote koji su u poslednjim satima svog života želeli da unište sve.
Hitler je, iz bunkera, naredio uništenje Nemačke, ne iz strategije, već zato što njegov narod „nije zaslužio pobedu“.
Staljin se pretvorio u paranoično sablasno biće koje više nije verovalo ni sopstvenim lekarima.
U naše vreme, ličnosti poput Vladimira Putina, Alija Hamneija, Kima Džong-una, Sija Đinpinga i drugih, izmoreni životom ali bolesni od gladi za kontrolom, ne biraju mudrost, već radikalizam.
Biologija moći: narkotik koji lomi razum
Politička psihologija opisuje moć kao drogu koja stvara zavisnost.
Ali kada telo stari, a um više ne upravlja sobom, moć pretvara čoveka u čudovište.
Kada lider više ne kontroliše ni bešiku ni noge, želi da komanduje svetom.
Niče je bio u pravu: „Kada vidiš ludog starca, seti se da je nekada bio snažan mladić.“
Nedostatak filozofije: tišina savesti
Ovi ljudi se grobu ne približavaju sa kajanjem, već sa besom.
Ne ostavljaju testament, već rakete.
Ne govore sa Bogom, već sa generalima.
Hajdeger je tvrdio da čovek mora živeti sa svešću o smrti da bi bio autentičan – ali ovi ljudi preziru smrt i pretvaraju je u svoje najmoćnije oružje.
Neuspeh našeg obrazovnog doba
Savremene škole stvaraju tehnokrate, ali ne i mudre ljude.
Uče nas kako da vladamo masama, ali ne i sobom.
Obrazujemo se za konkurenciju, ali ne i za mudrost.
Konfučije je rekao: „Veliki čovek prvo uredi sebe, pa tek onda svet.“
Mi, naprotiv, prepuštamo ključ atomske bombe ludim starcima.
Politika kao tragedija: između apokalipse i pozorišta
Kao u grčkim tragedijama, kada heroj prevazilazi granice i izaziva Boga na dvoboj, tako i ovi lideri: ludi Prometeji koji ne kradu vatru da osvetle svet, već da ga spale.
Ko će ih zaustaviti?
Pitanje koje visi u vazduhu je strašno: Zar nema nikoga da ih zaustavi?
Svetska demokratija ne može da zaustavi jednog starca sa atomskim kodovima.
Međunarodni sistem je tanka zavesa iza koje se krije haos.
Kao što narod kaže: „Kad starac izgubi razum, ni konopac mu više ne pomaže.“
Kraj kao opomena: noć pre poslednje zore
Ovi ljudi ne umiru kao mudri, već kao opasni po čovečanstvo.
Ne ostavljaju duhovno nasleđe, već masovne grobnice.
Seneka je podsećao: „Život je dovoljno dug za one koji znaju da ga žive.“
Ali za one koji su živeli u moći i umiru bez pokajanja – smrt nije kraj. To je početak božanskog suda koji nikada ne prestaje.
***
WENN MÄCHTIGE GREISE DEN VERSTAND VERLIEREN UND DIE MENSCHHEIT MIT INS GRAB REISSEN
Autor: Lirim Gashi
Ein beunruhigendes und zutiefst dramatisches Phänomen ist in der Weltpolitik des 21. Jahrhunderts sichtbar geworden: Präsidenten und Staatsoberhäupter, die sich im Abend ihres Lebens befinden – in einer Zeit, in der der Mensch normalerweise zur Besinnung, zur Reue und zur Suche nach Frieden mit sich selbst und mit Gott übergeht – wählen den entgegengesetzten Weg: den Weg des Wahnsinns.
Anstatt einen humanen Akt für die Menschheit zu hinterlassen, halten sie eine düstere Entscheidung in den Händen:
Wenn ich sterbe, soll die Welt mit mir sterben.
Wie Schopenhauer sagte: „Ein alter Narr ist gefährlicher als ein junger, denn er kann größeres Unheil anrichten.“
Ein historischer Rückblick: Wenn der alte Narr die Welt verbrennt
Die Geschichte kennt viele gealterte Diktatoren und Despoten, die in den letzten Stunden ihres Lebens alles zerstören wollten.
Hitler befahl aus dem Bunker die Vernichtung Deutschlands, nicht aus Strategie, sondern weil sein Volk „den Sieg nicht verdiene“.
Stalin wurde zu einem paranoiden Geist, der nicht einmal mehr seinen eigenen Ärzten vertraute.
Heute sehen wir Gestalten wie Putin, Ali Khamenei, Kim Jong-un, Xi Jinping und andere, ausgelaugt vom Leben, aber krank vor Machtgier, die sich nicht für Weisheit, sondern für Radikalisierung entscheiden.
Biologie der Macht: eine Droge, die den Verstand raubt
Die politische Psychologie beschreibt Macht als eine Droge, die abhängig macht.
Doch wenn der Körper altert und der Geist die Kontrolle verliert, verwandelt die Macht den Menschen in ein Monster.
Wenn ein Anführer nicht mehr seine Blase, aber die Welt kontrollieren will, ist die Katastrophe nah.
