Serasqeri i Rumelisë, Mehmet Reshit Pasha, për të zhdukur gjurmët e lëvizjes shqiptare kundër sundimit turk në jug organizoi një masakër çnjerëzore më dt. 9 gusht 1830. Ai thirri në Manastir krerët e Toskërisë kinse për t’ju dhënë rrogat e prapambetura nga lufta greke, ose për t’i nderuar me nishana për shërbimet që i kishin sjellë sulltanit. Në çastin kur po zhvilloheshin ceremonitë ushtarake, një batare pushkësh shtriu përdhe më se 500 vetë nga të ftuarit. Kokat e tyre i dërguan në Stamboll si një fitore e madhe e armëve turke.
Nikollë Loka, Lezhë
___
Ky eshte skandali i rradhes me turq, qe ndodh ne nje veprimtari “shkencore” te organizuar ne nje universitet shteteror shqiptar.
Nje turk qe sjell kenveshtrimin turk te historise sone, ligjeron para shqiptareve dhe i meson ata se si duhet ta mesojne historine.
Ahmet Şimşirgil, Teza e historisë angleze dhe faktet, Türkiye Gazetesi, 4 Nëntor 2025 Javën e kaluar isha në Shqipëri.
Më 6 nëntor, të enjten, mbajta një fjalim në simpoziumin e Gedik Ahmed Paşa në Universitetin Ismail Qemali në Avlonia/Vlorë. Simpoziumi ishte organizuar nga Fondacioni Alsar, Universiteti Ismail Qemali dhe TIKA.
Akademikët dhe të rinjtë treguan interes të madh për këtë ngjarje. Po ashtu, dua të përshëndes veçanërisht TIKA-n për mbështetjen e dhënë për aktivitetet kulturore jashtë vendit. Në simpozium morën pjesë shkencëtarë nga Turqia, Shqipëria dhe Kosova. Gjatë udhëtimit nga Tirana në Vlorë, përkthyesi ynë nga Shkupi dha disa informacione lidhur me pamjen osmane të rajonit.
Ai theksoi veçanërisht se osmanët në rajonin e Avlonës konsideroheshin si “pushtues 550-vjeçarë”.
Për këtë arsye, vendosa të nis fjalimin tim duke analizuar këto aspekte dhe kështu fillova me një hyrje të tillë: Do të vlerësoni historinë me dijen, dokumentet dhe drejtësinë. Nëse e vlerësoni atë ideologjikisht, atëherë ajo që thoni do të bëhet histori. Fatkeqësisht, historia është një fushë ku ideologjitë janë të pa kontrolluara.
Çdokush përpiqet të shpikë historinë e tij. Kur osmanët hynë në vitet e fundit të Perandorisë, ata sundonin mbi 30 shtete të sotme. Shumica e librave të historisë që kanë shkruar shtetet që janë ndarë nga Perandoria Osmane, janë shkruar nga britanikët. Ata i përshkruanin osmanët si pushtues. Kjo përcaktim nuk ishte një fakt i zbuluar dhe dokumentuar nga britanikët, por ishte një produkt i urrejtjes dhe armiqësisë. Duhet të keni kujdes për këtë!
Po, të gjitha vendet që u ndanë nga Perandoria Osmane dhe madje edhe Turqia, kishin mendjet e pushtuara. Me një sistem arsimor kolonial, ata fshinë pesë ose gjashtë shekujt më të ndritshëm të historisë së tyre dhe i rikujtuan ata me pesë ose dhjetë fraza të zakonshme, të cilat natyrisht ishin mesazhet më negative. Shikoni, osmanët nuk ia morën Shqipërinë shqiptarëve. Nuk kishte një shtet të tillë.
Ky rajon ka kaluar nën sundimin e Romës, Romës Lindore, serbëve dhe në fund venecianëve.
