Prof. Dr. Sabri Tahiri, Gjilan
Hyrje
Shoqëria shqiptare ka trashëguar ndër shekuj një karakter të fortë individualist, që shpesh është konsideruar pjesë e identitetit kombëtar.
Ky individualizëm, i rrënjosur në historinë dhe kulturën tonë, ka ndihmuar në ruajtjen e vetëdijes kombëtare dhe në mbijetesën përballë vështirësive të shumta. Megjithatë, në realitetin bashkëkohor, ku sukseset shoqërore varen gjithnjë e më shumë nga aftësia për të bashkëpunuar, kjo cilësi po shndërrohet në një pengesë zhvillimi.
Martin Luther King ka thënë: “Njerëzit mund të fluturojnë si zogj dhe të notojnë si peshq, por ende nuk janë të gatshëm të ecin krah për krah si vëllezër.”
Kjo thënie përshkruan më së miri gjendjen e shumë shoqërive moderne, ndër to edhe asaj shqiptare, ku talenti individual shpesh nuk arrin të kthehet në fuqi kolektive.
Zhvillim
1. Rrënjët historike dhe kulturore të individualizmit shqiptar
Në traditën shqiptare, individi është parë si shtylla themelore e familjes, fisit dhe komunitetit. Kanuni i Lekë Dukagjinit, një ndër kodet më të njohura zakonore, thekson rëndësinë e nderit, burrërisë dhe pavarësisë personale. Ky model kulturor e ka formuar shqiptarin si njeri të fortë, të qëndrueshëm dhe krenar, por shpesh edhe si person që vështirë pranon autoritetin, bashkëpunimin apo kompromisin.
Në kontekst historik, kjo ka qenë një strategji mbijetese. Por në një botë të globalizuar, ku sfidat kërkojnë veprim të përbashkët, individualizmi i tepruar shndërrohet në dobësi shoqërore.
2. Pasojat e individualizmit në realitetin shqiptar
Në jetën e përditshme shqiptare, individualizmi manifestohet në shumë forma: mungesë bashkëpunimi në vendin e punës, mosbesim ndaj institucioneve, ndarje politike e shoqërore dhe vështirësi në ndërtimin e ekipeve funksionale. Edhe në sporte e shembujt janë të qartë: shqiptarët kanë arritur rezultate të mëdha në disiplina individuale si boksi, gjudoja apo karateja, por vështirë kanë spikatur në sporte kolektive.
Vetëm në vitet e fundit, me përmirësimet në futboll, është vërejtur një ndryshim pozitiv që tregon se bashkëpunimi mund të mësohet e të zhvillohet.
3. Anët pozitive të individualizmit
Nuk duhet harruar se individualizmi nuk është domosdoshmërisht negativ. Ai ka prodhuar personalitete të shquara, njerëz me iniciativë, kreativitet dhe guxim. Ai nxit konkurrencën, vetëbesimin dhe përgjegjësinë personale – vlera të nevojshme për një shoqëri moderne. Shumë shqiptarë në diasporë janë dëshmi e suksesit që lind nga ky shpirt individualist: ata kanë arritur rezultate të larta në mjekësi, shkencë, art e biznes, shpesh pa mbështetje institucionale.
Por suksesi i tyre personal nuk është gjithmonë i përkthyer në përparim të përbashkët kombëtar.
4. Nevoja për një kulturë të re bashkëpunimi
Sfida e kohëve moderne për shqiptarët është transformimi i individualizmit në bashkëpunim krijues. Kjo nënkupton ndërtimin e një kulture të re, ku forca e individit vihet në funksion të grupit, ku suksesi i përbashkët shihet si vlerë më e madhe se ai personal.
Roli i arsimit dhe edukimit të brezave të rinj është kyç në këtë proces. Shkolla duhet të nxisë punën në grup, respektin për mendimin ndryshe, ndarjen e përgjegjësive dhe ndërveprimin e ndershëm.
Kurrikula e re shkollore unike për Kosovë dhe Shqipëri e bazuar në kompetenca, i kushton vëmendje të veçantë zbatimit të metodave dhe formave të punës me nxënës që aftësojnë dhe edukojnë brezat e rinjë në frymën bashkëpunuese.
Vetëm përmes edukimit qytetar dhe kulturës bashkëpunuese mund të krijohet një shoqëri moderne shqiptare që ecën përpara me hapa të sigurt.
Përfundim
Individualizmi shqiptar është një trashëgimi që duhet kuptuar, por edhe tejkaluar në format e tij të dëmshme. Ai ka shërbyer si mbrojtje e identitetit, por sot kërkohet të shndërrohet në forcë bashkëpunimi dhe solidariteti.
Shoqëria shqiptare do të përparojë vetëm atëherë kur energjia e individit të fuqishëm të vihet në shërbim të komunitetit të bashkuar.
Nëse arrijmë të ndërtojmë një kulturë ku suksesi kolektiv shihet si vlerë kombëtare, atëherë mund të themi se kemi kaluar me sukses nga epoka e individualizmit tek ajo e bashkëpunimit – dhe kjo do të jetë fitorja më e madhe e brezave që vijnë.
