Për nostalgjikun e Perandorisë Osmane

___

Shkrimi i Milazim Krasniqi për poezinë shqipe alamiado, i paraqitur me gjuhë akademike dhe referenca të shumta, në thelb nuk është thjesht një analizë letrare. Ai është një manifest i maskuar nostalgjie osmane, ku sundimi pesëshekullor paraqitet si “integrim”, dhuna si “proces social”, ndërsa humbja e identitetit si “pjekuri kulturore”.

Problemi nuk është studimi i poezisë alamiado. Ajo është fakt historik dhe duhet studiuar. Problemi është keqpërdorimi ideologjik i saj për të normalizuar një regjim pushtues dhe për ta paraqitur robërinë si fat historik të suksesshëm.

Kur pushtimi quhet integrim !

Krasniqi flet për “shkallë të lartë integrimi të shqiptarëve në Perandorinë Osmane”. Kjo fjali, e thënë pa turp, përkthen dhunën në statistikë dhe shkatërrimin në administrim.

A ishte “integrim”:

djegia e kishave dhe manastireve?

shfarosja e elitës mesjetare shqiptare?

konvertimet masive nën presion fiskal, juridik dhe ushtarak?

ndëshkimi i çdo shenje rezistence kulturore?

Kur një popull detyrohet të ndërrojë fenë, alfabetin, administratën dhe orientimin civilizues për të mbijetuar, kjo quhet pushtim, jo integrim.

Alfabeti arab dhe gjuha shqipe: një martesë e imponuar

Teza se alfabeti arab ishte “i përshtatshëm për shqipen” është teknikisht e diskutueshme, por politikisht e rrezikshme. Alfabeti nuk është vetëm mjet shkrimi — është orientim qytetërues.

Shqipja u shkrua me alfabet arab jo sepse ishte zgjedhje e lirë kulturore, por sepse rrugët e tjera ishin të mbyllura. Ishte alfabet i pushtetit, i administratës, i karrierës dhe i mbijetesës sociale.

Ta paraqesësh këtë si “dukuri normale” do të thotë të fshish dhunën strukturore që e prodhoi.

Romantizimi i një elite të nënshtruar.

Shkrimi idealizon një elitë fetare–administrative që, sipas autorit, krijoi poezi dhe identitet. Por kjo elitë:

ishte e shkëputur nga populli i vet,

shërbente pushtetin perandorak,

dhe prodhonte kulturë brenda kornizave të lejuara nga Porta e Lartë.

Kjo nuk është elitë kombëtare — është elitë koloniale.

Letërsia nuk e shpëlan historinë.

Askush nuk e mohon vlerën artistike të disa autorëve alamiadistë. Por letërsia nuk shërben për të amnistuar perandoritë.

Të krahasosh poezinë alamiado me Nolin apo arbëreshët është manipulim: ata shkruan nga liria kulturore; alamiadistët, nga kufizimi historik.

Nostalgjia osmane si projekt i sotëm.

Ky shkrim nuk flet vetëm për shekujt XVIII–XIX. Ai flet për sot.

Është pjesë e një diskursi që synon:

ta relativizojë pushtimin osman,

ta zhvendosë identitetin shqiptar nga Evropa drejt Orientit dhe ta paraqesë islamizimin si fat të natyrshëm e të dobishëm.

Kjo nuk është shkencë neutrale. Kjo është politikë kulturore me prapavijë ideologjike.

Përfundim

Poezia alamiado duhet studiuar — po.

Por Perandoria Osmane nuk duhet rehabilituar.

Identiteti shqiptar nuk plotësohet duke u kthyer nostalgjikisht te pushtuesi, por duke e njohur të vërtetën historike pa zbukurime.

Kur robëria quhet integrim,

kur dhuna quhet stabilitet,

dhe kur humbja e vetvetes quhet pasuri kulturore , atëherë nuk kemi më shkencë, por nostalgji ideologjike.

Dhe ajo, sado elegante të vishet, mbetet e rrezikshme për ndërgjegjen kombëtare.