Edhe pse emri i rajonit është Shqipëri, ne e morëm atë nga venecianët. Po ashtu, osmanët nuk shpallën luftë kundër asnjë shteti, përveç se kur ata u sulmuan. Këto janë fakte të vërteta. Madje, sot këtu kishte vetëm dy fshatra të vegjël që nuk ishin as qytete. Sulmet dhe agresionet ndaj tyre e bënë që ata të zgjerojnë perandorinë. Megjithatë, ato vende që ata pushtuan u bënë të kënaqura me drejtësinë e tyre dhe popujt nuk u rebeluan kurrë kundër sundimit osman.
Sepse osmanët nuk preknin besimin, gjuhën dhe tregtinë e askujt. Në fakt, shqiptarët e përqafuan Islamin me dashuri përballë këtyre praktikave. 550 vjet më vonë, kur osmanët u larguan nga rajoni, kombi shqiptar ruante gjuhën dhe identitetin e tij në rrethin islamik ku ishte integruar. Si rezultat i kësaj, lindi shteti i Shqipërisë.
Ky zhvillim duhet të kuptohet si rezultat i ndikimit të osmanëve. Nëse rajoni do të kishte kaluar dy shekuj nën sundimin e serbëve ose venecianëve, do të ishte e pamundur të flitej për një shtet të quajtur Shqipëri. Hyrja e turqve në Ballkan ishte në të vërtetë një shpëtim për të gjithë. Ndërsa katolikët që vinin nga veriu e shkatërronin rajonin, osmanët që vinin nga juglindja e mbajtën rajonin të qetë dhe tolerant. Sundimi osman mbrojti çdo komb. Jo vetëm shqiptarët, por edhe serbët dhe shumë poetë i detyrohen ekzistencës së tyre të sotme osmanëve… Të gjithë shkencëtarët që flasin me dijen dhe dokumentet historike theksojnë këto fakte. Prej barinjve në pashallarë!
Ndërsa flasim për Gedik Ahmed Paşën, një tjetër aspekt i rëndësishëm është sistemi i devshirmesë të Perandorisë Osmane. Një nga argumentet më të përdorura nga ata që kanë shpërndarë propaganda në lidhje me këtë sistem është se ai ishte një formë e dhunshme, ku fëmijët merreshin me forcë nga prindërit e tyre. Megjithatë, e vërteta është ndryshe. Fëmijët që rekrutonin për devshirmë kishin mundësinë të rriteshin dhe të arrinin pozita të larta shtetërore. Ky ishte një mundësi që i ofronte një të ardhme të pasur dhe pozita të rëndësishme, si p.sh. vezir, komandant ushtarak, apo madje edhe vizier i madh. Në këtë mënyrë, sistemi i devshirmesë shpesh bëhej një mundësi e artë për ata që vinin nga fshatra të varfëra.
Pavarësisht disa rasteve të jashtëzakonshme, ky sistem ishte i bazuar në një meritokraci dhe shumë fëmijë të devshiruar u ngritën në pozita të rëndësishme në perandori. Po ashtu, osmanët nuk morën kurrë fëmijët pa pëlqimin e familjeve të tyre. Ata ofronin privilegje dhe lehtësi për këto familje dhe shpesh fëmijët që rekrutoeshin, kishin mundësi të bëheshin pjesë e shoqërisë së lartë osmane, një mundësi që shumë prindër e konsideronin si një nder. Kjo politikë u mundësoi shumë djemve të njohur, si Mimar Sinan, Sokollu Mehmed Pasha, dhe Köprülü Mehmed Pasha, të arrinin kulmin e karrierës së tyre dhe të bëheshin figurat më të rëndësishme të Perandorisë Osmane.
Gedik Ahmed Pasha Gedik Ahmed Paşa, i cili ishte një nga djemtë e devshirmesë, mori shumë pozita të rëndësishme brenda Perandorisë Osmane. Në kohën e Sultan Muradit II ai filloi si “i brendshëm”, dhe më pas gjatë periudhës së Fatih Sultan Mehmetit, u bë beylerbey i disa qyteteve të mëdha. Ai gjithashtu udhëhoqi ushtritë osmane në betejën e Otlukbeli dhe mori pozita të larta, përfshirë atë të vezir i madh. Në përfundim, gjithashtu është e rëndësishme të kuptojmë se propaganda imperialiste është shumë e fuqishme, por studimet e thelluara shkencore kanë filluar të zbulojnë dhe dekonspirojnë shumë nga këto ide të rreme. Edhe shumë nga shtetet që janë të prekur nga këto propagandë tashmë po fillojnë të kuptojnë këtë realitet. Shpresojmë që të vazhdojmë në këtë rrugë të ndriçimit dhe të vërtetës.
