“Dy motrat” e hershme, lumenjt Prishtevka dhe Vellusha

Majlinda Nikçi, Prishtinë

____

____

Lumi Prishtevka (Prishtina) nuk ka qenë kurrë thjesht ujë që kalon. Ai ka qenë frymë, damar i qytetit, një rrjedhë e qetë që mbante brenda vetes kohë, emra dhe jetë njerëzish. Që në vjetërsinë e largët, kur këto troje ende flisnin gjuhën ilire dhe qytetet lindnin nga burimet, lumi mbante një emër që lidhej me tokën dhe me pushtetin e saj natyror. Emri i Prishtinës përmendej si kujtim i një kohe kur nga këto anë doli Justiniani, perandori ilir, biri i kësaj toke, që ngriti perandori por nuk e shkëputi kurrë lidhjen me burimin e vet.

Ujërat e këtij lumi kanë qenë të pasura dhe të gjalla. Në to lëviznin peshq të shumtë, guaca që ngjiteshin pas gurëve dhe gaforre që fshiheshin në brigje, shenja të një ekuilibri të lashtë mes njeriut dhe natyrës. Lumi ushqente jo vetëm tokën, por edhe jetën përreth tij. Pranë tij qëndronte mulliri i Lekës, që bluante pa pushim, ditë e natë, grurin dhe kallamoqin e fshatrave përreth. Zhurma e gurëve të mullirit përzihej me rrjedhën e ujit dhe bëhej pjesë e përditshmërisë së qytetit.

Në brigjet e lumit shiheshin djem të rinj me plisa në kokë, që hidhnin rrjetat në ujë me durim dhe mjeshtëri, siç ua kishin mësuar etërit. Pak më tej, tregtarë me varka të vogla prej druri bartnin mallra për t’i çuar drejt tregjeve, duke ndjekur rrjedhën e qetë të lumit si një udhë natyrore tregtie. Lumi ishte rrugë, ishte lidhje, ishte gjallëri.

Në pranverë, vajzat zbrisnin drejt ujit për festa, me këngë dhe ngjyra, ndërsa gratë lanin rrobat në brigje, duke biseduar e duke ndarë lajmet e ditës. Lumi i bashkonte brezat pa zhurmë, si një dëshmitar i heshtur i jetës së përditshme.

Dhe mbi të gjitha, qarkullonte një legjendë e vjetër, e thënë nga të moshuarit në mbrëmje: historia e dy motrave, Prishtina dhe Vellusha, që nga dhimbja dhe dashuria u shndërruan në lumenj për të mos u ndarë kurrë nga qyteti. Njëra rridhte më e qetë, tjetra më e fshehtë, por të dyja mbanin në vete shpirtin e vendit.

Sot, edhe kur rrjedha e tij është ndryshuar dhe zëri i tij është mbuluar nga betoni, lumi i Prishtinës vazhdon të jetojë në kujtesë. Sepse lumenjtë e vërtetë nuk zhduken; ata vetëm fshihen për një kohë, duke pritur që dikush t’i dëgjojë sërish.