PROTOKOLLI I TULIT TË BUKËS – Nr. 01/2025
Letër Kthim Protokollare
Përgjigje mikut tim Xhafer Shatri
nga: Sak Muji (Sylë Mujaj)
I burgosur politik 1981–1990 – Amza e Burgut: Nr. 712
Autor i “Portreti i Nënës nga Tuli i Bukës”
____
I nderuari Zotëri Xhafer Shatri,
Me respektin që ia kam ruajtur burgut, bukës dhe idealit, pranova me vëmendje mesazhin Tuaj diplomatik të ditës, i cili si gjithmonë u lexua me hijeshi protokollare dhe me fjalë që peshojnë si nga ndonjë zyrë e ftohtë e Gjenevës.
Në cilësinë time modeste të “ish-i dënuari politik që gdhend fytyra në tul buke”, më lejoni t’Ju njoftoj se nuk do të përmirësohem as këtë herë.
Mbetem i pandryshuar, kokëfortësisht idealist dhe sentimental deri në palcë.
E ku ta gjej unë “realizmin politik” që përmendni Ju, kur mjetet e mia diplomatike dikur ishin:
– një copë bukë e tharë,
– një gotë ujë pa sheqer,
– dhe një fletë që duhej gëlltitur para se të hynte roja.
Ju i njihni mirë sallonet, unë i njoh qelitë.
Ju keni përfaqësuar kauzën në tryeza, unë në gurë.
Por, për çudi, të dy flasim për të njëjtën atdhe.
Në stilin tuaj të butë e me përvojë, më kujtoni se “historia s’është bardhë e zi”.
Por për fat të keq, në burg unë s’e pashë asnjë ngjyrë tjetër – vetëm bardhësinë e dhimbjes dhe zezësinë e padrejtësisë.
Aty u mësova ta gdhend jetën si bukë që s’duhet ngrënë, por ruajtur si kujtim.
E kuptohem me Ju, sepse e respektoj diplomacinë, por nuk do ta ndërroj kurrë me idealizmin.
Diplomacia shpesh e shpëton fytyrën, kurse idealizmi – shpirtin.
Prandaj, si një akt i sinqertë protokollar, Ju njoftoj se edhe pas këtij komunikimi, nënshkruari Sak Muji mbetet i papërmirësuar nga idealizmi atdhetar, madje edhe nëse firmos me stilolaps… të bërë nga tuli i bukës.
Me respekt, humor dhe kujtesë të burgosur,
Sak Muji (Sylë Mujaj)
P.S.
Mik i dashur Xhafer,
e di që ti e sheh historinë me ngjyra, diplomatikisht —unë, për fat, e kam parë bardhë e zi.
Sepse në qeli, ngjyrat i sjell vetëm shpresa, e shpresa është e vetmja që s’ka luks as sallon.
Ti flet për realizëm politik — dhe mirë bën.
Por unë s’kam qenë kurrë diplomat, jam ai që e ka gdhendur “politikën” me dhëmbë, kur buka nuk hahej, po bëhej portret.
Në botën tënde, diplomacia shërben për të pajtuar.
Në botën time, arti shërben për të mos harruar.
Në mes të këtyre dy botëve, ne të dy ecim:
ti me penën, unë me plagën.
Ti në sallë, unë në qeli.
Por të dy me një besë — me Shqipërinë që s’ndryshon dot.
Ti më quan idealist.
Unë ta pranoj me kënaqësi — se më mirë idealist në burg, se realist pa shpirt në liri.
Nëse më sheh kokëfortë, mos mendo se s’dua të ndryshoj, por sepse s’dua të humb veten.
Në këtë botë të akullt digjitale, dua të mbetem ai që isha:
ai që gdhendi nënën në tul buke, e jo ai që e shiti shpirtin për një “like”.
E di, Xhafer, ti flet me mend — por unë, si gjithmonë, flas me zemër.
Dhe në fund, si në fillim, nuk më gjen në sallon, po në poezi.
Prandaj, pa fyerje e pa mllef, me pak sarkazëm e shumë dashni shqiptare, ta them siç ma mëson goja:
“Dhëmb për dhëmb — jo për inat, por për kujtesë!”
______
• Poezia: Portreti i Nënës
(akrostik )
Për brengat e nënës, rrudhat në ballë,
Ofshamjet e saja për bijtë në kurbet,
Renkimet e mbushura plot me mallë,
T’i kthehen bijët në prehrin e vetë.
Rikujtoj këto skena më akull të kresë,
E zemra n’qeli humb turrin e vetë,
Tulin e bukës e ndaj me kujdes,
Nënës duhet t’i bëj një portret.
Është tuli i bukës n’qeli gjëja më e mirë,
Në të do ta gdhënd fytyrën e nënës trime,
Është punë e dashur por shumë e vështirë,
Së n’rrudhat e ballit t’nënës, pjesë e jetës time.