Tani, pa hyre ne studimet e thelluara shkencore, po japim disa fakte, qe edhe ai i kerkon: Le të lexojmë dëshmitë historike: “Për të pafetë meshkuj të rritur u dha urdhri që ti jepeshin belikut. Për këtë arsye në çdo qendër kalimi sillnin kolona robërish të lidhur me zinxhirë, i kalonin para padishahut ngadhënjimtar dhe aty të rinjtë dhe pleqtë i kaluan në shpatë dhe i copëtuan. Pati raste kur ranë në shpatë tremijë, katërmijë, dhe shtatëmijë të pafe. Luginat e thella për shkak të kufomave morën pamjen e kodrave. Gjaku rridhte në fushat e gjëra si lumi Amur-Darja”. Këtë histori e ka shkruar Tursun Beu (“Lufta shqiptaro-turke në shekullin XV”, Burime Osmane faqe 100-101 . Ai ishte historian i Sulltanit Mehmetit II, i cili ishte pjesëmarrës gjatë pushtimit të Shqipërisë.
Kronikani Kemal Pashë-Zade shkruan, se: “Me urdhër të Padishahut u vra pa mëshirë, cilido që u zu gjallë, vendi u plaçkit tmerrësisht, gratë dhe fëmijët u morën robër. Dhe vazhdon me vargje: I theri të panënshtruarit e atyre kryengritjeve, ua bëri ushqim ujqërve dhe shpezëve kufomat e tyre, s’mbeti grua e fëmijë, të gjithë u bënë robër.” po aty f.194. Kevami, shkronjës i Sulltan Mehmetit te II dhe Bajazitit të II shkroi rreth vitit 1489, mjaft të dhëna që përputhen edhe me ato çfarë shkruante edhe Marin Barleti. “Disa mijëra të pafe i gjuajtën, i kapën dhe i prunë përpara sulltanit të botës. Padishahu i botës , disave prej tyre ua preu kokat, ndërsa disa të tjerë i cau në dysh. . të gjithë të tjerët urdhëroi dhe i shkuan në shpatë para tij.
Po aty f.112 Kronisti bizantin i kalif Fatihut, Kritobuli nga Imbrosi, që e vëzhgoi së afërmi këtë luftë, thotë, se: “Shqiptarët preferonin më mirë vdekjen, se sa të binin në duart e turqve. Disa Ilirianë, duke parë se ndiqeshin nga turqit dhe pasi nuk gjetën asnjë vend për t’u strehuar, u hodhën poshtë që nga shkëmbinjtë, në hapësirën e përrenjve dhe u vranë.”
I zemëruar për disfatën, kalifi Fatih u largua nga Kruja. Gjatë rrugës prej Elbasanit në Dibër, ai rrethon qytetin e Çidhnës, afër Drinit, ku janë strehuar rreth 20.000 gra, pleq e fëmijë, të larguar nga krahinat fushore për t’i shpëtuar masakrave islamike.
Nën thirrjet “Vdekje shqiptarëve!” dhe “Allahu Akbar!” osmano-islamikët sulmojnë qytetin. Pasi e pushtojnë atë, kalifi islamik Fatihu i masakron të gjithë barbarisht ”
Vetëm në këtë qytet humbën 20.000 mijë shpirtra të pafajshëm. Shkodër.
Viti 1478. Kështjella e Shkodrës rrethohet nga ushtritë osmane. Turqit sulmojnë pareshtur por mbrojtësit nuk dorëzohen dhe i zmbrapsin me sukses sulmet e barbarëve. Sulltan Mehmet Fatihu që e drejtonte vetë fushatën, vendos zbatimin e një tjetër taktike për të terrorizuar mbrojtësit e qytetit. Ai sulmon dhe pushton kështjellat Zhabjakut, Drishtit. Pasi i rrafshon ato, banorët e marrë robër i sjell përpara mureve të Shkodrës. Disa mijëra gra, burra, pleq e fëmijë masakrohen në mënyrën më mizore pranë mureve të kështjellës.
