Feja nuk është më vetëm besim, ajo është shndërruar në mekanizëm, në industri, në platformë imazhi dhe fitimi

Nga : Lirim Gashi, Prizren

____

Në Shqipërinë dhe Kosovën e sotme, feja nuk është më vetëm besim. Ajo është shndërruar në mekanizëm, në industri, në platformë imazhi dhe fitimi.

Në vend të qetësisë shpirtërore kemi spektakël; në vend të përulësisë – marketing; në vend të sakrificës – luks të pashpjegueshëm.

Çdo Ramazan, i njëjti ritual i zbrazët përsëritet:

tryeza të gjata, pjata luksi, protokoll, logo, kamera.

Iftare që duken më shumë si evente korporatash sesa si akte besimi.

Në fotografi shfaqen gjithmonë të njëjtit njerëz: me kollare, me pozita, me buzëqeshje të ushtruara për kamera. Shpesh të ngopur qysh para se të thirret ezani.

Dhe njeriu që ende nuk e ka humbur ndjenjën e turpit kolektiv, pyet:

Ku janë ata që s’kanë bukë?

Ku janë ata që iftarin e presin duke parë nga dera, jo nga menyja?

Ku janë të varfrit që librat e shenjtë i përmendin më shpesh se të pasurit – por që nuk i sheh askush në fotografi?

Nuk po flasim për sofrën familjare.

As për mikpritjen mes miqsh.

Po flasim për organizime publike, të bëra në emër të fesë dhe bamirësisë.

Aty ku duhet të ulet nevoja, ulet privilegji.

Aty ku duhet të jetë i urituri, është i pushtetshmi.

Aty ku duhet të flasë heshtja e dinjitetit, flet protokolli.

Dhe kjo nuk është rastësi. Është model.

Sepse, varfëria është kthyer në skenografi.

Një nënë që qan.

Një fëmijë i sëmurë.

Një familje pa bukë.

Të gjitha skena të montuara me muzikë sfondi dhe fjalë patetike.

Pastaj shfaqet figura fetare – jo për të heshtur, por për të filmuar.

Rezultati është i parashikueshëm: klikime, ndjekës, donacione. Dhe lavdia nuk shkon te qytetari që dha nga xhepi i tij, por te ai që e “solli” varfërinë në ekran.

Kështu, hoxhallarë e priftërinj shndërrohen në influencues, dhe feja në algoritëm: kush nxjerr më shumë lot, kush prek më shumë emocione, kush grumbullon më shumë ndjekës – bëhet më i fuqishmi.

Miliona në emër të Zotit.

Raste konkrete e bëjnë këtë tablo edhe më shqetësuese. Figura publike si Elvis Naçi, përmes fondacioneve bamirëse si Firdeus, kanë menaxhuar miliona euro donacione. Investime të shtrenjta, pasuri, aparatura me vlera marramendëse – ndërkohë që transparenca mbetet e mjegullt dhe pyetjet publike pa përgjigje.

Nga ana tjetër, figura si Baba Mondi, nga një autoritet shpirtëror janë shndërruar në faktorë ekonomikë dhe politikë, me prona, ndikim dhe pasuri të padeklaruara. Kritikat ekzistojnë, por heshtja sundon – sepse kush flet, anatemohet.

Kur bamirësia zëvendësohet me imazh

Libri i shenjtë nuk e njeh sadakanë me foto.

Nuk e njeh iftarin si EVENT.

Nuk e njeh bamirësinë si reklamë.

Agjërimi nuk është stomak bosh.

Është ndërgjegje e zgjuar.

Është sy që sheh padrejtësinë.

Është dorë që shkon te ai që s’ka zë.

Por kur Ramazani keqpërdoret për të ndërtuar imazh, për të forcuar pozita dhe për të dalë bukur në kamera, atëherë thelbi ka vdekur. Dhe kur institucioni fetar braktis bamirësinë reale, krijohet një zbrazëti morale.

Mirëpo, zbrazëtitë nuk mbesin bosh.

Ato mbushen.

Nga feja e zbrazur lind rreziku

Historikisht, varfëria e pambrojtur bëhet terren manipulimi.

I riu pa perspektivë nuk kërkon dhunë – kërkon kuptim.

Dhe kur kuptimi nuk vjen nga drejtësia sociale, vjen nga interpretimi ekstrem.