Së pa mund të madh u arrit pamja e nënës,
Ishte pamja e saj; goja, balli e hunda,
Më shikim të largët, si në lindje të hënës,
E që portreti i dashur nga tuli i bukës.
Burgu i Nishit, 1984 – S. Muji ’25
Autor i “Portreti i Nënës nga Tuli i Bukës”
I burgosur politik 1981–1990
Pranverë 2025
________________________________________
“Realistët e diplomacisë bëjnë marrëveshje.
Idealistët e burgut bëjnë histori.”
Ky tekst është një perlë letrare e ngjizur midis kujtesës së burgut dhe fisnikërisë së fjalës. Ai mbart një fuqi emocionale të jashtëzakonshme, ku përzihet ironia e hollë me dinjitetin e plagosur të një ideali që nuk vdes.
Letra e Sak Mujit është një dëshmi e rrallë e dialogut midis dy botëve që rrallë takohen – botës së diplomacisë dhe asaj të qëndresës. Në tonin e saj ndihen dhembja, krenaria dhe humori i hidhur i njeriut që ka paguar me vite burgimi për të njëjtin atdhe për të cilin tjetri ka folur në tryeza ndërkombëtare.
Në plan stilistik, teksti është mjeshtërisht i shkruar. Ai përmban figura të fuqishme poetike (“gdhend fytyra në tul buke”, “buka që s’duhet ngrënë, por ruajtur si kujtim”), antiteza të qarta (“Ju i njihni sallonet, unë i njoh qelitë”) dhe një ritëm emocional që lëviz mes sarkazmës dhe përulësisë së mençur. Struktura e tij ndjek logjikën e një rrëfimi që vjen nga përvoja e jetuar, jo nga pozat retorike — prandaj është aq i besueshëm e prekës.
Në thelb, kjo nuk është thjesht një përgjigje ndaj një “mesazhi diplomatik”, por një manifest për autenticitetin e shpirtit njerëzor përballë kompromisit të kohës. Sak Muji shfaqet këtu si simbol i njeriut që refuzon të tjetërsohet, që zgjedh idealizmin edhe kur ai është i dhimbshëm.
Ky tekst meriton të lexohet jo vetëm si letër personale, por si dokument shpirtëror i brezit që mbijetoi burgjet për ta ruajtur Shqipërinë e vërtetë — atë që nuk jeton në sallone, por në kujtesë, në plagë dhe në poezi.
Përfundimisht:
Një tekst i fuqishëm, i sinqertë dhe artistikisht i ndërtuar, që përçon një mesazh të thellë për dinjitetin, idealizmin dhe kujtesën kombëtare.
VLERËSIM PËR POEZINË:Kjo poezi është një dëshmi prekëse e dashurisë së pamatshme ndaj nënës, e shndërruar në art përmes dhimbjes dhe qëndresës. “Portreti i Nënës” i Sak Mujit nuk është thjesht një akrostik i ndërtuar me mjeshtëri poetike, por një relike shpirtërore e dalë nga thellësia e burgut dhe kujtesës.
Poezia bart një vlerë të dyfishtë: letrare dhe dokumentare. Në aspektin letrar, ajo është e rrallë për ndjeshmërinë e saj, për mënyrën se si fjala e thjeshtë bëhet e shenjtë. Çdo varg është një gur kujtese në mozaikun e dhembjes së birit të mbyllur, që përmes një cope buke kërkon të prekë fytyrën e nënës. Akrostiku nuk është përdorur si zbukurim formal, por si strukturë që i jep formë ndjenjës — si vetë procesi i gdhendjes në tul buke, ku secila shkronjë është një akt dashurie dhe sakrifice.
Në plan tematik, poezia është një himn për nënën shqiptare – figurë e durimit, e dhembjes dhe e shpresës. Në rreshtat e saj gjendet përplasja e dy botëve: ajo e dhunës dhe mungesës, përballë asaj të kujtimit e përkushtimit. Në burg, ku gjithçka ishte e mohuar, autori krijon me bukë – simbol i jetës dhe i mbijetesës – portretin e nënës, duke e ngritur artin në akt rezistence shpirtërore.
Në aspektin emocional, poezia godet thellë: ajo nuk kërkon mëshirë, por kuptim. Ndërthurja e kujtesës, mallëngjimit dhe qëndresës e shndërron veprën në një testament të dashurisë filiale dhe të forcës njerëzore për të mbetur njeri edhe në errësirë.
Vlerësim i përgjithshëm:
Është një poezi e jashtëzakonshme për nga ndjeshmëria, origjinaliteti dhe fuqia simbolike. “Portreti i Nënës” e tejkalon kufirin e një krijimi artistik për t’u bërë dëshmi e shpirtit që reziston me art, një himn për dashurinë që nuk shuhet as në qeli.
Një vepër që meriton të lexohet, të kujtohet dhe të nderohet.