Me këto skena makabre, Sulltan Mehmet Fatihu, ka si qëllim të ligështojë mbrojtësit e kështjellës, dhe t’i detyrojë ato të dorëzohen. Kjo taktikë dështon. Kështjellarët e Shkodrës nuk epeshin. Më vonë qyteti dorëzohet sipas një traktati midis Venedikut dhe sulltanit. Banorët e qytetit largohen drejt Italisë, dhe në vend të tyre sulltani e popullon qytetin me turko-arabë të ardhur nga Anadolli, Afrika Veriore dhe Azia Qendrore.
Në përshkrimin e skenave makabër që bënë turqit në Lezhë e Shëngjin kronisti turk Idriz Bitlisi shkruan rreth vitit 1502:
“Kokat e këtyre keqbërësve, të prera që në zverk nga shpatat dhe që ishin si pjeprit e kopshtit të sheshit të luftës, notonin në sipërfaqen e ujit si kunguj. Trupat e tyre të brishtë lëviznin si flluska uji dhe sa herë që dallga i prekte si një shpatë…”
***
Muhamet Muhjiu shkruan rreth vitit 1478 për pushtimin e Krujës: “Ah botë plot vuajtje dhe rënkime! Vaj! Thirrjet që nga krahërorët e tyre të dërrmuar arritën deri tek tavani i Saturnit. Gjithsejtë rreth pesëmijë të pafe, që ishte secili një djall nafthëdhës dhe vetëtimlëshues, u bënë kështu pre e shpatës së mprehtë dhe qoke e shigjetës goditëse.
Kafkat e këtyre do të jenë për shumë vjet ushqim për shpezët e këtyre viseve. Në këtë mënyrë u arrit fitorja; thyerja e të pafeve dhe shfarosja e armiqve. Turma e luftëtarëve u kënaq dhe u gëzua me plaçkë të shumëllojshme dhe të panumërt.
Ata që mbetën nga armiku, gratë dhe fëmijët, i vunë në pranga poshtëruese të robërimit dhe i lidhen me zinxhirët e mjerimit. Pastaj do të fillojë shkatërrimi i kishave, ndërtimi i medreseve, ndalimi i kambanave dhe prishja e ligjeve…”
Tërë këto travaje i ka hequr populli ynë. Ishim trashëgimtarët e Ilirëve, me troje që nga Danubi e deri pranë brigjeve të Peloponezit, historia u tregua e ashpër, kaluan shumë pushtues njeri me i egër se tjetri në këto troje. Aq shumë e mizorisht na vranë për të na shfarosur, sa popullsia erdhi gjithnjë duke u rrudhur e duke u zhdukur deri sa mbetëm në një pëllëmbë tokë në brigjet e Adriatikut.
Këto janë të vërteta që nuk mund ti harrojmë. Konjukturat e sotme, marrëdhëniet e mira dhe paqësore, dëshira për mirëkuptim me të tjerët, qofshin dhe partnerë strategjikë, nuk duhet të na pengojë apo ndalojë që ta shkruajmë historinë ashtu siç ka ndodhur, se në fund të fundit është histori, është dinjitet dhe identitet, është mësim për të mbijetuar si komb dhe për të fituar atë çfarë e kemi humbur në histori, bashkimin kombëtar. Në librin “Kronikat e Tursun Beut”, vijnë dëshmi të panjohura nga kronikani i Sulltan Mehmetit II, pushtuesit të Kostandinopojës, Ballkanit dhe Shqipërisë. Këtu më poshtë janë të plotë kapitujt për Shqipërinë, si shfaqet areali shqiptar në sytë e shkrimtarit turk, shërbëtorit dhe udhëpërshkruesit besnik të Sulltanit, Tursun Beu, ku përveç luftës, erotika dhe simbolizmi seksual është nënteksti pas çdo pushtimi dhe nënshtrimi të vendeve, popujve, mbretërve, kështjellave dhe qyteteve.