Nietzsche hatte recht: „Wenn du einen alten Narren siehst, erinnere dich: Er war einst ein starker Jüngling.“
Die fehlende Philosophie: das Schweigen des Gewissens
Diese Männer nähern sich dem Grab nicht mit Reue, sondern mit Zorn.
Sie hinterlassen kein Testament, sondern Raketen.
Sie sprechen nicht mit Gott, sondern mit Generälen.
Heidegger sagte, der Mensch müsse im Bewusstsein des Todes leben, um authentisch zu sein – doch diese Männer verachten den Tod und machen ihn zu ihrer stärksten Waffe.
Das Scheitern unserer Bildungsepoche
Moderne Schulen produzieren Technokraten, aber keine Weisen.
Man lehrt uns, wie wir die Massen beherrschen, aber nicht, wie wir uns selbst meistern.
Wir lernen den Wettbewerb, aber nicht die Weisheit.
Konfuzius sagte: „Der edle Mensch ordnet zuerst sich selbst, bevor er die Welt ordnet.“
Wir hingegen überlassen wahnsinnigen Greisen den Schlüssel zur Atombombe.
Politik als Tragödie: zwischen Apokalypse und Theater
Wie in den griechischen Tragödien, wenn der Held die Götter zum Duell herausfordert, so verhalten sich diese Führer: wahnsinnige Prometheus-Gestalten, die das Feuer nicht stehlen, um die Welt zu erleuchten, sondern um sie zu verbrennen.
Wer wird sie aufhalten?
Die erschreckende Frage bleibt offen: Gibt es niemanden, der sie stoppen kann?
Die Weltordnung kann keinen Greis mit nuklearen Codes aufhalten.
Das internationale System ist ein dünner Vorhang, hinter dem sich das Chaos verbirgt.
Wie das Sprichwort sagt: „Wenn der Alte den Verstand verliert, hilft auch kein Seil mehr.“
Ein Ende als Warnung: Die Nacht vor dem letzten Morgen
Diese Männer sterben nicht als Weise, sondern als Gefahr für die Menschheit.
Sie hinterlassen kein geistiges Erbe, sondern Massengräber.
Seneca erinnerte: „Das Leben ist lang genug für den, der es richtig zu leben weiß.“
Doch wer mit Macht lebte und ohne Reue stirbt – für den ist der Tod kein Ende.
Es ist der Beginn eines göttlichen Gerichts, das niemals endet.
***
WHEN POWERFUL OLD MEN GO MAD AND TAKE HUMANITY WITH THEM TO THE GRAVE
Author: Lirim Gashi
A disturbing and deeply dramatic phenomenon has become evident in 21st-century global politics: presidents and heads of state in the twilight of their lives—when a person would normally turn toward reflection, repentance, and inner peace—are instead choosing the path of madness.
Instead of leaving behind a humane legacy, they clutch a dark decision:
If I must die, let the world die with me.
As Schopenhauer said: “An old fool is more dangerous than a young one because he has more power to cause disaster.”
A historical look: when the mad elder sets the world ablaze
History has known many aging dictators who, in their final hours, sought to destroy everything.
Hitler, from his bunker, ordered the destruction of Germany not out of strategy, but because the people “did not deserve victory.”
Stalin became a paranoid phantom who no longer trusted even his own doctors.
In our time, figures like Vladimir Putin, Ali Khamenei, Kim Jong-un, Xi Jinping and others, exhausted by life but addicted to control, choose not wisdom, but radicalism.
The biology of power: a drug that drives one mad
Political psychology describes power as an addictive drug.
But when the body grows old and the mind loses control, power turns man into a monster.
When a leader can no longer control his bladder or legs, yet wants to command the world – disaster is near.
Nietzsche was right: “When you see an old fool, remember—he was once a powerful youth.”
Philosophy abandoned: the silence of conscience
These men approach the grave not with repentance, but with rage.
They leave behind not wills, but missiles.
They don’t speak to God, but to generals.
Heidegger said that man must live with the awareness of death to be authentic – but these men despise death and weaponize it instead.
The failure of our educational era
Modern schools produce technocrats, but not wise people.
We are taught how to govern crowds, but not how to master ourselves.
We are trained for competition, but not for wisdom.
Confucius said: “The superior man governs himself before he governs the world.”
Instead, we hand nuclear codes to senile madmen.
Politics as tragedy: between apocalypse and theater
Like in Greek tragedies, when the hero challenges the gods to a duel, so do these leaders: mad Prometheuses who steal fire not to enlighten the world, but to burn it.
Who will stop them?
The haunting question hangs in the air: Is there no one who can stop them?
Global democracy cannot stop one old man with atomic codes.
The international system is a thin curtain behind which chaos lurks.
As the saying goes: “When an old man loses his mind, not even a rope can help.”
An ending as warning: the night before the final dawn
These men are not dying wise, but dangerous.
They leave behind not spiritual legacies, but mass graves.
Seneca once said: “Life is long enough for those who know how to live it.”
But for those who lived with power and die without remorse – death is not the end.
It is the beginning of an eternal divine judgment.