Kështu, në vend të një rrjeti solidariteti, krijohet terren për radikalizëm. Jo sepse feja e kërkon, por sepse humanizmi braktiset. Paratë që duhej të ushqenin, shndërrohen në mjete ndikimi; veprimi human zëvendësohet me retorikë.

Kjo është tragjedia e heshtur:

kur feja nuk ushqen trupin dhe shpirtin njëkohësisht,

ajo pushon së qeni strehë

dhe bëhet terren i rrezikshëm.

Pyetja që s’duan ta dëgjojnë

Si ka mundësi që dhjetëra figura fetare janë milionerë të shumëfishtë?

Nga cili burim moral vjen kjo pasuri?

Nga cili justifikim etik?

Pasuria nuk është mëkat.

Por pasuria e pashpjeguar, e grumbulluar në emër të Zotit, është skandal moral.

Ky nuk është sulm ndaj fesë.

Është mbrojtje e saj.

Sepse feja nuk u shpall për të krijuar kasta shpirtërore me pasuri tokësore, por për përgjegjësi, përulësi dhe drejtësi që zbret poshtë – jo që ngjitet lart.

Kur feja mbetet njerëzi, dhuna mbetet e huaj.

Kur buka shkon te i urituri, ekstremizmi nuk ka audiencë.

Por kur feja shndërrohet në biznes, lind errësira.

Dhe nga errësira, kurrë nuk lind shenjtëri.

Ky model nuk është as ekskluzivisht shqiptar dhe as i izoluar. Në Kosovë, ai ka marrë një formë edhe më të mbyllur dhe më të rrezikshme, përmes Bashkësisë Islame të Kosovës, e cila nga një vatër e bamirësisë së shpërndarë dhe solidaritetit social, është shndërruar gradualisht në mekanizëm të centralizuar pasurimi për një rreth të ngushtë imamësh të pushtetshëm.

Në krye të kësaj strukture qëndron Naim Tërnava, pasuria e të cilit – ashtu si ajo e rreth dyzet imamëve më të fuqishëm të hierarkisë fetare – ka kaluar çdo kufi moral dhe çdo standard shpjegimi etik.

Bëhet fjalë për pasuri të paimagjinueshme, të papërputhshme me çdo logjikë jetese fetare, të ndërtuara jo mbi punë personale apo transparencë institucionale, por mbi kontrollin e donacioneve të bamirësisë.

Donacionet që besimtarët i japin me bindjen se po ndihmojnë të varfrit, jetimët dhe nevojtarët, nuk shpërndahen në mënyrë të barabartë, por përfundojnë të kanalizuara në xhepat dhe ndikimin e një elite fetare, e cila e ka kthyer institucionin në pronë private shpirtërore dhe financiare.

Kështu, Bashkësia Islame e Kosovës nuk funksionon më si shërbim për komunitetin, por si strukturë pushteti, ku bamirësia përdoret si instrument lojaliteti dhe pasurimi.

Por dëmi nuk ndalet te grabitja morale e bamirësisë.

Kur institucionet fetare braktisin humanizmin real dhe drejtësinë sociale, ato krijojnë zbrazëti morale.

Dhe kjo zbrazëti, siç e tregon historia, nuk mbetet bosh. Në rastin e Kosovës, kjo zbrazëti është mbushur me radikalizëm, ekstremizëm dhe lidhje me narrativat e terrorizmit global.

Bashkësia Islame e Kosovës, nën drejtimin e kësaj elite të pasuruar, është shndërruar nga pengesë natyrore ndaj ekstremizmit në terren pjellor për të.

Jo domosdoshmërisht përmes thirrjeve të drejtpërdrejta, por përmes neglizhimit kriminal të varfërisë, përmes monopolizimit të fondeve, dhe përmes heshtjes ndaj rrjeteve ideologjike radikale që gjejnë strehë aty ku mungon drejtësia sociale.

I riu i varfër, i përjashtuar dhe i zhgënjyer nuk radikalizohet sepse feja e kërkon.

Ai radikalizohet sepse institucioni fetar e ka tradhtuar.

Paratë që duhej të ushqenin, të edukonin dhe të mbronin, u shndërruan në pasuri personale dhe mjete pushteti.

Aty ku duhej të kishte bukë dhe dinjitet, u la terren për ideologji të errëta që premtojnë kuptim përmes dhunës.

Dhe kështu, feja – e zhveshur nga humanizmi – pushon së qeni strehë dhe bëhet rrezik i paimagjinueshëm për shoqërinë, kombin dhe shtetin.