“Fushata e sundimtarit Baba i Pushtimit në rojet etnike të Shqipërisë, nënshtrimi i rebelëve vendës dhe ndërtimi i fortesës së Elbasanit. Në pranverën e vitit tetëqind e shtatëdhjetë (1466), kur në mes të kuvendit të lëndinës lauresha psalter me zë melodioz vargun: “E vështro në gjurmët e mëshirës së Zotit, si Ai i jep jetë tokës së vdekur (Kurani 30:50)”, pas shpalljes së nisjes së luftës kundër Shqipërisë, çdo gazi ngjeshi me dëshirë shpatën. Flamujt-emblema të pushtimit – u vunë në lëvizje nga Edreneja.
Kur tendat e fushimit të Sulltanit shtrinë hijen e tyre mbi fushën e qytetit të Manastirit, aty rendën nga të gjitha anët luftëtarët – të prirë prej fitores – për t’iu bashkuar ushtrisë perandorake, si ca lumenj të mëdhenj që lëshohen në det dhe, si dallgët e detit që venë e përplasen, u derdhën mbi Shqipëri. Aradhe të tilla secila me një mijë luftëtarë. Ku secili nga këta guximtarë, sa një mijë heronj vlen. Kasneci i gjendjes bëri të mbërrijë në veshët e mëkatarëve të pafe jehona e kërcënimit: “O milingona! Futuni nëpër shtëpi që të mos ju shkelë Solomoni me trupat e tij!”
Të pafetë e mallkuar mbetën të hutuar e të çoroditur nga njoftimi i llahtarshëm i këtij sulmi të afërt dhe vajtën u strehuan nëpër malet e rrëpira e luginat e thella, duke bllokuar shtigjet. Bënë gjithë ç ‘munden për t’u mbrojtur dhe kështu dëshmuan tërë kryeneçësinë e tyre për të rezistuar, duke këmbëngulur në prapësinë e tyre më të skajshme. Por luftëtarët e Sulltanit, të nxitur prej mendimit të shpërblesës hyjnore të luftës së shenjtë, si dhe të shpresës për të bërë plaçkë të madhe, përparuan në të atillë mënyrë sa që çdo mal i pakapërcyeshëm dhe çdo luginë e thellë u dukej rrafshinë e lehtë “ku nuk do të mund të shihje as ultësirë, as lartësi (Kurani20:107)”.
Me ndihmën e Zotit, më të Lartit pushtuan çdo strehë që mësynë dhe grabitën e plaçkitën kaq shumë pasuri të frymore e jofrymore, saqë djelmosha me tipare engjëllore dhe vasha me pamje hyrish, që vlenin tre a katër mijë aspra, krijesa të këndshme me tipare të tilla që mjaft që t’i shihje në fytyrë që të të ikte mendja, shiteshin veç për vetëm tre apo katërqind aspra. Të tilla hyri që kushdo që i sheh në tendë kujton se është përnjëmend në Parajsë. T’i shihje kur mbi gjoksin tim dergjej, do besoje se në një trup dy shpirtra qenë. Te tillë djelmosha që, për atë Zot, në thonë Se ka dhe më të bukur, gënjeshtra thonë.
Veç kësaj, buaj me lëkurë “në ngjyrë të verdhë të ndezur që kënaq shikimin (Kurani 2:69)” mund t’i blije për tri a katër aspra, ndërsa edhe për më pak se dy aspra shitej një dash përçor i kopesë që është bërë gati për t’iu flijuar Zotit. Çdo çadër ishte e mbushur përplot me plaçkë të rrëmbyer. Atëherë u dha urdhri të shtroheshin në bindje ata harbutë të pafe. Për këtë arsye, në çdo vendqëndrim sillnin para Sovranit fitimtar meshkujt e lidhur me zinxhirë që luftëtarët guximtarë e të shkathët të islamit me një të rënë të shpatës, – fap-fap – i ekzekutonin.
I bënë kështu ata njerëz që aq të etur e të dëshiruar qenë pas vdekjes, të shijonin verën e rrënimit që derdhej prej shpatës së shndritshme. Pati ndalesa ku u shkuan në shpatë deri në tre mijë, katër mijë, shtatë mijë nga të pafetë. Prej kufomave të shumta, lugina të thella tanimë ngjasoni si të ishin kodra. Prej gjakut të derdhur, rrafshina të gjera tani ngjasonin si Amudarja (Xhejhun: Oksusi i lashtë, që bashkë me Sirdarjen formonin Transoksianën, territor që sot përkon pjesërisht me Uzebkistanin.Aludohet për ujërat e bollshme të këtij lumi) që rridhte.
Pas tërë këtij shkatërrimi, u mor vendimi i mëposhtëm: në fushën e Jundit që është kërthiza e atij vendi, do të ndërtohej një fortesë e pathyeshme. Sakaq mëkëmbësit fisnikë, hodhën themelet e një fortese të qëndrueshme katërkëndëshe, siç qenë urdhëruar, dhe brenda një kohe të shkurtër e kryen ndërtimin. Katërkëndëshi në është thënë të jetë me ogurzeza formë, s’ka dyshim se do të ketë qene e tillë për të pafetë. Në pastë diçka që të përqaset me yllin e Shahut te gjithësisë, s’ ka dyshim se kjo është më e mbara e formave. Një kështjellë që s’mund te dallohet prej reve, kullë e saj është mur a re e zezë? Ai vend ishte i rrethuar nga të gjitha anët me male të pakalueshme e gryka, por të pafetë që jetonin në ato lartësi s’bënin dot pa fushën ku rrjedh uji i bollshëm dhe ku tokat e bukës janë pjellore e të pasura.
Meqë mes njerëzve u përhap fjala dhe zuri vend bindja se ishte një tokë pjellore, aty u dynd nga të katër anët ku ndodhej popullsia islame. Emrin ia vunë Elbasan, që i përshtatej natyrës së tij (Është fjala për një lojë të mundshme fjalësh mes emrit të fortesës dhe shprehjes “el basan”, që mund të përkthehet me shprehjen “të vësh dorën në zjarr”. Ende sot ai vendi është kaq i lulëzuar saqë të kujton gjurmë e një udhëtimi në Shtëpinë e Parajsës dhe vazhdon akoma të rritet. U dyfishoftë rritja e tij!
Pasi u krye ndërtimi i fortesës, Sulltani emëroi një komandant me nam dhe la aty roja të përkushtuar gjer në vdekje. Ajo iu bashkëngjit sanxhakut të Ohrit dhe iu besua sanxhakbeut të tij. Atëherë sulltan Mehmeti u kthye fitimtar e triumfues në Edrene, kryeqytet i Sulltanatit.” Në shtypin shqiptar gjejmë fakte historike që tregojnë masakrat e gjenocidin e hordhive turko-osmane mbi shqiptarët: Pinjolli i fisit të Kelmendit, Gjergj Pjetri, udhëhoqi kryengritjen e të krishterëve kundër Perandorisë Osmane në territorin e sotëm të Serbisë. Për ta ndëshkuar kryeneçësinë e tij, pushtuesit turq bënë hakmarrje të tmerrshme kundër shqiptarëve ortodoks vranë mijëra shqiptarë të ritit bizantin, me 952 kafka të tyre ndërtuan Çele-Kullën, në Nish. Ndërsa prijësi serb, Millosh Obrenoviqi, një fshatar i pagdhendur, që u pasurua në kohën e Turqisë, u lidh me turqit dhe ua ofroi kokën e Gjergj Pjetrit, për ta qetësuar zemërimin e Perandorisë Osmane. Millosh Obrenoviqi vrau në pabesi pinjollin e fisit të Kelmendit, kokën e të cilit ua dorëzoi turqve. Shqiptarët sot do të ishin popullsia e kombi me rreth 50 milion banorë, sa kombet më të mëdha të Europës.
Por në pesë shekuj histori të tilla vrastare, llogaritën miliona shqiptare të masakruar, popullsia arbërore që ishte më e madhja në Ballkan prej këtij gjenocidit shfarosës u katandis që të zvogëlohej tragjikisht, edhe popullsi edhe si troje, e të dilte e fundit nga zgjedha e egër e turko-osmanëve.
Më poshtë po sjellim një kronologji ngjarjesh gjatë viteve 1385-1912 të rezistencës shqiptare kundër pushtuesve turq nga libri “Studime dhe tekste historike” i albanologut të shquar italian Prof. At Zef Valentini, Plejad, Tiranë 2010, f.129-136:
1423, Shqiptarët e Moresë çohen në kryengritje kundër turqëve.
1432, kryengritja antiturke e udhëhequr nga Topi Golemi.
1434, kryengritja antiturke e udhehëqur nga Gjergj Arianiti.
1443-1468, epopeja e Gjergj Kastriotit në luftërat antiturke.
1481, pas vdekjes së Sulltan Mehmetit II mbarë Arbëria ngrihet në kryengritje.
1488, kryengritja e udhëhequr nga Gjon Kastrioti, djali i Gjergj Kastrioti. 1497, kryengritje antuturke me ndihmën e Venedikut.
1536, shqiptarët çohen në kryengritje të ndihmuar nga Papa, Venediku e Perandori.
1570-1571, kryengritja shqiptare kundër turqve në prag të shpërthimit të betejës së Lepantos. Ibrahim Begolli, sundimtari i Pejës çohet peshë kundra turqve.
1580, kryengritje antiturke. Shqiptarët shkojnë edhe në ndihmë të Princit Mihail të Rumanisë.
1593-1596, kryengritje të mëdha antiturke në Shqipëri. 1596, kryengritja antiturke e himariotëve.
1611-1624, Kelmendasit ngrihen në kryengritje antiturke. 1668, kryengritje e madhe antiturke në Kosovë. 1
699, Ulqini, Tivari e Kelmendi çohen në luftë kundra turqve. Shekulli XVIII, Shqipëria është një vatër kryengritjesh të pandërprera
1737, ushtria austriake hyn në Kosovë, popullsia shqiptare çohet në luftë kundra turqve.
1740-1830, kryengritje të pandërprera antiturke nga shqiptarët.
1786, Mahmut Bushatlliu thyen ushtrinë turke të nisur kundër tij.
1833, kryengritje në Shqipërinë e Jugut dhe të Veriut kundra reformave të Tanzimatit.
1835-1836, kryengritja e shkodranëve dhe malësorëve kundër sundimtarit turk, Osman Pasha.
1837, kryengritje antiturke në Shqipërinë e Jugut e udhëhequr nga Ali Bej Frakulla.
1839, kryengritje shqiptarëve në Prizren që e detyrojnë sundimtarin turk, Ismet Pashën të largohet.
1843, kryengritje shqiptare në Shkup, Prishtinë e Tetovë.
1845, kryengritje shqiptare në Gjakovë.
1846, kryengritje në Shqipërinë e Jugut, sidomos në Berat e Gjirokastër.
1849, kryengritja antiturke e malësorëve.
1852, Malësorët çohen përsëri në kryengritje.
1864, Banorët e Gjakovës çohen peshë kundër reformave të shpalluna nga Sulltani.
1870, Një Batalion elite me shqiptarë në krah të Caresësh Ruse, kundër Perandorisë Osmane.
1874, kryengritja e Kurveleshit, Labërisë dhe Çamërisë.
1875, Dibra çohet peshë e rrënon kalanë turke të vendit. 1893, kryengritje e shqiptarëve kundër turqve.
1903, Gjakova çohet peshë kundra turqve. Vrasja e konsullit rus në Mitrovicë.
1904, lëvizje për pavarësi në Shqipërinë e Jugut.
1909, kryengritja kundër turqve të rinj.
1911, kryengritja e malësorëve në Shqipërinë e Veriut.
1912, kryengritja e Përgjithshme në Kosovë. Kryengritës shqiptarë të varur prej pushtuesve turko-osmanë
